5
19 października 2021

Witamina D w leczeniu osteoporozy

Osteoporoza należy do najczęściej występujących zmian metabolicznych kości. Najczęściej dotyczy kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym, czasem również mężczyzn w podeszłym wieku. Do jej wystąpienia predysponuje także stosowanie niektórych leków w przebiegu chorób przewlekłych. Czy witamina D pomaga w leczeniu osteoporozy?

Jaka jest rola witaminy D?  

Witamina D jest prohormonem – w organizmie ludzkim ulega przemianom do swojej aktywnej formy, która działa regulująco na aktywność licznych komórek. Głównie wykazuje działanie w strukturach biorących udział w przemianach gospodarki wapniowo-fosforanowej. Wraz z pożywieniem dostarczanych jest z reguły około 20% potrzebnej dawki witaminy D. Zapotrzebowanie zapewnia przede wszystkim synteza skórna, która odbywa się na skutek działania promieni słonecznych. W Polsce uznaje się, że jest ona możliwa w miesiącach od maja do września w słoneczne dni.  

Witamina D2 – ergokalcyferol obecna jest w roślinach i grzybach. Ona również może być wykorzystywana w procesach metabolicznych u ludzi. Witaminę D3 (cholekalcyferol) można znaleźć w tranie, wątróbce, mleku, żółtkach jaj i rybach.

Obecnie niedobór witaminy D jest zjawiskiem powszechnym, dlatego też wskazana jest jej suplementacja w ilości zależnej od wieku oraz masy ciała danej osoby: 

  • u noworodków do 6. miesiąca życia – 400 j.m. na dobę;  
  • u dzieci do 1. roku życia – do 600 j.m. na dobę;  
  • od 1. do 10. roku życia – do 1000 j.m. na dobę;  
  • powyżej 10. roku życia – do 2000 j.m. na dobę; 
  • powyżej 75. roku życia i u osób otyłych – nawet 4000 j.m. na dobę.  

Najlepiej, gdyby wysokość dawek dobierana była indywidualnie, z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia i indywidualnego zapotrzebowania. 

Czym jest osteoporoza? 

W przebiegu osteoporozy dochodzi do zmniejszenia gęstości kości oraz zaburzeń w spójności ich tkanek, co skutkuje zwiększoną podatnością na złamania. W prawidłowych warunkach kości cały czas są przebudowywane, dochodzi do ciągłej resorpcji i ich odtwarzania przez wyspecjalizowane komórki – osteoklasty i osteoblasty. Podczas osteoporozy procesy te są zaburzone i dochodzi głównie do ubytku masy kostnej, a nie do jej odbudowy. Złamania i pęknięcia mogą pojawiać nawet przy niewielkich obciążeniach, które u zdrowych osób nie powodują takich urazów. Osteoporoza dotyczy przede wszystkim kobiet w wieku pomenopauzalnym, ale schorzenie to może dotykać również starszych mężczyzn.  

Statystycznie co 2 kobieta oraz co 5 mężczyzna po 50. roku życia doznaje osteoporotycznego złamania kości.  

Czasami na ryzyko rozwoju osteoporozy mogą mieć wpływ niektóre leki przyjmowane przewlekle. Takim przykładem są leki z grupy glikokortykosteroidów, ale negatywny wpływ na kości mogą mieć również substancje z grupy inhibitorów pompy protonowej, niektóre leki cytostatyczne, a także przeciwpadaczkowe. 

Objawy niedoboru witaminy D 

Niedobór witaminy D może być spowodowany niedostateczną ekspozycją na promieniowanie słoneczne, złym odżywianiem, zaburzeniami wchłaniania i przemian witaminy D albo nabytą lub wtórną zmniejszoną wrażliwością tkanek na działanie tego związku.

Przy niedoborach witaminy D u dzieci:

  • w okresie wzrostu rozwija się krzywica prowadząca do deformacji kości,
  • pojawiają się zaburzenia snu,
  • niepokój,
  • obfite poty,
  • nieprawidłowości w ząbkowaniu,
  • zwiększona zapadalność na infekcje dróg oddechowych,
  • tężyczka.

U osób dorosłych pojawia się osteomalacja, która powoduje zniekształcenia układu kostnego. 

Wapń przy osteoporozie – dlaczego jest tak istotny?

U osób starszych, a szczególnie u kobiet w okresie pomenopauzalnym wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego ulega zmniejszeniu przy równoczesnym zwiększonym wydalaniu tego minerału z moczem. Prowadzi to do utraty tego składnika z układu kostnego, co prowadzi do osteoporozy.

U osób z osteoporozą zwiększone przyjmowanie wapnia przyczynia się do spadku jego utraty przez hamowanie wydzielania parathormonu i zwiększania wydzielania kalcytoniny. Przyjmowanie tego minerału jest leczeniem pomocniczym, które zmniejsza, lecz nie zatrzymuje jego utraty z kości. Według Institute of Medicine of the National Academies (2010) w okresie zagrożenia zachorowaniem na osteoporozę zaleca się zwiększenie przyjmowania wapnia o 200 mg dziennie, czyli łącznie około 1000 mg na dobę. 

W lecznictwie stosuje się nieorganiczne sole wapnia – węglan, fosforan i chlorek oraz organiczne – glukonian, glukonolaktobionian, laktobionian, laktoglukonian. 

W ostatnich czasach kwestionowane jest suplementowanie wapnia w profilaktyce oraz leczeniu osteoporozy, a zalecane zaspokajanie dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek przez stosowanie racjonalnej diety. 

Jak witamina D pomaga w leczeniu osteoporozy? 

Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia i fosforanów w jelicie przez pobudzenie wytwarzania specjalnego białka. Zwiększony jest również wychwyt tego minerału w obrębie nerek. Jednocześnie poprzez wpływ na osteoblasty i osteoklasty witamina D reguluje prawidłową budowę oraz funkcje tkanki kostnej. Dzięki temu utrzymywana jest prawidłowa równowaga między rozpuszczaniem a odnową tej tkanki. W wyniku tych oddziaływań na układ kostny, nerki oraz jelita zachowane jest prawidłowe środowisko do mineralizacji kości.  

Jednak samo suplementowanie witaminy D przy osteoporozie nie wystarczy, by skutecznie ograniczyć częstość złamań oraz zwiększyć mineralizację kośćca. Dlatego zawsze należy pamiętać również o odpowiedniej podaży wapnia. 

Przeczytaj również:
Osteoporoza – czy wszystkich dotyka tak samo?

Źródła: 

  • W. Janiec i in., Kompendium farmakologii PZWL 2020. 
  • K. Buczkowski i in., Osteoporoza. Postępowanie profilaktyczne, diagnostyczne i lecznicze. Wytyczne dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej Forum Medycyny Rodzinnej 2012, tom 6, nr 4, 153-160. 
  • A. Dittfeld i in., Wielokierunkowe działanie witaminy D, Annales Academiae Medicae Silesiensis 2014, 68, 1.  
  • strona internetowa Głównego Inspektoratu Sanitarnego [https://www.gov.pl/web/gis/zespol-do-spraw-suplementow-diety] dostęp 25.09.2021. 
  • P. Płudowski i in., Ocena stanu zaopatrzenia w witaminę D w populacji osób dorosłych w Polsce, Standardy medyczne/Pediatria, T.11, str. 609-617, 2013. 
  • P. Płudowski i in., Witamina D: Rekomendacje dawkowania w populacji osób zdrowych oraz grupach ryzyka deficytów – wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r., Standardy medyczne/Pediatria, T.10, str. 573-578, 2013. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jakie witaminy powinna brać przyszła mama?

W trakcie planowania ciąży i na samym jej początku najważniejsza jest suplementacja kwasu foliowego. Ponadto istotna jest odpowiednia podaż witaminy…

Zobacz więcej

Ile witaminy D3 dla niemowlaka od 6. miesiąca?

Według najnowszych wytycznych z 2018 r. dawka witaminy D3 dla dziecka, jaką należy podać od 6 miesiąca życia do 1…

Zobacz więcej

Jak przyjmować witaminę D?

Witaminę D najlepiej przyjmować razem z posiłkiem ze względu na jej rozpuszczalność w tłuszczach. Zalecana dzienna dawka zależy od wielu…

Zobacz więcej

Czy tran suplementować z witaminą D?

Przede wszystkim należy określić zapotrzebowanie naszego organizmu na witaminę D3. Zazwyczaj u dorosłych są to wartości pomiędzy 800 a 2000…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
19 listopada 2021 mgr Ewelina Pietrzak
17 listopada 2021 mgr Ewelina Pietrzak
15 listopada 2021 mgr Ewelina Pietrzak
08 listopada 2021 mgr Ewelina Pietrzak
02 listopada 2021 lek. Rafał Suchodolski
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)