4
19 października 2021

Plastry transdermalne – na czym polega ich działanie?

Plastry transdermalne to nowoczesna i bardzo skuteczna forma podawania substancji leczniczej przez skórę. Ta postać leku dozuje substancję aktywną ze ściśle określoną, stałą szybkością w zamierzonym przez producenta czasie – zwykle od kilkunastu godzin do nawet kilku lat. Przez cały ten okres plaster transdermalny zapewnia stałe stężenie leku w organizmie. Jest to nieco bardziej udoskonalona forma postaci o przedłużonym uwalnianiu.

Wady i zalety plastrów transdermalnych 

Substancja lecznicza z plastra uwalnia się bezpośrednio do krwiobiegu (z pominięciem układu pokarmowego). Powoduje to szereg zalet: 

  • brak negatywnego efektu na układ pokarmowy; 
  • brak efektu rozkładu substancji leczniczej w poszczególnych częściach układu pokarmowego; 
  • brak wahania w stężeniu substancji aktywnej (jak po wielokrotnym doustnym podawaniu leku); 
  • redukcja działań niepożądanych wielu substancji; 
  • ułatwione leczenie chorób przewlekłych – chory nie musi pamiętać o dawkowaniu tabletek (często nawet kilka razy na dobę); 
  • możliwe zmniejszenie dawki podawanego leku, ponieważ nie występuje efekt rozkładu substancji aktywnej. 

Plastry nie są jednak idealnym rozwiązaniem dla leczenia wszystkich jednostek chorobowych. Istnieją liczne ograniczenia, a w związku z tym tylko niektóre substancje lecznicze mogą być umieszczone w tej formie. Plastrów możemy używać wyłącznie na zdrową, nieuszkodzoną skórę.

Charakterystyka plastrów transdermalnych 

Transdermalne systemy terapeutyczne to wielowarstwowe, cienkie plastry o powierzchni 5-20 cm². Zawierają zwykle jedną lub dwie substancje lecznicze uwalniające się bezpośrednio przez skórę. Ilość uwolnionej substancji leczniczej w jednostce czasu zależy od powierzchni plastra. Dawka leku zawarta w systemie może znacznie przewyższać pożądaną ilość uwolnionej substancji. Dla przykładu – w plastrze, który ma za zadanie przez 4 dni uwalniać estradiol, łączna ilość tego hormonu może być kilkadziesiąt razy wyższa niż zaplanowana ilość uwolniona w 4 dni. Pacjent mimo wszystko powinien wymienić plaster na nowy, by zachować stałą szybkość uwalniania leku. Pamiętajmy zatem, iż systemy te charakteryzujemy nie łączną dawką, a ilością uwolnionej substancji w danym czasie

Oprócz zbiornika z substancją leczniczą, w skład plastra wchodzą także inne warstwy, takie jak: 

  • zewnętrzna warstwa zabezpieczająca, 
  • warstwa adhezyjna, 
  • warstwa zabezpieczająca powierzchnię adhezyjną – tę warstwę odklejamy na chwilę przed naklejeniem plastra na skórę. 

Powierzchnia uwalniania leku musi odznaczać się dobrym przyleganiem do skóry, natomiast zewnętrzna warstwa zabezpieczająca jest nieprzepuszczalna dla substancji leczniczej i wody. Zbiornik z lekiem ma najczęściej charakter matrycowy. Systemy transdermalne pakowane są pojedynczo, w szczelnie zamkniętych saszetkach. 

Jakie leki podajemy w postaci plastrów? 

  • Skopolamina – pierwszy lek podawany za pomocą plastrów, produkowany w Stanach Zjednoczonych już w ubiegłym wieku, stosowany w zapobieganiu choroby lokomocyjnej; 
  • Leki hormonalne (estradiol, noretisteron, testosteron, etynyloestradiol z norelgestrominem) – stosowane jako hormonalna terapia zastępcza, a także jako antykoncepcja; 
  • Nitrogliceryna – w plastrach uwalniających substancję przez 12-16 godzin. Stosowana w chorobie wieńcowej; 
  • Buprenorfina i fentanyl – silne leki opioidowe stosowane w postaci plastrów w celu łagodzenia objawów bólowych; 
  • Nikotyna – bardzo popularne plastry stosowane w leczeniu uzależnienia od papierosów; 
  • Klonidyna – plastry kontrolujące ciśnienie krwi w chorobie nadciśnieniowej serca; 
  • Metylofenidat – stosowany w leczeniu choroby ADHD; 
  • Rywastygmina – stosowana w leczeniu choroby Alzheimera. 

Na co należy zwrócić szczególną uwagę podczas stosowania systemów transdermalnych? 

Stosuj plastry zawsze na czystą, suchą, nieowłosioną, nieuszkodzoną skórę bez zmian chorobowych i podrażnień. Unikaj naklejania plastrów w miejscach narażonych na ucisk – może to spowodować niekontrolowane uwolnienie zbyt dużej dawki leku lub odklejenie się plastra. Systemy naklejaj na skórę ramion, klatki piersiowej lub na pośladki. Systemów z hormonami nigdy nie naklejaj na piersiach

Pamiętaj, by przechowywać plastry wyłącznie w oryginalnych opakowaniach, a saszetkę z plastrem odkleić na chwilę przed założeniem systemu. Zachowaj szczególną ostrożność podczas otwierania saszetki – niebezpieczne jest użycie nożyczek, gdyż istnieje ryzyko rozcięcia plastra. Folię zabezpieczającą usuń delikatnie, bez dotykania powierzchni wewnętrznej. Plaster naklej na skórę powoli i dokładnie, bez użycia dużej siły. 

Jeżeli lekarz nie zalecił innego postępowania, nie dziel plastrów. Pojedynczy plaster używaj przez liczbę dni określoną na opakowaniu lub w ulotce – niedozwolone jest używanie plastra po przekroczeniu czasu. Jeżeli plaster odklei się przypadkowo od skóry, możesz go ponownie nakleić. Nowy plaster natomiast zaleca się naklejać w inne miejsce niż poprzedni – zapobiega to maceracji naskórka. 

Utylizując zużyte plastry, pamiętaj o sklejeniu ich „do siebie”. Zapobiegnie to omyłkowemu naklejeniu plastra przez osoby postronne. 

Przeczytaj również:
Paracetamol – czy może być niebezpieczny?

Źródła: 

  • Sznitowska M., Farmacja Stosowana, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017. 
  • Farmakopea Polska XI 
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego: Transtec 35 μg/h, 20 mg, system transdermalny, plaster. 
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego: EVRA system transdermalny. 
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego: Nicorette Invisipatch, 10 mg/ 16 h system transdermalny, plaster. 
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego: Evertas, 4,6 mg/24 h, system transdermalny, plaster. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Program lekowy – co to jest?

Program lekowy to gwarantowane, czyli bezpłatne świadczenie oparte na zastosowaniu innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, których użycie nie jest finansowane w…

Zobacz więcej

Czy lek musujący można rozpuścić w wodzie gazowanej?

Skład tabletek musujących jest tak skomponowany, że nie ma konieczności dodawania do nich wody gazowanej, gdyż zawierają one węglany i…

Zobacz więcej

Czy można zwrócić lek do apteki?

Niestety, zgodnie z art. 96 ust.7  ustawy o prawie farmaceutycznym, nie jest możliwe przyjęcie zwrotu leku do apteki. Leki są…

Zobacz więcej

Czy można łączyć baklofen z ibuprofenem?

Ibuprofenu nie można łączyć z baklofenem, leki te wchodzą w interakcję ze sobą. Ibuprofen może opóźnić wydalanie baklofenu (szczególnie u…

Zobacz więcej

Dna moczanowa a problemy ze stopami

Przede wszystkim należy skonsultować się z reumatologiem. Być może trzeba zmienić dawkę  allopurynol lub dołączyć dodatkowy preparat. Pomocna może okazać…

Zobacz więcej

Jakie leki przeciwbólowe na półpasiec?

Choroba zwana półpaścem często niesie ze sobą bardzo silne bóle. Można zastosować jakiekolwiek leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, jednak nie…

Zobacz więcej

Czy można łączyć paracetamol z ibuprofenem?

Ibuprofen oraz paracetamol mogą być stosowane razem, również w przeziębieniu. Należy jednak pamiętać,  żeby nie przekraczać maksymalnych dawek dobowych tj. 4…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
19 listopada 2020 mgr farm. Natika Karolak
22 września 2021 mgr farm. Marta Grabowska
19 listopada 2020 mgr farm. Marta Grabowska
16 października 2019 mgr farm. Marta Junowicz
17 stycznia 2018 Poradnik Gemini
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)