5
29 czerwca 2021

Wątroba a cholesterol – jaki ma wpływ na jej zdrowie?

Cholesterol jest sterolem pochodzenia zwierzęcego, rozpowszechnionym we wszystkich komórkach organizmu. Związek ten jest syntetyzowany w organizmie człowieka, a także przyjmuje się go w licznych pokarmach zwierzęcych. 2/3 cholesterolu wytwarzane jest w wątrobie i jelicie, ponadto można go znaleźć również w mózgu, nadnerczach, skórze, osoczu oraz w żółci. Obecny w skórze, pod wpływem promieni ultrafioletowych zawartych w świetle słonecznym, ulega przemianie na witaminę D3.  

Produkty obniżające poziom cholesterolu

Produkty na zdrową wątrobę

Cholesterol transportowany jest przez białko, we krwi wiąże się z albuminami, tworząc tzw. lipoproteiny. LDL przenoszą około 65% cholesterolu zawartego we krwi. Cholesterol ten po połączeniu z innymi substancjami odkłada się w ścianach tętnic w postaci blaszek miażdżycowych. Lipoproteiny o dużej gęstości HDL przenoszą około 20% cholesterolu we krwi. Zawierają one lecytynę, która działa jak detergent – rozpuszcza cholesterol w ścianie tętnic, przenosząc go do wątroby. W wątrobie z cholesterolu syntetyzowane są kwasy żółciowe. Cholesterol odgrywa także istotną rolę w produkcji hormonów steroidowych. 

Cholesterol a wątroba – co mają wspólnego? 

Jedną z najważniejszych funkcji wątroby jest produkcja (synteza) i rozkład cholesterolu. Prawidłowe funkcjonowanie i regenerowanie wątroby wpływa na tempo zachodzących w niej procesów. Jednak w rzadkich przypadkach wysoki poziom cholesterolu jest skutkiem schorzeń wątroby.  

Do głównych przyczyn podwyższonego poziomu cholesterolu zalicza się: 

  • Czynniki genetyczne – niektóre geny mogą odgrywać znaczącą rolę w metabolizmie „złego” cholesterolu LDL. Dziedziczona hipercholesterolemia może prowadzić do chorób serca. 
  • Wiek i płeć – kobiety przed okresem przekwitania mają zazwyczaj niższy poziom cholesterolu całkowitego w porównaniu do mężczyzn w tym samym wieku. Estrogeny podwyższają poziom „dobrego” cholesterolu HDL, dlatego w okresie rozrodczym kobiety są niejako chronione przed rozwojem chorób serca. Po 50. roku życia zależność wysokiego stężenia cholesterolu u płci się zmienia i kobiety mają na ogół wyższe stężenie niż mężczyźni. 
  • Nadwaga i otyłość – zbyt duża masa ciała wpływa na podwyższenie stężenia „złego” cholesterolu LDL. 
  • Dieta – bogaty w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol pokarm podwyższa ogólne stężenie cholesterolu we krwi. 

Wątroba – od czego zależy jej dobra kondycja? 

Kondycja wątroby ma ogromny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wątroby. Przeciążenie tego organu wpływa na zachodzące procesy w organizmie, a także na samopoczucie człowieka. Ciągłe zmęczenie, dolegliwości gastryczne i uczucie ciężkości po obfitym posiłku, nadwaga, nadciśnienie i trudności z koncentracją to jedne w wielu objawów sygnalizujących, że wątroba jest przeciążona. 

Co wpływa na przeciążenie wątroby? 

Dieta

Zdrowa dieta pomaga obniżyć masę ciała, a to wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu. Powinno się wykluczyć z diety produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe oraz nienasycone kwasy tłuszczowe typu trans (np. masło, śmietanę, sery topione, tłuste mięso, ciasta, ciastka i batony). Produkty sprzyjające obniżeniu poziomu cholesterolu to np. produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, tłuste ryby, orzechy, nasiona i oleje roślinne. Sztuczne dodatki używane w przetworzonej żywności mogą również obciążać wątrobę, gdyż to właśnie wątroba odpowiada za zneutralizowanie toksycznych substancji w organizmie. Toksyczne substancje wpływają bezpośrednio na uszkodzenie komórek wątroby.  

Używki

Alkohol jest najczęstszą przyczyną uszkodzenia wątroby w Europie. Nawet niewielkie ilości wypitego alkoholu mogą mieć szkodliwy wpływ na wątrobę. Systematyczne spożywanie alkoholu prowadzi do alkoholowego stłuszczenia wątroby, co wiąże się z przewlekłym uszkodzeniem tego narządu. 

Niektóre leki

Niektóre leki mogą wywołać ostrą niewydolność wątroby. Zaliczamy do nich: 

  • paracetamol, 
  • indometacynę, 
  • fentoiny, 
  • karbamazepiny, 
  • a także w wysokich dawkach obniżające poziom cholesterolu statyny. 

Wysoki poziom cholesterolu a choroby wątroby  

W celu rozpoznania zaburzeń związanych z funkcjonowaniem wątroby zwykle wykonuje się badania laboratoryjne związane z aktywnością enzymów wątrobowych:  

  • ASPAT – amintotransferaza asparaginowa, 
  • ALAT – aminotransferaza alaninowa, 
  • GGTP – gamma-glutamylotranspeptydaza. 

Dodatkowo można wykonać badanie obrazowe USG, które z dużym prawdopodobieństwem umożliwi lekarzowi postawienie diagnozy. 

Stłuszczenie wątroby a cholesterol 

Przy stłuszczeniu wątroby ogólny poziom cholesterolu jest zazwyczaj prawidłowy, zbyt niski jest natomiast poziom „dobrej frakcji cholesterolu” HDL. Podwyższony może być poziom gamma-glutamylotranspeptydazy (GGTP). 

Marskość wątroby a cholesterol 

W przewlekłych chorobach wątroby podwyższony poziom cholesterolu jest zjawiskiem częstym, natomiast stężenie cholesterolu spada w zaawansowanych stadiach marskości wątroby. Jest to spowodowane upośledzeniem funkcji syntetycznej wątroby.  

Jak obniżyć poziom cholesterolu i poprawić pracę wątroby? 

Im bardziej wątroba jest obciążona, tym ciężej o regenerację i utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu, dlatego należy dbać bezpośrednio o ten narząd w organizmie. Zalecenia pomagające obniżyć poziom cholesterolu to: 

Odpowiednia dieta i aktywność fizyczna 

  • Całkowita ilość spożywanych tłuszczów powinna być mniejsza niż 30% dziennego spożycia kcal. 
  • Należy wyeliminować produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe oraz nienasycone kwasy tłuszczowe typu trans. 
  • Węglowodany powinny stanowić około 60% dziennego spożycia kcal. 
  • Preferowane węglowodany to: produkty pełnoziarniste o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego, owoce, warzywa i nasiona roślin strączkowych. 
  • Zaleca się spożywanie tłustych ryb i olei roślinnych przy jednoczesnym wyeliminowaniu z diety tłustego mięsa. 
  • Aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość na insulinę, obniża poziom trójglicerydów przy jednoczesnym podwyższaniu poziomu „dobrego” cholesterolu HDL, co wpływa na redukcję ryzyka związanego z zapadalnością na choroby układu krwionośnego. 

Zioła wspomagające obniżanie poziomu cholesterolu we krwi: 

  • karczoch zwyczajny – ma działanie żółciopędne i żółciotwórcze, zawiera cynarynę, która wspomaga pracę wątroby. Znacznie obniża cholesterol. 
  • ostropest plamisty – zawiera sylimarynę – substancję działającą ochronnie na komórki wątroby.

Wyeliminuj używki 

Warto znacząco ograniczyć lub wyeliminować spożywanie alkoholu i kofeiny, gdyż obciążają one wątrobę. 

Leczenie farmakologiczne 

W przypadku gdy wyżej opisane metody nie prowadzą do obniżenia poziomu cholesterolu, lekarz może przepisać odpowiednie leki pomagające unormować jego poziom w organizmie: 

  • statyny – leki o najsilniejszym działaniu obniżającym stężenie cholesterolu LDL. Ich mechanizm polega na ograniczeniu produkcji oraz zwiększeniu zdolności usuwania cholesterolu przez wątrobę. Nieznacznie wpływa na poziom trójglicerydów oraz cholesterolu HDL; 
  • żywice jonowymienne – substancja zawarta w tych lekach wiąże się z kwasami żółciowymi i pomaga w ich usunięciu na drodze wydalania; 
  • inhibitory absorbcji cholesterolu – jak sama nazwa wskazuje, leki te hamują wchłanianie cholesterolu w jelicie.

Źródła: 

  • Matławska I.: Farmakognozja, UM Poznań, Poznań 2008. 
  • Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2007.  
  • Jarosz M., Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, 2010.  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)