1
25 lutego 2020
Małgorzata Czerniak Autor
Autor
lek.
Małgorzata Czerniak

Anosmia – czym jest i co ją powoduje?

27 lutego obchodzimy Dzień Wiedzy o Anosmii, czyli całkowitej utraty węchu. Jego osłabienie nazywane jest natomiast hiposmią. Oba te schorzenia należą do ilościowych zaburzeń węchu i mogą mieć charakter przejściowy lub stały. Mogą występować od urodzenia lub pojawić się w dorosłym życiu. 

27 lutego obchodzimy Dzień Wiedzy o Anosmii, czyli całkowitej utraty węchu. Jego osłabienie nazywane jest natomiast hiposmią. Oba te schorzenia należą do ilościowych zaburzeń węchu i mogą mieć charakter przejściowy lub stały. Mogą występować od urodzenia lub pojawić się w dorosłym życiu. 

Dlaczego węch jest ważnym zmysłem? 

Ludzki węch pełni wiele istotnych funkcji i odgrywa znaczącą rolę w codziennym funkcjonowaniu. Odpowiada nie tylko za rozpoznanie zapachu, ale bierze udział również w określaniu jego rodzaju i intensywności oraz nadawaniu mu charakteru emocjonalnego. Ponadto: 

  • pełni rolę ostrzegawczą, np. przed dymem, gazem lub zepsutym jedzeniem,  
  • umożliwia zachowanie higieny, 
  • w pewnym stopniu bierze udział w odczuwaniu smaku spożywanych potraw.  

Zaburzenia węchu wpływają zatem znacząco na jakość życia. Chorzy z anosmią lub hiposmią często skarżą się na pogorszenie samopoczucia, zmniejszony apetyt i pogorszenie relacji społecznych. Częściej cierpią również z powodu zaburzeń lękowych i depresyjnych. 

Zaburzenia węchu

Jak działa zmysł węchu? 

W jamie nosowej znajduje się tzw. pole węchowe. Ma ono powierzchnię kilku centymetrów kwadratowych i zbudowane jest z kilku rodzajów komórek. Niektóre z nich, tzw. komórki dwubiegunowe, posiadają specjalne wypustki, zwane rzęskami. Dzięki nim możliwe jest znaczne zwiększenie powierzchni odbioru bodźców zapachowych. Komórki pola węchowego pokryte są warstwą śluzu, który zabezpiecza nabłonek wyściełający jamę nosową i pełni funkcję rozpuszczalnika dla substancji zapachowych. 

Odczuwanie zapachów możliwe jest dzięki temu, że rozpuszczone w wydzielinie jamy nosowej substancje zapachowe wiążą się ze specjalnym rodzajem białek transportowych. Następnie białko to zostaje przyłączone do receptora na powierzchni komórki dwubiegunowej, co gwarantuje odbiór bodźców zapachowych. Kolejnym etapem jest zmiana impulsu chemicznego na elektryczny, który drogą włókien nerwowych biegnie w kierunku mózgu, gdzie bodźce są interpretowane i zapamiętywane. 

Jakie mogą być przyczyny osłabienia węchu? 

Powodów osłabienia lub utraty węchu może być wiele. Najczęstszą przyczyną tych zaburzeń jest infekcja nosa lub zatok przynosowych, przebiegająca z nieżytem nosa, czyli tzw. katarem. Wynika to z procesu zapalnego toczącego się w obrębie nabłonka węchowego oraz z upośledzenia drożności przewodów nosowych. Podobny efekt mogą dawać polipy jamy nosowej lub skrzywiona przegroda, które, zwężając światło jamy nosowej, uniemożliwiają przechodzenie substancji zapachowych w kierunku pola węchowego. 

Częstą przyczyną utraty węchu są również urazy, które w zależności od miejsca obrażenia mogą być przyczyną: 

  • niedrożności jamy nosowej, 
  • zaburzeń przekazywania bodźców przez nerwy obwodowe, 
  • odbioru impulsów przez mózg.  

Niebezpieczne są zarówno urazy twarzoczaszki, które mogą powodować złamania nosa, uszkodzenie zatok przynosowych i nerwów odpowiedzialnych za węch, jak również urazy mózgoczaszki, mogące skutkować krwiakami wewnątrzczaszkowymi lub bezpośrednim uszkodzeniem węchomózgowia. 

Zburzenia węchu mogą być również spowodowane przez choroby neurologiczne oraz schorzenia przebiegające z degeneracją komórek nerwowych, np.chorobę Alzheimera, Parkinsona, otępienie Lewy’ego, stwardnienie rozsiane czy cukrzycę. Zdarza się również, że anosmia jest jednym z powikłań guza ośrodkowego układu nerwowego uciskającego na węchomózgowie. 

Zmysł powonienia może ulec osłabieniu także w wyniku toksycznego działania związków chemicznych stosowanych w przemyśle, jak również wskutek przyjmowania niektórych leków.  

Warto wspomnieć, że wieloletni palacze ze względu na długotrwałe działanie dymu tytoniowego są o wiele bardziej narażeni na osłabienie lub całkowitą utratę węchu. 

Ryzyko wystąpienia zaburzeń powonienia rośnie także u osób starszych. Wynika to z faktu, że wraz z procesem starzenia się następuje utrata komórek opuszki węchowej i nabłonka węchowego, co przekłada się na zmniejszenie wrażliwości na zapach. 

Badanie węchu

Jakie badania wykonuje się, aby zdiagnozować przyczynę anosmii? 

Anosmia wymaga dokładnego badania laryngologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem jamy nosowej i gardła. Często badanie pogłębia się o endoskopową ocenę górnych dróg oddechowych. Konieczne jest również badanie powonienia, które polega na wąchaniu różnych substancji, np. olejków, kawy czy mięty. Ponadto wskazana bywa diagnostyka neurologiczna, rozszerzona o badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa, celem wykluczenia źródła dolegliwości z ośrodkowego układu nerwowego. 

Jakie są możliwości leczenia zaburzeń węchu? 

Terapia polega głównie na leczeniu przyczynowym. Zaburzenia spowodowane chorobami zapalnymi nosa leczone są głównie lekami sterydowymi i przeciwzapalnymi. W przypadku schorzeń o podłożu alergicznym kluczowe znaczenie ma zidentyfikowanie alergenu i jego unikanie lub zastosowanie terapii odczulającej. Jeśli przyczyną zaburzeń węchu jest mechaniczna niedrożność nosa, skuteczne mogą się okazać metody chirurgiczne lub zabiegi endoskopowe. W przypadku, gdy źródło zaburzeń węchu zlokalizowane jest w obrębie mózgu, zastosowanie znajdują zabiegi z zakresu neurochirurgii.  

Szacuje się, że zaburzenia węchu dotykają 3-20% populacji. Choć nie są one tak powszechne, jak zaburzenia wzroku czy słuchu, to istotnie wpływają na samopoczucie i jakość życia chorych. Dlatego bardzo ważny jest nie tylko proces diagnostyczny i leczniczy zaburzeń powonienia, ale również właściwe leczenie chorób infekcyjnych, zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie urazów głowy. 

Źródła: 

  • Anosmia – A Clinical Review Sanne Boesveldt1, Elbrich M. Postma1,2, Duncan Boak3, Antje Welge-Luessen4, Veronika Schöpf5,6, Joel D. Mainland7,8 , Jeffrey Martens9, John Ngai10 and Valerie B. Duffy11; Chemical Senses, 2017, Vol 42,
  • Zmysł węchu – fizjologia i patologia Halina Sienkiewicz-Jarosz; Neurologia po Dyplomie 2012; 7 (4): 6-10, 
  • Anosmia – Li X., Lui F. StatPearls Publishing; 2020 Jan-.  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Beta-karoten a witamina A

Beta-karoten jest prekursorem witaminy A i tak samo jak witamina A wykazuje właściwości przeciwutleniające. Przekształca się w witaminę A w…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Czy można przesunąć termin miesiączki?

Pani Weroniko, antykoncepcja hormonalna wiąże się z wieloma obostrzeniami zdrowotnymi dotyczącymi jej stosowania, a niewłaściwe przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych może prowadzić…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy w ciąży można wykonać rezonans magnetyczny (MRI)?

Można. Badanie z użyciem rezonansu magnetycznego jest uznawane za nieszkodliwe zarówno dla płodu, jak i pacjentki w ciąży. Przeczytaj również:Czy…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy w ciąży można wykonywać RTG?

Należy unikać wykonywania zdjęć RTG pacjentkom w ciąży. Nie zawsze jest to możliwe, dlatego decyzja o wykonaniu bądź rezygnacji ze…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Jak wspomóc odchudzanie?

Preparaty odchudzające mają różne składy, wyciągi z różnych roślin oraz składniki mineralne. Jednym ze składników wspomagających spalanie tkanki tłuszczowej jest…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Najczęściej czytane
Czytaj także
07 września 2020 mgr farm. Marta Grabowska
24 sierpnia 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
16 lipca 2020 dr Ewa Fiedorowicz
07 lipca 2020 mgr Anna Dulska
15 czerwca 2020 mgr farm. Marta Grabowska
03 grudnia 2019 Poradnik Gemini
22 sierpnia 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
03 lipca 2019 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
12 czerwca 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
11 czerwca 2019 mgr farm. Monika Cichocka
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)