15
24 czerwca 2021

Jelitówka u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

Jelitówka to częste schorzenie okresu wczesnego dzieciństwa. Może mieć podłoże wirusowe, bakteryjne lub pasożytnicze. Jej głównym objawem jest ostra biegunka, która może doprowadzić do niebezpiecznego odwodnienia. 

Rodzice noszą na rękach płaczące niemowlę

Produkty wspierające zdrowie dziecka

Jelitówka u dzieci – jakie są jej przyczyny? 

Jelitówka potocznie nazywana również grypą żołądkową jest ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym, w którego przebiegu występują biegunka, wymioty i bóle brzucha. Przyczyną wystąpienia objawów są patogeny, które wnikają do układu pokarmowego i uszkadzają błonę śluzową jelit, zaburzając ich funkcjonowanie. Na stosunkowo ciężki przebieg zakażenia narażone są zwłaszcza dzieci w wieku od 6 miesięcy do 3 lat. Dzieje się tak, ponieważ ich układ pokarmowy i immunologiczny nie jest jeszcze w pełni dojrzały, a przebieg infekcji może łatwo doprowadzić do odwodnienia organizmu.  

Ostre biegunki są najczęstszą przyczyną hospitalizacji w grupie najmłodszych dzieci. 

Według szacunków każde dziecko w Europie do 3. roku życia ma za sobą przynajmniej jeden epizod jelitówki. Czynnikiem zmniejszającym ryzyko zakażenia jest okres karmienia piersią ze względu na obecność w mleku kobiecym przeciwciał neutralizujących rotawirusy. Prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu infekcji obniża także zdrowa dieta oraz prawidłowy skład mikroflory, a zwiększa uczęszczanie dziecka do żłobka i przedszkola. W klimacie umiarkowanym grypa żołądkowa ma charakter sezonowy, z większą częstością występowania w miesiącach od listopada do kwietnia. 

Większość przypadków nieżytu żołądkowo-jelitowego wywołują wirusy. Patogeny, które są odpowiedzialne za rozwój zaburzeń to przede wszystkim: 

  • rotawirusy – są najczęstszą przyczyną tego typu infekcji u dzieci. Zakażenia rotawirusami cechuje najcięższy przebieg spośród innych wirusów; 
  • norowirusy – zwykle atakują dorosłych, nie są tak groźne dla dzieci jak rotawirusy; 
  • adenowirusy – zakażają znacznie rzadziej, ale objawy utrzymują się dłużej niż przy infekcji rotawirusowej, za to mają lżejszy przebieg. Częściej jednak powodują wymioty; 
  • Salmonella – salmonellozę charakteryzuje wyższa częstość oddawania luźnych stolców zabarwionych krwią, ostry ból brzucha i dłuższy czas trwania infekcji. Gorączka jest przeważnie niska lub wcale nie występuje; 
  • Bakterie z rodzajów Campylobacter – powodują biegunki, często podbarwione krwią. Występuje także ból brzucha i gorączka, która mija zwykle samoistnie po kilku dniach. W przeciwnym wypadku konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii; 
  • Clostridium difficile – bezobjawowe nosicielstwo stwierdza się u znacznej części niemowląt i noworodków. Jest najczęściej przyczyną zakażeń szpitalnych. Przebieg infekcji może mieć różne nasilenie – od łagodnej biegunki, aż do ciężkich stanów zapalnych jelita grubego. Do rozwoju zakażenia dochodzi po antybiotykoterapii, zwłaszcza u dzieci z przewlekłymi chorobami i obniżoną odpornością; 
  • czasem także pasożyty i grzyby. 

Grypa żołądkowa u dzieci jest wysoce zaraźliwa. Do zakażenia rotawirusami, będącymi główną przyczyną jelitówki u dzieci, dochodzi drogą kropelkową, przez kontakt z kałem chorego lub przedmiotami, których dotykał. Rotawirusy wykazują dużą stabilność w środowisku zewnętrznym, dobrze znosząc zamrażanie i krótkotrwałe działanie podwyższonej temperatury. Ryzyko zakażenia zmniejsza częste mycie rąk i stosowanie środków dezynfekcyjnych na bazie alkoholu. W profilaktyce zakażeń rotawirusami najwyższą skuteczność wykazuje dwudawkowe szczepienie wykonywane u niemowląt do 24. miesiąca życia.  

Objawy jelitówki u dzieci – na co zwrócić uwagę? 

Od kontaktu z patogenem do rozwoju pierwszych objawów jelitówki mija od 12 do 72 godzin. Zwykle pierwszym objawem są nudności i wymioty, którym może towarzyszyć podwyższona temperatura. Następnie pojawia się biegunka. W przebiegu jelitówki może wystąpić ból brzucha, ogólne osłabienie, brak apetytu oraz jeśli powodem infekcji są rotawirusy – także objawy ze strony układu oddechowego. Chcąc wstępnie odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej, warto zwrócić uwagę na następujące objawy: 

  • wymioty i objawy ze strony układu oddechowego – wskazują zwykle na etiologię wirusową, 
  • wysoka temperatura (bliska 40°C), krew w stolcu, silne bóle brzucha i głowy – mogą sugerować infekcję o podłożu bakteryjnym. 

Objawy towarzyszące grypie żołądkowej u dzieci można pomylić z zatruciem toksynami produkowanymi przez niektóre drobnoustroje lub z zapaleniem wyrostka robaczkowego. Dlatego jeśli dziecku doskwiera silny ból brzucha i wysoka gorączka, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Ponadto nasz niepokój powinny wzbudzić

  • biegunka utrzymująca się powyżej 2 dni lub więcej niż 8 stolców na dobę, 
  • intensywne wymioty, uniemożliwiające doustne nawadnianie lub wymioty treścią żółciową, 
  • wysoka gorączka (>39°C), 
  • stolce z krwią o ciemnym zabarwieniu (można zabezpieczyć kał do ewentualnego badania bakteriologicznego), 
  • objawy odwodnienia (skąpomocz, płacz bez widocznych łez, wyschnięte usta, suchość błon śluzowych, nasilone pragnienie), 
  • zapadnięte oczy i ciemiączko (u niemowląt), 
  • apatia i nadmierna senność, 
  • współistniejące, przewlekłe choroby u dziecka takie jak cukrzyca typu I, niewydolność nerek, 
  • wiek poniżej 2 miesięcy. 

W takich przypadkach zalecany jest szybki kontakt z lekarzem, ponieważ może się okazać, że dziecko wymaga pilnej hospitalizacji i dożylnego nawadniania. 

Ile trwa jelitówka u dzieci? 

Czas trwania grypy żołądkowej określa się na 7-10 dni. Niekiedy znaczną poprawę stanu zdrowia obserwuje się już po kilku dniach. Szybkość powrotu do pełni sił jest zależna od stopnia ciężkości przebiegu i skali powikłań, jakimi są odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Pierwszy etap choroby, w którym występują intensywne wymioty lub biegunka u dzieci, trwa zwykle 1-2 dni. Po ustaniu objawów ostrych nadal może utrzymywać się brak apetytu i ogólne osłabienie. Niekiedy następstwem infekcji może być przejściowa nietolerancja laktozy. 

Jelitówka u dzieci – jak leczyć? 

Najgroźniejszym powikłaniem jelitówki jest odwodnienie, dlatego podstawą leczenia jest odpowiednie nawadnianie organizmu. Najważniejsze zasady postępowania podczas jelitówki u dziecka to: 

  • Częste i regularne podawanie płynów małymi porcjami. Gdy objawy są nasilone i towarzyszą im wymioty, dobrze jest zredukować objętość płynu (np. do 1 łyżeczki), zwiększając jednocześnie częstotliwość podawania (np. co 5 minut).  
  • Elektrolity – są najlepszym rozwiązaniem podczas biegunki, ponieważ uzupełniają utracone w czasie choroby składniki, zapobiegając zaburzeniom gospodarki wodno-elektrolitowej. W aptekach znajdziemy doustne płyny nawadniające, które zawierają glukozę, sód, chlor i potas w odpowiednich stężeniach. Preparaty przeznaczone dla dzieci są dostępne w różnych, owocowych smakach, co może zachęcić malucha do ich spożycia. Elektrolity najczęściej występują w formie tabletek musujących lub proszku do rozpuszczenia w wodzie. Jeśli nie dysponujemy elektrolitami, możemy podawać dziecku niegazowaną wodę mineralną, przegotowaną wodę, niesłodzoną herbatę, mleko lub napar z rumianku. Należy kategorycznie unikać napojów gazowanych, zawierających sztuczne barwniki (np. typu cola), dużą ilość cukru i kofeinę. Soki jabłkowe i winogronowe nie są zalecane z uwagi na możliwość fermentacji w jelitach, co nasila biegunkę. 
  • Ilość płynów – im więcej płynu uda się dziecku przyswoić, tym lepiej. Po każdorazowym oddaniu wodnistego stolca powinno się podać około 50-100 ml dodatkowych płynów niemowlętom do 2 lat oraz 100-200 ml płynów dzieciom w wieku od 2 do 10 lat. 
  • Temperatura płynów – nie powinna być zbyt wysoka, gdyż gorące napoje mogą nasilać odruch wymiotny. Woda powinna mieć temperaturę pokojową. 
  • Probiotyki – udokumentowany pozytywny wpływ w nieżycie żołądkowo-jelitowym mają Lactobacillus casei i Saccharomyces boulardii, które łagodzą przebieg infekcji i przyspieszają powrót do właściwego funkcjonowania jelit. 
  • Preparaty z diosmektytem – diosmektyt powleka błonę śluzową jelit, zwiększając tym samym odporność na czynniki drażniące. Absorbuje także na swojej powierzchni bakterie i toksyny. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego i zostaje w całości wydalony z kałem. Dostępny jest w formie saszetek do rozpuszczania w dowolnym płynie (mleko, woda, przecier warzywny, bulion).  
  • Nie wolno podawać leków przeciwbiegunkowych hamujących motorykę przewodu pokarmowego (loperamid). Opóźnia to proces usuwania z organizmu toksyn i przedłuża kontakt jelit z patogenami, pogarszając przebieg zakażenia. 

Jeśli uporczywe wymioty uniemożliwiają skuteczne nawadnianie doustne lub mimo podjętych starań zaobserwujemy objawy odwodnienia, konieczne jest wdrożenie nawadniania dożylnego w warunkach szpitalnych. 

Dieta przy jelitówce – co podawać dziecku do jedzenia? 

Co na jelitówkę u dziecka? W początkowej fazie choroby dziecko zwykle traci apetyt. W pierwszym dniu jelitówki u dziecka nie należy zmuszać go do jedzenia, skupiając się przede wszystkim na regularnym podawaniu płynów nawadniających. Gdy dziecko wciąż boryka się z biegunką lub wymiotami, można podawać mu lekkostrawne pokarmy o lekko zapierającym działaniu (np. kleik ryżowy, sucharki, puree ziemniaczane, gotowaną marchew, białe pieczywo pszenne, makaron, lekko posolony przecier warzywny). Należy pamiętać, aby porcje były małe, ale podawane z większą częstotliwością (5-7 razy dziennie). Dieta powinna być lekkostrawna z ograniczoną ilością błonnika pokarmowego oraz z wyłączeniem pokarmów tłustych, smażonych i pikantnych. Gdy dolegliwości ustąpią, a dziecku wróci apetyt, nie ma przeciwwskazań do powrotu do normalnej, zdrowej diety. Jeśli choroba dotyczy niemowlęcia  karmionego naturalnie, najlepszym wyjściem jest kontynuowanie podawania dziecku piersi także w czasie choroby. W mleku matki znajdują się cenne przeciwciała pomocne w walce z patogenami. Ponadto trudny dla dziecka czas choroby nie jest dobrym momentem na zmianę sposobu żywienia. Często nawet starsze niemowlęta, będące już na etapie rozszerzania diety, w trakcie infekcji preferują powrót do wyłącznego karmienia piersią. Także u dzieci, które otrzymują mleko modyfikowane, nie ma zwykle konieczności zmiany mieszanki.  

Niemal każde dziecko prędzej czy później doświadczy jelitówki. W zdecydowanej większości przypadków organizm sam poradzi sobie z infekcją, a zadaniem rodzica jest przede wszystkim dbałość o regularne nawadnianie i obserwacja objawów. Jeśli doustne nawadnianie staje się nieefektywne lub pojawi się którykolwiek z niepokojących objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. 

Źródła: 

  • Bigoraj E., Mizak B., Król J., Struktura rotawirusów – czynnika etiologicznego infekcji pokarmowych u człowieka, Medycyna Wet., 2006. 
  • Chandran L., Chitkara M.,Wymioty u dzieci: kiedy uspokoić rodziców, potraktować jako objaw ostrzegawczy, a kiedy skierować na konsultację?, Pediatria Po Dyplomie, 2009. 
  • Dulęba K., Smukalska E., Pawłowska M., Zakażenia Clostridium difficile u dzieci – doświadczenia ośrodka Bydgoskiego, Przegl. Epidemiol., 2012. 
  • Falszewska A., Szajewska H., Ostra biegunka infekcyjna u dzieci – co mówią aktualne dane?, Zakażenia XXI wieku, 2018. 
  • Oleksy M., Koligot K., Dryś A., Gościniak G., Występowanie rotawirusów i adenowirusów u dzieci z objawami biegunki na terenie Dolnego Śląska, Hygeia Public Health,  2015. 
  • Szczepańska B., Andrzejewska M., Śpica D., Klawe J., Campylobacter spp. – niedoceniany w Polsce czynnik etiologiczny zakażeń przewodu pokarmowego, Probl Hig Epidemiol, 2014.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Choroba lokomocyjna u małego dziecka

Niestety nie ma leku ani suplementu, który można podać niemowlęciu cierpiącemu na tę przypadłość. Zachowawczo należy nie przekarmiać dziecka przed…

Zobacz więcej

Jakie leki zabrać na wyjazd z dzieckiem do Turcji?

Jadąc z dzieckiem do Turcji, warto zabrać ze sobą farmaceutyki na biegunkę. Ze względu na cieplejszy klimat oraz inną florę…

Zobacz więcej

Ile czasu działa krem z filtrem na skórze dziecka?

W czasie długotrwałej ekspozycji na słońce konieczna jest kilkukrotna aplikacja kremu z filtrem. Idealnym rozwiązaniem jest smarowanie skóry dziecka warstwą…

Zobacz więcej

Czy dziecko chore na astmę może przyjmować aspirynę?

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) jest najstarszym, stosowanym po dzień dzisiejszy środkiem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Aspiryna nie powinna być jednak w…

Zobacz więcej

Dzienna dawka witaminy C dla dziecka

Witamina C, czyli kwas askorbinowy to związek, który powinien być dostarczany naszemu organizmowi każdego dnia. Doskonałym preparatem z witaminą C…

Zobacz więcej

Dziecko a suplementacja żeń-szenia

Żeń-szeń od tysięcy lat znany jest jako doskonały środek wzmacniający organizm. Dodaje energii, poprawia nastrój, zwiększa koncentrację, podnosi libido oraz…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Rodzice noszą na rękach płaczące niemowlę

Produkty wspierające zdrowie dziecka

Czytaj także
10 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
10 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
31 sierpnia 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
26 lipca 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)