5
26 lipca 2021

Powikłania cukrzycy – objawy, rodzaje i jak im zapobiec?

Nieleczona lub nieefektywnie leczona cukrzyca najczęściej prowadzi do powikłań. Można je podzielić na ostre i przewlekłe. Czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój tych problemów jest hiperglikemia (stale podwyższony poziom glukozy we krwi). Jakie są rodzaje powikłań cukrzycy i jak im zapobiegać?

Powikłania cukrzycy – rodzaje 

Powikłania cukrzycy dzieli się na ostre (wczesne) i przewlekłe (późne). Ostre powikłania cukrzycy to takie, które pojawiają się nagle i z reguły nie trwają długo. Powikłania przewlekłe są efektem długotrwałej hiperglikemii. 

Ostre i przewlekłe powikłania cukrzycy – jakie są? 

Do ostrych powikłań cukrzycy należą: 

  • hiperglikemia – jest to stan, w którym poziom glukozy we krwi przekracza ogólnie przyjęte normy – gdy stężenie glukozy na czczo wzrośnie powyżej 100 mg/dl, a po posiłku powyżej do 140mg/dl. Hiperglikemia często towarzyszy diabetykom, u których cukrzyca jest niepoprawnie leczona, np. przy źle dobranej diecie, niewłaściwej dawce insuliny, przyjmowaniu leków wchodzących w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi czy też pominięciu dawki insuliny lub leków obniżających poziom glukozy we krwi. 
  • hipoglikemia – stan, w którym poziom cukru we krwi spada poniżej normy – gdy stężenie glukozy we krwi ma wartość poniżej 70 mg/dl. Może być spowodowana pominięciem posiłków lub zbyt dużą dawką insuliny. 
  • kwasica ketonowa – najczęściej jest konsekwencją źle leczonej cukrzycy. Najbardziej narażeni są na nią cukrzycy typu 1. Nieleczona kwasica ketonowa prowadzi do śpiączki cukrzycowej, a nawet do śmierci. 
  • kwasica mleczanowa – nadmierne gromadzenie się mleczanów w organizmie. Najczęściej jest skutkiem stosowania leków przeciwcukrzycowych z grupy biguanidów u pacjentów obciążonych zmianami miażdżycowymi lub niewydolnością nerek. 

Z kolei do przewlekłych powikłań cukrzycy zalicza się: 

  • retinopatię cukrzycową – utrzymujące się zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi prowadzi do zmian w naczyniach krwionośnych siatkówki oka. Jest bardzo niebezpieczna, gdyż w początkowej fazie nie daje żadnych objawów i prowadzi do utraty wzroku. 
  • nefropatię cukrzycową – przewlekła hiperglikemia prowadzi do zwiększenia przepływu krwi przez kłębuszki nerkowe i nagromadzenia w nich i naczyniach krwionośnych wielu substancji, prowadząc do uszkodzenia lub niewydolności nerek. Choroba początkowo przebiega bezobjawowo, a objawy pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium choroby. 
  • neuropatię cukrzycową – jest to uszkodzenie nerwów spowodowane stale utrzymującym się poziomem glukozy we krwi. U cukrzyków typu 2 przebieg neuropatii jest stopniowy i ujawnia się powoli, natomiast w przypadku cukrzycy typu 1 objawy pojawiają się bardzo szybko. 
  • udar mózgu i zawał mięśnia sercowego – zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych u diabetyków zwiększają znacząco ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. 
  • stopa cukrzycowa – uszkodzenie nerwów kończyny dolnej i jej niedokrwienie prowadzi do zespołu stopy cukrzycowej. Konsekwencją zaniedbań stopy cukrzycowej może być jej amputacja.  
  • częste infekcje – wysokie stężenie glukozy we krwi sprzyja rozwojowi chorób grzybicznych, głównie kandydozy.  
  • choroby zębów i dziąseł – diabetycy są bardziej podatni na wystąpienie stanów zapalnych dziąseł i zębów spowodowanych infekcjami (większe stężenie glukozy w ślinie jest dobrą pożywką dla grzybów i bakterii). 
  • komplikacje w ciąży – nieuregulowana cukrzyca w ciąży stanowi zagrożenie zarówno dla matki, jak i dziecka. Dziecko jest narażone na rozwój zespołu wad rozwojowych, natomiast matce grozi poronienie lub przedwczesny poród. 
  • nowotwory – może to wynikać z nagromadzenia się w organizmie większej ilości wolnych rodników lub z faktu, że cukrzycy częściej się badają.  

Przeczytaj również:
Cukrzyca – wszystko, co warto o niej wiedzieć

Powikłania cukrzycy – częste objawy 

Ostre powikłania cukrzycy 

Ostrym powikłaniom cukrzycy towarzyszą zazwyczaj następujące objawy:

  • przy hiperglikemii: 
    • częstomocz, 
    • senność, 
    • częste infekcje dróg rodnych i jamy ustnej, 
    • uczucie pragnienia, 
    • uczucie zmęczenia, 
    • suchość jamy ustnej; 
  • przy hipoglikemii: 
    • zaburzenia widzenia, 
    • drżenie rąk, 
    • duża potliwość, 
    • przyspieszenie akcji serca, 
    • nudności, 
    • lęk i niepokój, 
    • tak zwany wilczy głód, 
    • utrata przytomności; 
  • przy kwasicy ketonowej: 
    • osłabienie, 
    • biegunka, 
    • nudności, 
    • wymioty, 
    • szybki oddech (oddech Kussmaula), 
    • obniżenie ciśnienia, 
    • obniżenie temperatury ciała, 
    • zaburzenia świadomości, 
    • senność prowadząca do śpiączki; 
  • przy kwasicy mleczanowej: 
    • skąpomocz, 
    • odwodnienie, 
    • nudności, 
    • wymioty, 
    • bóle brzucha, 
    • obniżenie temperatury ciała, 
    • obniżenie ciśnienia krwi. 

Przewlekłe powikłania cukrzycy 

Objawami towarzyszącymi przewlekłym powikłaniom cukrzycy są:

  • przy retinopatii cukrzycowej: 
    • pogorszenie ostrości widzenia, 
    • pojawienie się ciemnych i ruchomych punktów, pajęczyn, pasm lub gęstych chmur w polu widzenia. 
    • zaburzenia widzenia, 
    • utrata wzroku; 
  • przy nefropatii cukrzycowej: 
    • osłabienie, 
    • szybkie zmęczenie, 
    • obrzęki,  
    • szary kolor skóry, 
    • podwyższone ciśnienie krwi; 
  • przy neuropatii cukrzycowej: 
    • mrowienie w rękach i stopach, 
    • zmniejszona wrażliwość na temperaturę i dotyk, 
    • drętwienie kończyn, 
    • uczucie swędzenia i pieczenia skóry, 
    • uczucie chodzenia po chropowatej/ostrej powierzchni; 
  • przy udarze mózgu: 
    • jednostronne drętwienie kończyn, 
    • bełkotanie, 
    • problem w rozumieniu mowy, 
    • chwiejny chód, 
    • zaburzenia widzenia; 
  •  przy zawale mięśnia sercowego: 
    • duszności, 
    • ból za mostkiem, 
    • uczucie lęku, 
    • ból promieniujący do żuchwy, gardła, ramion, brzucha; 
  •  przy stopie cukrzycowej: 
    • łuszcząca i wysuszona skóra, 
    • zniekształcenie kości, 
    • ból stopy, który nasila się w nocy,  
    • trudno gojące się rany, 
    • skurcze kończyn dolnych, 
    • zaburzenia odczuwania bólu i temperatury; 
  • przy częstych infekcjach: 
    • biały nalot na policzkach i języku, 
    • uczucie pieczenia w jamie ustnej i języka, 
    • uporczywe zajady, 
    • częste zakażenia dróg rodnych u kobiet; 
  • przy chorobach zębów i dziąseł: 
    • próchnica, 
    • suchość błon śluzowych w jamie ustnej; 
  • komplikacje w ciąży mogą zakończyć się nawracającymi infekcjami dróg rodnych i moczowych. 

Jak zapobiegać powikłaniom cukrzycy? 

Hiperglikemia 

Aby zapobiegać hiperglikemii, należy pamiętać o szczegółowej kontroli glikemii (prowadzenie dzienniczka diabetyka). Ważnym elementem jest również regularność posiłków i ich niepomijanie (dotyczy to przekąsek i głównych posiłków). Dieta diabetyka powinna zawierać jak najmniejszą ilość cukrów prostych, takich jak słodycze, słodkie napoje, owoce z wysoką zawartością cukru. Aktywność fizyczna cukrzyków powinna być przemyślana i dostosowana do jadłospisu danego dnia. Przyjmowanie leków o stałych porach oraz częste zmiany miejsca podawania insuliny również wpływają pozytywnie na profilaktykę hiperglikemii. 

Hipoglikemia 

W tym przypadku bardzo ważne jest stałe kontrolowanie poziomu glukozy we krwi. Chcąc uniknąć spadków glukozy, należy badać glikemię na czczo, po posiłkach i najlepiej wieczorem. Dodatkowo gdy wystąpią objawy hipoglikemii, należy niezwłocznie reagować. Istotna jest także dieta połączona z aktywnością fizyczną. Posiłki powinny być regularne, a wysiłek fizyczny dopasowany do diety.  

Kwasica ketonowa 

W przypadku kwasicy ketonowej najważniejsze jest monitorowanie poziomu cukru we krwi. Tak jak przy pozostałych powikłaniach, kontrolowaniu poziomu cukru powinna towarzyszyć dieta dostosowana do indywidualnych potrzeb diabetyka oraz aktywność fizyczna. 

Kwasica mleczanowa 

Kwasicy mleczanowej zapobiega się przede wszystkim poprzez prawidłowe monitorowanie poziomu glukozy we krwi. 

Stopa cukrzycowa 

Zapobieganie wszystkim powikłaniom cukrzycy polega głównie na utrzymywaniu stałego, prawidłowego poziomu glukozy we krwi, by nie dopuścić do hiperglikemii. 

W przypadku tego powikłania należy szczególnie zadbać o stopy – wybierać wygodne obuwie oraz nie dopuszczać do tworzenia się ran i otarć na stopach. Ponadto powinno się unikać przepocenia, przemoczenia i przemęczania stóp. Bardzo ważne jest także nawilżenie poprzez stosowanie odpowiednich preparatów przeznaczonych dla osób borykających się z tą przypadłością. Przy obcinaniu paznokci należy zachować szczególną ostrożność, by nie doprowadzić do zranienia, gdyż rany są bardzo podatne na infekcje.

Retinopatia (uszkodzenie narządu wzroku) 

Cukrzykom zaleca się stosowanie odpowiedniej diety oraz regularne wizyty kontrolne u okulisty. Lekarz okulista powinien zostać poinformowany o stanie zdrowia pacjenta i systematycznie monitorować dno oka, by określić postęp choroby. 

Nefropatia (uszkodzenie nerek) 

Oprócz przestrzegania diety zaleca się wykonywanie raz do roku badań kontrolnych, w tym badań laboratoryjnych krwi i moczu. Dodatkowym parametrem mogącym wskazywać na problemy z nerkami jest ciśnienie tętnicze, zatem warto wykonywać pomiary ciśnienia przynajmniej raz w tygodniu.  

Jak leczyć powikłania cukrzycy? 

Ostre powikłania cukrzycy 

  • Hiperglikemia – cukrzycę typu 1 leczy się poprzez stosowanie insuliny w postaci iniekcji lub pompy insulinowej. U chorych na cukrzycę typu 2 stosuje się zazwyczaj doustne leki przeciwcukrzycowe lub insulinę. Ciągła samokontrola powinna zapobiegać hiperglikemii, lecz należy pamiętać o odpowiedniej diecie dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz aktywności fizycznej, która pomoże utrzymać odpowiednią masę ciała. 
  • Hipoglikemia – pacjent z objawami hipoglikemii powinien spożyć w możliwie jak najkrótszym czasie cukry proste, które szybko się wchłaniają, tj. słodki napój lub przekąska. Po polepszeniu stanu pacjenta należy podać mu węglowodany złożone, tj. owoce lub pieczywo. 
  • Kwasica ketonowa – przy tym powikłaniu leczenie polega na odpowiednim nawodnieniu pacjenta i podaniu wlewów dożylnych z lekami.  
  • Kwasica mleczanowa – zapobieganie nagromadzeniu kwasu mlekowego odbywa się poprzez podawanie odpowiednich płynów i leków moczopędnych. Zobojętnienie kwaśnego pH krwi ma miejsce przy pomocy wodorowęglanu sodu. 

Przewlekłe powikłania cukrzycy 

  • Retinopatia cukrzycowa – leczenie odbywa się przy pomocy laseroterapii lub sterydów. 
  • Nefropatia cukrzycowa – leczenie nefropatii cukrzycowej polega na wyrównaniu zaburzeń lipidowych (w tym hipercholesterolemii) i unormowaniu ciśnienia tętniczego. Celem leczenia powikłań w nefropatii jest zapobieganie lub odsunięcie w czasie dializoterapii. 
  • Neuropatia cukrzycowa – najważniejsze jest leczenie przeciwcukrzycowe oraz kontrola poziomu cukru.  
  • Stopa cukrzycowa – leczenie opiera się na dietoterapii oraz leczeniu farmakologicznym. W ostateczności dochodzi do amputacji kończyny. 

Przeczytaj również:
Cukrzyca – w jaki sposób się ją leczy?

Źródła: 

  • Colwell J.A.: Cukrzyca – nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004. 
  • Otto-Buczkowska E.: Cukrzyca – patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005. 
  • Ciborowska H.: Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2007.  
  • Jarosz M.: Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, 2010.  
  • Al–Mrabeh A.: „Hepatic lipoprotein export and remission of human type 2 diabetes after weight loss, “Cell Metabolism” 2019. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Igły do penów z insuliną dla diabetyków

Liczbę bezpłatnych igieł wydawanych do danego rodzaju insuliny określa producent. Ilość ta nigdy nie przekracza 1 igły na 1 pen…

Zobacz więcej

Jak leczyć grzybicę skóry w cukrzycy?

Grzybica jest bardzo częstym symptomem, jak i powikłaniem cukrzycy. Aby leczenie było skuteczne i celowane w odpowiedni rodzaj pasożyta, zalecałabym…

Zobacz więcej

Gojenie ran a cukrzyca

Wszystko zależy od rodzaju, umiejscowienia i stanu zranienia. U diabetyków bardzo istotna jest profilaktyka, ponieważ gojenie ran jest utrudnione. Ranę…

Zobacz więcej

Cukrzyca i ostre zapalenie trzustki a suplementy diety

W przypadku ostrego zapalenia trzustki niepotrzebna jest dodatkowa suplementacja. Należy przede wszystkim trzymać się bezwzględnie zaleceń lekarskich dotyczących diety. Po…

Zobacz więcej

Czy chorując na cukrzycę można stosować skarpetki złuszczające?

U osób chorujących na cukrzycę bardzo często dochodzi do zaburzeń czucia w stopach na skutek licznych uszkodzeń nerwów i problemów…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
20 września 2021 mgr Natalia Adamczuk
17 września 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
14 września 2021 Magdalena Bernisz
11 sierpnia 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
21 lipca 2021 mgr farm. Magdalena Fuszara
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)