4
20 października 2021

Mikrobiom jelitowy – co warto o nim wiedzieć?

Ogół mikroorganizmów zamieszkujących ludzki organizm nazywamy mikrobiotą. Jej niezwykle ważną częścią jest mikrobiom przewodu pokarmowego. Czym jest mikrobiom jelitowy i dlaczego jest tak ważny dla naszego zdrowia?

Mikrobiom jelitowy – co to takiego? 

Szacowany ciężar mikroorganizmów, które bytują w błonach śluzowych człowieka, może wynosić nawet 2 kg. Najliczniejszą i najbardziej aktywną grupą drobnoustrojów jest właśnie mikrobiom jelitowy – ogół bakterii bytujących w ludzkim jelicie. 

W organizmie człowieka miejscem stwarzającym szczególnie sprzyjające warunki do namnażania się mikoorganizmów jest jelito grube ze względu na powolny pasaż treści jelitowej. Skład flory jelitowej różni się w zależności od odcinka przewodu pokarmowego – inna flora znajduje się w: 

  • jamie ustnej – Streptococcus,  Peptococcus, Staphylococcus oraz Bifidobacterium, Lactobacillus i Fusobacterium
  • żołądku – Helicobacter pylori, Lactobacillus, Streptococcus i drożdże Candida albicans,  
  • jelicie cienkim – Bacteroides, Streptococcus, Lactobacillus, Enterococcus, Clostridium, Veillonella oraz bakterie z rodziny Enterobacteriaceae,  
  • jelicie grubym – Bacteroides, Clostridium, Bifidobacterium, Enterococcus, Eubacterium, Fusobacterium, Peptostreptococcus, Ruminococcus, Streptococcus i Bacillus

Wydawałoby się, że taka ilość mikroorganizmów bytujących w jelitach może stwarzać spore zagrożenie dla życia człowieka, jednakże ludzki organizm wykształcił wiele mechanizmów zabezpieczających zarówno przed nadmiernym rozrostem, jak i przed przedostawaniem się bakterii jelitowych poza światło przewodu pokarmowego.  

Czynniki kształtujące mikrobiom jelitowy 

Mikrobiota jelit wywiera wpływ na organizm człowieka od momentu narodzin. Na jej kształtowanie ma wpływ wiele czynników, m.in. genotyp gospodarza, stosowanie antybiotykoterapii, sposób żywienia oraz sposób przyjścia na świat.

Sposób żywienia jest związany np. z miejscem zamieszkania – skład mikroflory różni się przykładowo u Japończyków i Amerykanów oraz między mieszkańcami wsi i miast.

Na różnorodność mikroflory dziecka wpływa również status zdrowotny matki, jej mikroflora, sposób porodu (najlepszy pod tym względem jest poród naturalny) oraz sposób karmienia (najlepszym sposobem żywienia jest karmienie piersią).  

Rola mikrobioty jelitowej 

Mikrobiota jelitowa pełni w organizmie wiele istotnych funkcji: 

  • udział w syntezie witamin takich jak witamina K, witamina B12, biotyna, witamina B9 (kwas foliowy); 
  • absorpcja jonów magnezu, wapnia i żelaza; 
  • efektywniejsze przyswajanie energii za sprawą wspomagania rozkładu polisacharydów nieprzyswajalnych dla człowieka w postaci pierwotnej; 
  • wzmocnienie integralności jelita poprzez uczestniczenie w wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych; 

Ponadto, jako źródło kwasu masłowego, działa przeciwzapalnie, wpływając na zmniejszenie stężenia cytokin prozapalnych, a także wspomaga układ odpornościowy, chroniąc przed namnażaniem się potencjalnie szkodliwych dla organizmu patogenów.  

Związek mikrobiomu z chorobami  

W ostatnich latach związek mikrobiomu jelitowego z występowaniem konkretnych jednostek chorobowych jest intensywnie badany. Badacze odkryli ścisłe zależności składu mikroflory jelitowej z występowaniem nieswoistych zapaleń jelit, np. chorobą Leśniowskiego-Crohna.  

Zaskakujące może być to, że coraz częściej badacze podkreślają związek składu ludzkiego mikrobiomu z występowaniem otyłości. U badanych osób, które zmagały się z nadmierną masą ciała, stwierdzono wzrost odsetka bakterii typu Firmicutes w stosunku do typu Bacteroidetes. Taka zmiana w składzie mikroflory jelitowej powoduje większą dostępność energii pozyskiwanej z pokarmu, a co za tym idzie – wzrost masy ciała. Dzieje się tak, ponieważ bakterie Firmicutes w znacznym stopniu metabolizują składniki pokarmowe, dostarczając organizmowi człowieka dodatkowych kalorii, co predysponuje do występowania otyłości.  

Nieprawidłowy skład mikroflory człowieka może mieć również wpływ na wystąpienie raka jelita grubego, alergii, autyzmu i wielu innych schorzeń – brakuje jednak jednoznacznych badań, by to potwierdzić. Nie zmienia to faktu, że istnieje coraz więcej przesłanek, by upatrywać roli mikrobiomu w występowaniu czy też leczeniu niektórych chorób. 

Czy mikrobiom można uszkodzić?  

Mikrobiom jelitowy może ulec uszkodzeniu, np. w wyniku antybiotykoterapii. W trakcie jej trwania dochodzi do zmiany proporcji głównych typów bakterii, które zasiedlają jelito człowieka, a powrót prawidłowej struktury mikrobiomu może trwać nawet 2 lata.

Niektórzy badacze sugerują, że powrót do stanu sprzed terapii antybiotykami może nie być w pełni możliwy.

Dlatego tak ważne jest wzmacnianie flory bakteryjnej jelit zarówno przed, jak i po antybiotykoterapii. 

Podsumowując, warto dbać o zachowanie odpowiedniej mikrobioty jelitowej, która jest gwarantem zachowania zdrowia i prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Przeczytaj również:
Flora bakteryjna jelit – jak wspierać ją dietą?
Probiotyki – co warto o nich wiedzieć?

Źródła: 

  • DiBaise JK, Zhang H, Crowell MD, Krajmalnik-Brown R, Decker GA, Rittmann BE. Gut microbiota and its possible relationship with obesity. Mayo Clin Proc. 2008 Apr;83(4):460-9. 
  • Ley RE, Turnbaugh PJ, Klein S, Gordon JI. Microbial ecology: human gut microbes associated with obesity. Nature. 2006 Dec 21;444(7122):1022-3. 
  • Jernberg C, Löfmark S, Edlund C, Jansson JK. Long-term ecological impacts of antibiotic administration on the human intestinal microbiota. ISME J. 2007 May;1(1):56-66. 
  • Olszewska J., Jagusztyn-Krynicka E. K. Human Microbiome Project – Influence of gut microbiota on human physiology and health. 2012. Postępy Mikrobiologii 51(4):243-256. 
  • Gałęcka M., Bartnicka A., Szewc M., Mazea J. Kształtowanie się mikrobioty jelitowej u niemowląt warunkiem zachowania zdrowia. Standardy medyczne/ Pediatria. 2016. T.13. 359-376.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Ile kilokalorii mają mandarynki?

Mandarynki składają się przede wszystkim z wody (aż 85%), a także węglowodanów (13,3 g w 100 g; zwłaszcza sacharozy, glukozy…

Zobacz więcej

Czy warto jeść pistacje?

Pistacje to popularny rodzaj orzechów drzewnych, który jest wyjątkowo bogaty w wiele wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, jedno-…

Zobacz więcej

Czy warto jeść śledzie?

Śledź jest niewątpliwie jednym z najczęściej spożywanych w Polsce gatunków ryb morskich. Mięso śledzia zawiera wysokiej jakości łatwo przyswajalne białko oraz dużą ilość niezwykle…

Zobacz więcej

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 18. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
27 listopada 2020 mgr farm. Monika Cichocka
30 września 2019 mgr farm. Magdalena Fuszara
04 maja 2020 dr Ewa Fiedorowicz
20 maja 2020 mgr farm. Natika Karolak
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)