2
07 lipca 2021

Rehabilitacja oddechowa po COVID-19

Pandemia COVID-19 na świecie wymusiła reorganizację całych systemów opieki zdrowotnej. Choroba ta wywołuje infekcję dróg oddechowych o różnej intensywności, ale może powodować także szereg powikłań wielonarządowych, które oprócz specjalistycznego leczenia wymagają również odpowiedniej rehabilitacji. Rehabilitacja w COVID-19 powinna mieć charakter indywidualny i ukierunkowany na potrzeby danego pacjenta i obejmować ćwiczenia z zakresu fizjoterapii pulmonologicznej, kardiologicznej, treningu usprawniającego i treningu równowagi. 

COVID-19 jest wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego, której szerokie rozpowszechnienie na całym świecie doprowadziło do globalnej pandemii. Przebieg choroby znacznie się od siebie różni w wielu przypadkach i może przybierać postać od bezobjawowej, przez łagodną i umiarkowaną do ciężkiej wymagającej hospitalizacji i w niektórych przypadkach prowadzić do zgonu. Poza układem oddechowym choroba ta wywołuje szereg powikłań wielonarządowych, a powrót do pełnej sprawności i rekonwalescencja potrafią trwać miesiącami. W związku z powyższym istnieje wysoka potrzeba multidyscyplinarnej rehabilitacji wspomagającej powrót do pełnej sprawności.  

Rehabilitacja w COVID-19 powinna mieć charakter indywidualny, adekwatny do potrzeb i stanu zdrowia pacjenta. W zależności od objawów ćwiczenia rehabilitacyjne powinny obejmować: 

  • trening oddechowy i kardiologiczny,  
  • ćwiczenia usprawniające kończyny górne, dolne oraz mięśnie tułowia,  
  • ćwiczenia pionizacji, zmian pozycji i chodu,
  • trening równoważny i koordynacyjny.  

U pacjentów z powikłaniami w zakresie ośrodkowego układu nerwowego – problemami z koncentracją i pamięcią zaleca się wprowadzenie terapii zajęciowych opartych na układaniu puzzli, rozwiązywaniu krzyżówek i ćwiczeniach pamięciowych. 

Rehabilitacja w stanie podostrym 

Jeżeli stan zdrowia pacjenta jest stabilny, proces rehabilitacyjny powinien rozpocząć się już na etapie hospitalizacji, by zminimalizować ryzyko powikłań związanych z długotrwałym unieruchomieniem. W tej fazie zaleca się: 

  • ćwiczenia przyłóżkowe: zmiany pozycji, ćwiczenia czynne kończyn górnych i dolnych, ćwiczenia wzmacniające mięśnie tułowia, obroty, 
  • fizjoterapię pulmonologiczną: ćwiczenia oddychania torem przeponowym, naukę efektywnego kaszlu i drenaż płuc z oklepywaniem.  

U pacjentów, u których nie stwierdzono ostrej niewydolności oddechowej, można wprowadzać dodatkowo ćwiczenia oddychania z oporem, np. ze spirometrem 3-kulkowym, ćwiczenia z przyrządami wytwarzającymi dodatnie ciśnienie oddechowe, jak np. O-PEP, butelka PEP lub zmienne, np. Flutter.  

Dodatkowo zaleca się trening ruchowy: marsz w miejscu, marsz po korytarzu, chodzenie po schodach oraz ćwiczenia równoważne w staniu na jednej nodze. Takie ćwiczenia powinny być prowadzone 2x dziennie przez okres ok. 30 minut pod kontrolą parametrów ciśnienia i saturacji pacjenta przez okres 2-3 tygodni. 

Rehabilitacja w stanie przewlekłym 

W fazie przewlekłej rehabilitacja ukierunkowana jest na przywrócenie pacjenta do pełnej sprawności. Wszystkie działania podejmowane w tym czasie muszą być dostosowane do bieżącego stanu zdrowia pacjenta i jego poziomu aktywności sprzed choroby.  

Jednym z najczęstszych powikłań w zespole post-COVID są powikłania płucne. Na RTG klatki piersiowej zmiany obejmujące miąższ płuc są widoczne u blisko ¼ ozdrowieńców. W programie rehabilitacji oddechowej w stanie przewlekłym zaleca się ćwiczenia aerobowe takie jak spacery, bieganie i pływanie, zaczynając od niskiej intensywności, stopniowo zwiększając intensywność i czas trwania wysiłku z częstotliwością 3-5/tydzień przez 20-30 minut. 

U pacjentów szybko męczących się trening powinien być przerywany (interwałowy). Zaleca się również kontynuację ćwiczeń oddechowych, efektywnego kaszlu i z pomocą przyrządów wytwarzających dodatnie ciśnienie wydechowe z fazy podostrej. Dodatkowo rekomendowany jest trening siłowy progresywny z częstotliwością 2-3/tydzień przez okres 6 tygodni i stopniowym cotygodniowym zwiększaniem obciążeń o ok. 5-10%. Taka rehabilitacja może być realizowana przez pacjenta samodzielnie w domu i zdalnie monitorowana przez terapeutę za pomocą urządzeń elektronicznych. 

U osób starszych ze znacznym ograniczeniem sprawności zaleca się trening funkcjonalny bazujący na aktywnościach dnia codziennego, czyli przygotowanie do samodzielnego przemieszczania się do toalety, sięgania po rzeczy z półek, korzystanie z grzebienia, podnoszenia kubka do ust itd. Oprócz tego kontynuuje się trening równowagi pod nadzorem fizjoterapeuty. 

Zalecenia WHO 

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w związku z pandemią COVID-19 przygotowała dla pacjentów broszurę informacyjną dotyczącą samodzielnej rehabilitacji domowej po przebyciu choroby. Broszura ta zawiera podstawowe informacje dotyczące postępowania w przypadku wystąpienia duszności (przyjęcie pozycji pochylonej stojącej lub siedzącej), nauki ćwiczeń oddechowych, prostych ćwiczeń ogólnousprawniających i rozciągających. W przypadku wystąpienia nasilających się duszności, które nie ustępują w pozycjach spoczynkowych, lub silnych duszności po niewielkim wysiłku zaleca się konsultację ze specjalistą. Podobne zalecenia dotyczą przedłużających się zaburzeń koncentracji lub nastroju. 

Program rehabilitacji post-COVID w Polsce 

W związku z dużym zapotrzebowaniem od kwietnia 2021 Ministerstwo Zdrowia uruchomiło program rehabilitacji post-COVID odbywającej się w trybie stacjonarnym lub uzdrowiskowym. Skierowanie na rehabilitację może wystawić każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego i kwalifikują się do niego wszyscy pacjenci, którzy po zakończeniu leczenia COVID-19 odczuwają powikłania z układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, spadek sił mięśniowych lub nasilone duszności. Program rehabilitacji trwa od 2 do 6 tygodni i jest poprzedzony badaniem funkcjonalnym pacjenta. Obejmuje zabiegi z zakresu kinezyterapii, balneoterapii, inhalacji i drenażu klatki piersiowej, masażu, ćwiczeń relaksacyjnych i edukacji zdrowotnej

Niezależnie od przebiegu choroby i występujących powikłań każda osoba po przebyciu COVID-19 powinna zwrócić szczególną uwagę na umiarkowaną aktywność fizyczną o charakterze progresywnym, która przyspieszy odbudowę masy mięśniowej po chorobie, zwiększy wytrzymałość organizmu i zmniejszy uczucie duszności. 

Źródła: 

  • Demeco, A., Marotta, N., Barletta, M., Pino, I., Marinaro, C., Petraroli, A., Moggio, L., & Ammendolia, A. (2020). Rehabilitation of patients post-COVID-19 infection: a literature review. The Journal of international medical research, 48(8), 300060520948382. https://doi.org/10.1177/0300060520948382 
  • Curci C, Pisano F, Bonacci E, Camozzi DM, Ceravolo C, Bergonzi R, et al. Early rehabilitation in post-acute COVID-19 patients: data from an Italian COVID-19 Rehabilitation Unit and proposal of a treatment protocol. Eur J Phys Rehabil Med 2020;56:633-41. DOI: 10.23736/S1973-9087.20.06339-X 
  • Barker-Davies, R. M., O’Sullivan, O., Senaratne, K., Baker, P., Cranley, M., Dharm-Datta, S., Ellis, H., Goodall, D., Gough, M., Lewis, S., Norman, J., Papadopoulou, T., Roscoe, D., Sherwood, D., Turner, P., Walker, T., Mistlin, A., Phillip, R., Nicol, A. M., Bennett, A. N., … Bahadur, S. (2020). The Stanford Hall consensus statement for post-COVID-19 rehabilitation. British journal of sports medicine, 54(16), 949–959. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102596 
  • https://znajdzfizjoterapeute.pl/informator-covid.pdf 
  • https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/znamy-szczegoly-programu-rehabilitacji-po-przebytej-chorobie-covid-19,7959.html. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Pulsoksymetr – jakie wyniki są prawidłowe?

Za prawidłowe wyniki saturacji, czyli poziomu natlenienia hemoglobiny uznaje się przedział od 95 do 99%. Wyniki poniżej 95% mogą świadczyć…

Zobacz więcej

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań.   Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować…

Zobacz więcej

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone dla dzieci od 12 roku życia oraz dorosłych to Pfizer BioNTech. Dla osób powyżej…

Zobacz więcej

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
21 września 2021 mgr farm. Magdalena Fuszara
15 września 2021 mgr farm. Joanna Dąbska-Zylka
08 września 2021 mgr farm. Natika Karolak
07 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)