3
29 czerwca 2021

Wątroba a cholesterol – jaki ma wpływ na jej zdrowie?

Cholesterol jest sterolem pochodzenia zwierzęcego, rozpowszechnionym we wszystkich komórkach organizmu. Związek ten jest syntetyzowany w organizmie człowieka, a także przyjmuje się go w licznych pokarmach zwierzęcych. 2/3 cholesterolu wytwarzane jest w wątrobie i jelicie, ponadto można go znaleźć również w mózgu, nadnerczach, skórze, osoczu oraz w żółci. Obecny w skórze, pod wpływem promieni ultrafioletowych zawartych w świetle słonecznym, ulega przemianie na witaminę D3.  

Cholesterol transportowany jest przez białko, we krwi wiąże się z albuminami, tworząc tzw. lipoproteiny. LDL przenoszą około 65% cholesterolu zawartego we krwi. Cholesterol ten po połączeniu z innymi substancjami odkłada się w ścianach tętnic w postaci blaszek miażdżycowych. Lipoproteiny o dużej gęstości HDL przenoszą około 20% cholesterolu we krwi. Zawierają one lecytynę, która działa jak detergent – rozpuszcza cholesterol w ścianie tętnic, przenosząc go do wątroby. W wątrobie z cholesterolu syntetyzowane są kwasy żółciowe. Cholesterol odgrywa także istotną rolę w produkcji hormonów steroidowych. 

Cholesterol a wątroba – co mają wspólnego? 

Jedną z najważniejszych funkcji wątroby jest produkcja (synteza) i rozkład cholesterolu. Prawidłowe funkcjonowanie i regenerowanie wątroby wpływa na tempo zachodzących w niej procesów. Jednak w rzadkich przypadkach wysoki poziom cholesterolu jest skutkiem schorzeń wątroby.  

Do głównych przyczyn podwyższonego poziomu cholesterolu zalicza się: 

  • Czynniki genetyczne – niektóre geny mogą odgrywać znaczącą rolę w metabolizmie „złego” cholesterolu LDL. Dziedziczona hipercholesterolemia może prowadzić do chorób serca. 
  • Wiek i płeć – kobiety przed okresem przekwitania mają zazwyczaj niższy poziom cholesterolu całkowitego w porównaniu do mężczyzn w tym samym wieku. Estrogeny podwyższają poziom „dobrego” cholesterolu HDL, dlatego w okresie rozrodczym kobiety są niejako chronione przed rozwojem chorób serca. Po 50. roku życia zależność wysokiego stężenia cholesterolu u płci się zmienia i kobiety mają na ogół wyższe stężenie niż mężczyźni. 
  • Nadwaga i otyłość – zbyt duża masa ciała wpływa na podwyższenie stężenia „złego” cholesterolu LDL. 
  • Dieta – bogaty w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol pokarm podwyższa ogólne stężenie cholesterolu we krwi. 

Wątroba – od czego zależy jej dobra kondycja? 

Kondycja wątroby ma ogromny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wątroby. Przeciążenie tego organu wpływa na zachodzące procesy w organizmie, a także na samopoczucie człowieka. Ciągłe zmęczenie, dolegliwości gastryczne i uczucie ciężkości po obfitym posiłku, nadwaga, nadciśnienie i trudności z koncentracją to jedne w wielu objawów sygnalizujących, że wątroba jest przeciążona. 

Co wpływa na przeciążenie wątroby? 

Dieta

Zdrowa dieta pomaga obniżyć masę ciała, a to wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu. Powinno się wykluczyć z diety produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe oraz nienasycone kwasy tłuszczowe typu trans (np. masło, śmietanę, sery topione, tłuste mięso, ciasta, ciastka i batony). Produkty sprzyjające obniżeniu poziomu cholesterolu to np. produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, tłuste ryby, orzechy, nasiona i oleje roślinne. Sztuczne dodatki używane w przetworzonej żywności mogą również obciążać wątrobę, gdyż to właśnie wątroba odpowiada za zneutralizowanie toksycznych substancji w organizmie. Toksyczne substancje wpływają bezpośrednio na uszkodzenie komórek wątroby.  

Używki

Alkohol jest najczęstszą przyczyną uszkodzenia wątroby w Europie. Nawet niewielkie ilości wypitego alkoholu mogą mieć szkodliwy wpływ na wątrobę. Systematyczne spożywanie alkoholu prowadzi do alkoholowego stłuszczenia wątroby, co wiąże się z przewlekłym uszkodzeniem tego narządu. 

Niektóre leki

Niektóre leki mogą wywołać ostrą niewydolność wątroby. Zaliczamy do nich: 

  • paracetamol, 
  • indometacynę, 
  • fentoiny, 
  • karbamazepiny, 
  • a także w wysokich dawkach obniżające poziom cholesterolu statyny. 

Wysoki poziom cholesterolu a choroby wątroby  

W celu rozpoznania zaburzeń związanych z funkcjonowaniem wątroby zwykle wykonuje się badania laboratoryjne związane z aktywnością enzymów wątrobowych:  

  • ASPAT – amintotransferaza asparaginowa, 
  • ALAT – aminotransferaza alaninowa, 
  • GGTP – gamma-glutamylotranspeptydaza. 

Dodatkowo można wykonać badanie obrazowe USG, które z dużym prawdopodobieństwem umożliwi lekarzowi postawienie diagnozy. 

Stłuszczenie wątroby a cholesterol 

Przy stłuszczeniu wątroby ogólny poziom cholesterolu jest zazwyczaj prawidłowy, zbyt niski jest natomiast poziom „dobrej frakcji cholesterolu” HDL. Podwyższony może być poziom gamma-glutamylotranspeptydazy (GGTP). 

Marskość wątroby a cholesterol 

W przewlekłych chorobach wątroby podwyższony poziom cholesterolu jest zjawiskiem częstym, natomiast stężenie cholesterolu spada w zaawansowanych stadiach marskości wątroby. Jest to spowodowane upośledzeniem funkcji syntetycznej wątroby.  

Jak obniżyć poziom cholesterolu i poprawić pracę wątroby? 

Im bardziej wątroba jest obciążona, tym ciężej o regenerację i utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu, dlatego należy dbać bezpośrednio o ten narząd w organizmie. Zalecenia pomagające obniżyć poziom cholesterolu to: 

Odpowiednia dieta i aktywność fizyczna 

  • Całkowita ilość spożywanych tłuszczów powinna być mniejsza niż 30% dziennego spożycia kcal. 
  • Należy wyeliminować produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe oraz nienasycone kwasy tłuszczowe typu trans. 
  • Węglowodany powinny stanowić około 60% dziennego spożycia kcal. 
  • Preferowane węglowodany to: produkty pełnoziarniste o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego, owoce, warzywa i nasiona roślin strączkowych. 
  • Zaleca się spożywanie tłustych ryb i olei roślinnych przy jednoczesnym wyeliminowaniu z diety tłustego mięsa. 
  • Aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość na insulinę, obniża poziom trójglicerydów przy jednoczesnym podwyższaniu poziomu „dobrego” cholesterolu HDL, co wpływa na redukcję ryzyka związanego z zapadalnością na choroby układu krwionośnego. 

Zioła wspomagające obniżanie poziomu cholesterolu we krwi: 

  • karczoch zwyczajny – ma działanie żółciopędne i żółciotwórcze, zawiera cynarynę, która wspomaga pracę wątroby. Znacznie obniża cholesterol. 
  • ostropest plamisty – zawiera sylimarynę – substancję działającą ochronnie na komórki wątroby.

Wyeliminuj używki 

Warto znacząco ograniczyć lub wyeliminować spożywanie alkoholu i kofeiny, gdyż obciążają one wątrobę. 

Leczenie farmakologiczne 

W przypadku gdy wyżej opisane metody nie prowadzą do obniżenia poziomu cholesterolu, lekarz może przepisać odpowiednie leki pomagające unormować jego poziom w organizmie: 

  • statyny – leki o najsilniejszym działaniu obniżającym stężenie cholesterolu LDL. Ich mechanizm polega na ograniczeniu produkcji oraz zwiększeniu zdolności usuwania cholesterolu przez wątrobę. Nieznacznie wpływa na poziom trójglicerydów oraz cholesterolu HDL; 
  • żywice jonowymienne – substancja zawarta w tych lekach wiąże się z kwasami żółciowymi i pomaga w ich usunięciu na drodze wydalania; 
  • inhibitory absorbcji cholesterolu – jak sama nazwa wskazuje, leki te hamują wchłanianie cholesterolu w jelicie.

Źródła: 

  • Matławska I.: Farmakognozja, UM Poznań, Poznań 2008. 
  • Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2007.  
  • Jarosz M., Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, 2010.  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Olej z wiesiołka a odbudowa warstwy lipidowej skóry

Olej z wiesiołka zawiera w swoim składzie nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 (takie jak gamma-linolenowy, linolenowy), fitosterole i witaminę E. Olej…

Zobacz więcej

Igły do penów z insuliną dla diabetyków

Liczbę bezpłatnych igieł wydawanych do danego rodzaju insuliny określa producent. Ilość ta nigdy nie przekracza 1 igły na 1 pen…

Zobacz więcej

Jak radzić sobie z objawami menopauzy?

Podane przez Panią objawy najprawdopodobniej są związane z menopauzą. W następstwie obniżenia poziomu hormonów płciowych dochodzi m.in. do przyrostu masy…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
22 września 2021 Magdalena Bernisz
20 września 2021 mgr Mateusz Durbas
11 sierpnia 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
06 sierpnia 2021 mgr Ewa Cieślik
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)