5
06 lipca 2021

Jak flora bakteryjna jelit wpływa na otyłość?

Mikrobiota jelitowa, a inaczej flora bakteryjna jelit to grupa wszystkich drobnoustrojów, które znajdują się w jelitach. Co ciekawe, blisko połowa masy kałowej to mikroorganizmy, które zasadniczo dzieli się na pięć typów: Firmicutes, Bacteroidetes, Verrucomicrobia, Actinobacteria i Proteobacteria. Aż 90% stanowią dwa pierwsze z nich. Ze względu na bogactwo gatunkowe, różnorodność i metaboliczną aktywność mikroorganizmów jelitowych coraz częściej sugeruje się, że mikrobiota przewodu pokarmowego jest bezpośrednio związana zarówno ze zdrowiem gospodarza, jak i niektórymi chorobami. 

Jakie są kluczowe funkcje mikrobioty jelitowej w ludzkim organizmie? 

  • Utrzymywanie prawidłowego funkcjonowania jelit. 
  • Ochrona przed patogenami i innymi szkodliwymi substancjami. 
  • Udział w trawieniu węglowodanów. 
  • Pobór i przemiany metaboliczne składników odżywczych. 
  • Wytwarzanie witamin z grupy B oraz witaminy K. 
  • Synteza kwasów żółciowych. 
  • Regulacja magazynowania tłuszczu w tkance tłuszczowej. 
  • Modulacja odpowiedzi immunologicznej. 
  • Stymulacja odporności wrodzonej poprzez wydzielanie immunoglobuliny A (IgA). 
  • Produkcja neurotransmiterów (serotoniny i dopaminy), które wpływają na sprawność mózgu, regulację nastroju, pamięć i proces uczenia się. 

Potencjalna rola mikrobiomu jelitowego w otyłości 

Powszechnie występujące choroby cywilizacyjne, takie jak otyłość i cukrzyca typu 2 oraz zespół metaboliczny są związane z dysbiozą jelitową, czyli zaburzeniem liczebności oraz składu gatunkowego mikroorganizmów jelitowych. Dysbioza mikrobioty przewodu pokarmowego została powiązana z trzema różnymi zjawiskami, które mogą wystąpić w tym samym czasie, a mianowicie: 

  • znacznym zmniejszeniem liczebności pożytecznych mikroorganizmów jelitowych, 
  • nadmiernym wzrostem liczby bakterii chorobotwórczych, 
  • utratą ogólnej różnorodności drobnoustrojów jelitowych. 

Debata na temat znaczenia korelacji między brakiem równowagi mikrobioty jelitowej a otyłością jest jednym z najgorętszych tematów w medycynie w ostatnich latach. Sugeruje się, że flora bakteryjna jelit może potencjalnie przyczyniać się do rozwoju otyłości w wyniku: 

  • pozyskiwania energii z niestrawnych węglowodanów (np. skrobia oporna) w celu produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (dodatkowe źródło energii); 
  • procesów zapalnych o niskim stopniu nasilenia, spowodowanych przez bakteryjną translokację lipopolisacharydu (nazywanego inaczej endotoksyną lub w skrócie LPS) wskutek wzrostu przepuszczalności bariery jelitowej; 
  • oddziaływania hormonów odpowiadających za regulację uczucia głodu i sytości; 
  • modyfikacji genetycznych dokonywanych przez metabolity mikrobioty jelitowej. 

Jakie czynniki szczególnie sprzyjają wystąpieniu dysbiozy jelitowej? 

  • długotrwałe przyjmowanie niektórych leków (m.in. antybiotyków, inhibitorów pompy protonowej, niesteroidowych leków przeciwzapalnych), 
  • chroniczny stres, 
  • infekcje, 
  • predyspozycje genetyczne, 
  • zaburzenia snu, 
  • dieta bogata w żywność o wysokim stopniu przetworzenia (np. dania typu fast food, słone przekąski, słodycze, wyroby ciastkarskie i słodkie napoje gazowane), 
  • monotonna dieta uboga w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, orzechy, nasiona, pestki i pełnoziarniste produkty zbożowe. 

Modyfikacja składu mikrobioty jelitowej poprzez sposób odżywiania 

Dieta jest głównym czynnikiem wpływającym na kompozycję mikroflory jelitowej przez całe życie, a zmiany w okresie dorosłości mogą w istotny sposób oddziaływać na homeostazę jelitową.  

Gdy występuje zmniejszona różnorodność diety i brak wielu niezbędnych składników odżywczych, dochodzi do rozwoju dysbiozy jelitowej, czego konsekwencją może być wystąpienie różnorakich zaburzeń zdrowotnych.  

Wykazano, że dieta obfitująca w błonnik pokarmowy (m.in. warzywa, owoce, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, nasiona, pestki, gorzkie kakao) dostarcza wielu substancji prebiotycznych, takich jak choćby inulina, oligofruktoza i fruktooligosacharydy, które zwiększają ilość pożytecznych bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium w jelitach. Z kolei dieta bogata w cukry proste, nasycone kwasy tłuszczowe oraz tłuszcze trans wpływa na zwiększenie liczebności bakterii typu Firmicutes i zmniejszenie Bacteroidetes, co według niektórych badań ma związek z otyłością. Dlatego w celu prewencji otyłości zaleca się przede wszystkim wysoki udział w diecie produktów żywnościowych naturalnie zasobnych w błonnik pokarmowy, który zwiększa liczebność i różnorodność gatunkową mikroorganizmów jelitowych oraz zmniejsza przyrost masy ciała u ludzi, niezależnie od spożycia energii. 

Czy suplementacja probiotykami może sprzyjać utracie masy ciała u osób z nadwagą i otyłością, dotkniętych chorobami metabolicznymi? 

Wyniki najświeższej metaanalizy – zbioru 20 randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych z całościowym udziałem 1411 pacjentów z nadwagą i otyłością ze współistniejącymi chorobami metabolicznymi wykazały, że kilku lub kilkunastu tygodniowa suplementacja probiotykami przyczynia się do istotnego obniżenia: 

  • wskaźnika masy ciała BMI (średnio o 0,73 kg/m2), 
  • obwodu talii (przeciętnie o 0,71 cm), 
  • obwodu bioder (średnio o 0,73 cm). 

Warto nadmienić, że stosowanie probiotyków wydaje się najbardziej skuteczne u otyłych kobiet i mężczyzn z niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby oraz zespołem metabolicznym. Jednym z głównych mechanizmów zaangażowanych w zmniejszenie wskaźnika masy ciała BMI w wyniku suplementacji probiotykami jest regulacja składu mikrobioty jelitowej. Szczepy bakterii probiotycznych, które wykazują obecnie najbardziej obiecujące efekty w walce z otyłością to: 

  • Lactobacillus casei Shirota (LAB13) 
  • Lactobacillus gasseri,  
  • Lactobacillus rhamnosus,  
  • Lactobacillus plantarum
  • Bifidobacterium infantis,  
  • Bifidobacterium longum
  • Bifidobacterium breve B-3. 

Podsumowanie 

  • Otyłość sprzyja zmianie składu mikrobioty jelitowej, która może wpływać na pozyskiwanie energii z pożywienia, funkcje wydzielnicze i zawartość tkanki tłuszczowej, metabolizm węglowodanów i lipidów w wątrobie, a także może oddziaływać na aktywność określonych ośrodków w mózgu. 
  • Prozdrowotne modyfikacje stylu życia, w tym zmiana diety (na zróżnicowaną i bogatobłonnikową), zwiększenie aktywności fizycznej i poprawa snu nocnego sprzyjają korzystnym zmianom składu mikrobiomu przewodu pokarmowego u otyłych dzieci oraz dorosłych. 
  • Istnieją pewne przesłanki pozwalające sądzić, że modyfikacja mikrobiomu jelitowego wskutek stosowania suplementacji odpowiednio dobranymi szczepami bakterii probiotycznych może sprzyjać utracie tkanki tłuszczowej u pacjentów z nadwagą i otyłością ze współistniejącymi chorobami metabolicznymi.

Źródła:

  • Cuevas-Sierra A, Ramos-Lopez O, Riezu-Boj JI, et al.: Diet, Gut Microbiota, and Obesity: Links with Host Genetics and Epigenetics and Potential Applications. Adv Nutr. 2019 Jan 1;10(suppl_1):S17-S30. 
  • Abenavoli L, Scarpellini E, Colica C, et al.: Gut Microbiota and Obesity: A Role for Probiotics. Nutrients. 2019 Nov; 11(11): 2690. 
  • Amabebe E, Robert FO, Agbalalah T, et al.: Microbial dysbiosis-induced obesity: role of gut microbiota in homoeostasis of energy metabolism. Br J Nutr. 2020 May 28;123(10):1127-1137. 
  • Olvera-Rosales LB, Cruz-Guerrero AE, Ramírez-Moreno E, et al.:Impact of the Gut Microbiota Balance on the Health–Disease Relationship: The Importance of Consuming Probiotics and Prebiotics. Foods 2021, 10(6), 1261. 
  • Perna S, Ilyas Z, Giacosa A, et al.: Is Probiotic Supplementation Useful for the Management of Body Weight and Other Anthropometric Measures in Adults Affected by Overweight and Obesity with Metabolic Related Diseases? A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2021 Feb; 13(2): 666. 
  • Cho KY.: Lifestyle modifications result in alterations in the gut microbiota in obese children. BMC Microbiol. 2021 Jan 6;21(1):10.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak wspomóc odchudzanie?

Preparaty odchudzające mają różne składy, wyciągi z różnych roślin oraz składniki mineralne. Jednym ze składników wspomagających spalanie tkanki tłuszczowej jest…

Zobacz więcej

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Probiotyk dla dorosłego i nastolatka

Dla dorosłego i nastolatka najczęściej wystarczy ten sam preparat. Kierując się wyborem, musimy zwracać uwagę przede wszystkim na liczbę bakterii…

Zobacz więcej

Probiotyki dla niemowląt i małych dzieci

Kropelki probiotyczne dla niemowląt są całkowicie bezpieczne dla małych dzieci, nie wpływają w żadnym stopniu na układ nerwowy. Bakterie probiotyczne…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
17 września 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
08 września 2021 Agata Kleszcz
07 września 2021 Zofia Gmerek
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)