3
21 lipca 2021

Udar mózgu – rodzaje, objawy i leczenie

Udar mózgu to zespół objawów związanych z utratą prawidłowego dopływu krwi do mózgu. Najczęściej występuje po 65. roku życia, lecz może pojawić się także u młodych osób. Około 30% udarów następuje we śnie. Jak przebiega leczenie udaru i czy można mu zapobiec?  

Udar – czynniki ryzyka 

Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia udaru są: 

  • czynniki niezależne od nas: 
    • choroby przewlekłe (cukrzyca, nadciśnienie tętnicze),  
    • choroby serca,  
    • migreny, 
  • czynniki, na które mamy wpływ: 
    • brak aktywności fizycznej,  
    • nadwaga i otyłość,  
    • palenie papierosów, 
    • dieta bogatotłuszczowa.  

Nie bez znaczenia jest również fakt występowania udaru w rodzinie, a także wiek. 

Udar – rodzaje 

Udar niedokrwienny 

To najczęstszy typ udaru. Jest spowodowany odcięciem dopływu krwi. Zazwyczaj jest za to odpowiedzialna blaszka miażdżycowa blokującą tętnicę doprowadzającą krew do mózgu. Inną przyczyną zablokowania naczynia może być skrzeplina powstała np. podczas migotania przedsionków. Udar może także wystąpić wskutek wad zastawkowych. Jest to mechaniczna przeszkoda uniemożliwiająca prawidłowy dopływ krwi do mózgu i powodująca niedokrwienie pewnego obszaru mózgu. 

Udar krwotoczny (wylew) 

Jest spowodowany pęknięciem tętnicy mózgowej (jako pośredni efekt przewlekłego, nieleczonego nadciśnienia tętniczego) lub pęknięciem tętniaka. Ma to dwa następstwa: krew nie dociera we właściwe miejsce, powodując niedotlenienie danego obszaru, jednocześnie niszcząc okoliczną tkankę. Ten typ udaru jest trudniejszy w leczeniu i rehabilitacji i charakteryzuje się gorszymi rokowaniami. 

Objawy udaru 

Objawy zależą od stopnia i miejsca uszkodzenia mózgu. Symptomy charakterystyczne dla udaru: 

  • zaburzenia mowy (afazja) – chory „bełkocze”, mowa jest niewyraźna; 
  • asymetria i połowiczny paraliż twarzy objawiający się opadającym kącikiem ust; 
  • ostry ból głowy; 
  • zaburzenia widzenia, a nawet utrata wzroku; 
  • zaburzenia równowagi; 
  • drętwienie jednej połowy ciała, niedowład kończyn; 
  • zaburzenia świadomości, splątanie, brak kontaktu z chorym; 
  • utrata przytomności. 

Po zaobserwowaniu objawów udaru należy jak najszybciej wezwać specjalistyczną pomoc. Chory musi w jak najkrótszym czasie trafić na szpitalny oddział.  

Im szybciej chory zostanie poddany leczeniu, tym większe szanse na jego skuteczność, a następnie efektywną rehabilitację. Największe możliwości powrotu do pełnego zdrowia mają chorzy poddani leczeniu do trzech godzin od wystąpienia pierwszych objawów. 

Udar – diagnostyka szpitalna 

Lekarz diagnozuje udar po objawach klinicznych. Przy podejrzeniu udaru wykonywana jest tomografia komputerowa (TK), która pozwala na określenie rodzaju udaru, co ma wpływ na dalsze postępowanie i leczenie. Dodatkowym badaniem pozwalającym na szczegółową diagnostykę jest rezonans magnetyczny (MRI). Badanie umożliwia precyzyjne określenie miejsca udaru i stopień niedokrwienia.  

Udar – leczenie 

Leczenie udaru niedokrwiennego 

Podstawą leczenia udaru jest leczenie objawowe i podtrzymanie funkcji życiowych jak w przypadku każdego nagłego stanu zagrożenia życia i zdrowia. Lekarz może zlecić dożylne podanie elektrolitów i glukozy, a także tlenu, jeśli chory ma problemy z oddychaniem. 

W pierwszych godzinach po wystąpieniu udaru podaje się alteptazę (tkankowy aktywator plazminogenu, tPA) rozpuszczającą zakrzep. Zastosowanie tego preparatu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem krwawienia, zatem nie można go zastosować u chorych z udarem krwotocznym.  

W ciągu 24-48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów wdraża się leczenie kwasem acetylosalicylowym (ASA). W ciągu pierwszych kilku dni podaje się najczęściej dawkę 150 mg/dobę przez pierwsze dni, a następnie 75 mg raz na dobę. Z podaniem ASA należy się wstrzymać jedynie w momencie wdrożenia leczenia fibrynolitycznego lub trombektomii mechanicznej. Lepsze efekty uzyskuje się poprzez połączenie kwasu salicylowego z dipyridamolem o przedłużonym uwalnianiu (preparat niedostępny w Polsce w lecznictwie otwartym). W przypadku nietolerancji ASA możliwe jest włączenie klopidogrelu w dawce 75 mg/dobę. W niektórych przypadkach korzystne jest połączenie klopidogrelu i ASA, jednak nie są to standardowe wytyczne leczenia udaru niedokrwiennego. 

Leczenie udaru krwotocznego 

W tym przypadku leczenie doraźne polega na stopniowym zmniejszeniu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Przy dużych krwiakach, które mocno uciskają na struktury mózgu, stosuje się interwencję neurochirurgiczną. W celu farmakologicznego zmniejszenia obrzęku mózgu podaje się dożylnie leki osmotycznie czynne (np. mannitol), a także barbiturany (leki uspokajające) 

U wszystkich chorych po udarze w późniejszym czasie obowiązkowo wdraża się leczenie hipotensyjne, jednak bez konkretnego schematu postępowania. Najczęściej są to leki moczopędne w połączeniu z inhibitorami konwertazy angiotensyny (IKE). Profilaktyka przeciwzakrzepowa to w pierwszej kolejności tzw. doustne leki przeciwzakrzepowe niebędące antagonistami witaminy K (np. dabigatran, rywaroksaban, apiksaban, edoksaban). Są to nowoczesne leki charakteryzujące się mniejszym ryzykiem krwawień w porównaniu do antagonistów witaminy K – tradycyjnej warfaryny czy acenokumarolu. Pacjenci stosujący leki starszego typu muszą regularnie kontrolować znormalizowany wskaźnik aktywności protrombiny (INR) i w zależności od wyniku modyfikować dawkę. Standardowo w celu kontroli cholesterolu wdraża się leczenie statynami, a przypadku przeciwwskazań fibratami lub ezetymibem. 

Profilaktyka udaru 

Mimo ciągłego postępu medycyn, możliwości leczenia chorych z udarem wciąż są mocno ograniczone. Rehabilitacja, która ma na celu odzyskanie pełnej sprawności, jest nierzadko długa i żmudna, dlatego wciąż ogromną i najważniejszą rolę odgrywa profilaktyka oraz modyfikacja stylu życia, a także skuteczna kontrola chorób przewlekłych.  

Jak zmniejszyć ryzyko udaru? 

  • Stosowanie odpowiedniej diety. Zalecanym sposobem żywienia jest dieta śródziemnomorska, która uwzględnia spożywanie dużej ilości świeżych warzyw i owoców bogatych w błonnik, a także ryb będących źródłem kwasów omega). 
  • Redukcja masy ciała. Wartość BMI powinna się mieścić w przedziale 18-25. 
  • Aktywność fizyczna. Warto, aby wysiłek fizyczny miał miejsce minimum 3 razy w tygodniu po ok. 40 minut.
  • Zaprzestanie palenia papierosów.

Źródła: 

  • Antecki J., Brelak E., Sobolewski P., Kozera G., Profilaktyka pierwotna i wtórna udaru niedokrwiennego mózgu w świetle obecnych zaleceń i rekomendacji. Forum Medycyny Rodzinnej 2018, vol 12, no 3, 89–98. 
  • Guzik A., Bushnell Ch. Stroke Epidemiology and Risk Factor Management Lifelong Learning in Neurology. 23(1):15–39, luty 2017. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Igły do penów z insuliną dla diabetyków

Liczbę bezpłatnych igieł wydawanych do danego rodzaju insuliny określa producent. Ilość ta nigdy nie przekracza 1 igły na 1 pen…

Zobacz więcej

Jak wspomóc odchudzanie?

Preparaty odchudzające mają różne składy, wyciągi z różnych roślin oraz składniki mineralne. Jednym ze składników wspomagających spalanie tkanki tłuszczowej jest…

Zobacz więcej

Olej konopny a problemy z nadciśnieniem

Olejek CBD rzeczywiście może działać wspomagająco w leczeniu nadciśnienia. Zanim włączy Pani do terapii olej konopny, radziłbym się jeszcze skonsultować z…

Zobacz więcej

Gojenie ran a cukrzyca

Wszystko zależy od rodzaju, umiejscowienia i stanu zranienia. U diabetyków bardzo istotna jest profilaktyka, ponieważ gojenie ran jest utrudnione. Ranę…

Zobacz więcej

Cukrzyca i ostre zapalenie trzustki a suplementy diety

W przypadku ostrego zapalenia trzustki niepotrzebna jest dodatkowa suplementacja. Należy przede wszystkim trzymać się bezwzględnie zaleceń lekarskich dotyczących diety. Po…

Zobacz więcej

Czy chorując na cukrzycę można stosować skarpetki złuszczające?

U osób chorujących na cukrzycę bardzo często dochodzi do zaburzeń czucia w stopach na skutek licznych uszkodzeń nerwów i problemów…

Zobacz więcej

Niewydolność serca a domowa tlenoterapia

W przypadku niewydolności serca bardzo prawdopodobnie organizm Pani mamy nie jest wystarczająco zaopatrywany w tlen. Warto wykonać badanie określające poziom…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
20 września 2021 mgr Natalia Adamczuk
20 września 2021 mgr Mateusz Durbas
17 września 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
14 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)