1
25 lutego 2020
Małgorzata Czerniak Autor
Autor
lek.
Małgorzata Czerniak
Absolwentka kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. Aktualnie lekarz rezydent na oddziale chirurgii ogólnej. Prywatnie biegaczka długodystansowa, miłośniczka zwierząt i kuchni włoskiej. W wolnym czasie lubi majsterkować i trenować z psem zabawne sztuczki.

Anosmia – czym jest i co ją powoduje?

27 lutego obchodzimy Dzień Wiedzy o Anosmii, czyli całkowitej utraty węchu. Jego osłabienie nazywane jest natomiast hiposmią. Oba te schorzenia należą do ilościowych zaburzeń węchu i mogą mieć charakter przejściowy lub stały. Mogą występować od urodzenia lub pojawić się w dorosłym życiu. 

27 lutego obchodzimy Dzień Wiedzy o Anosmii, czyli całkowitej utraty węchu. Jego osłabienie nazywane jest natomiast hiposmią. Oba te schorzenia należą do ilościowych zaburzeń węchu i mogą mieć charakter przejściowy lub stały. Mogą występować od urodzenia lub pojawić się w dorosłym życiu. 

Dlaczego węch jest ważnym zmysłem? 

Ludzki węch pełni wiele istotnych funkcji i odgrywa znaczącą rolę w codziennym funkcjonowaniu. Odpowiada nie tylko za rozpoznanie zapachu, ale bierze udział również w określaniu jego rodzaju i intensywności oraz nadawaniu mu charakteru emocjonalnego. Ponadto: 

  • pełni rolę ostrzegawczą, np. przed dymem, gazem lub zepsutym jedzeniem,  
  • umożliwia zachowanie higieny, 
  • w pewnym stopniu bierze udział w odczuwaniu smaku spożywanych potraw.  

Zaburzenia węchu wpływają zatem znacząco na jakość życia. Chorzy z anosmią lub hiposmią często skarżą się na pogorszenie samopoczucia, zmniejszony apetyt i pogorszenie relacji społecznych. Częściej cierpią również z powodu zaburzeń lękowych i depresyjnych. 

Zaburzenia węchu

Jak działa zmysł węchu? 

W jamie nosowej znajduje się tzw. pole węchowe. Ma ono powierzchnię kilku centymetrów kwadratowych i zbudowane jest z kilku rodzajów komórek. Niektóre z nich, tzw. komórki dwubiegunowe, posiadają specjalne wypustki, zwane rzęskami. Dzięki nim możliwe jest znaczne zwiększenie powierzchni odbioru bodźców zapachowych. Komórki pola węchowego pokryte są warstwą śluzu, który zabezpiecza nabłonek wyściełający jamę nosową i pełni funkcję rozpuszczalnika dla substancji zapachowych. 

Odczuwanie zapachów możliwe jest dzięki temu, że rozpuszczone w wydzielinie jamy nosowej substancje zapachowe wiążą się ze specjalnym rodzajem białek transportowych. Następnie białko to zostaje przyłączone do receptora na powierzchni komórki dwubiegunowej, co gwarantuje odbiór bodźców zapachowych. Kolejnym etapem jest zmiana impulsu chemicznego na elektryczny, który drogą włókien nerwowych biegnie w kierunku mózgu, gdzie bodźce są interpretowane i zapamiętywane. 

Jakie mogą być przyczyny osłabienia węchu? 

Powodów osłabienia lub utraty węchu może być wiele. Najczęstszą przyczyną tych zaburzeń jest infekcja nosa lub zatok przynosowych, przebiegająca z nieżytem nosa, czyli tzw. katarem. Wynika to z procesu zapalnego toczącego się w obrębie nabłonka węchowego oraz z upośledzenia drożności przewodów nosowych. Podobny efekt mogą dawać polipy jamy nosowej lub skrzywiona przegroda, które, zwężając światło jamy nosowej, uniemożliwiają przechodzenie substancji zapachowych w kierunku pola węchowego. 

Częstą przyczyną utraty węchu są również urazy, które w zależności od miejsca obrażenia mogą być przyczyną: 

  • niedrożności jamy nosowej, 
  • zaburzeń przekazywania bodźców przez nerwy obwodowe, 
  • odbioru impulsów przez mózg.  

Niebezpieczne są zarówno urazy twarzoczaszki, które mogą powodować złamania nosa, uszkodzenie zatok przynosowych i nerwów odpowiedzialnych za węch, jak również urazy mózgoczaszki, mogące skutkować krwiakami wewnątrzczaszkowymi lub bezpośrednim uszkodzeniem węchomózgowia. 

Zburzenia węchu mogą być również spowodowane przez choroby neurologiczne oraz schorzenia przebiegające z degeneracją komórek nerwowych, np.chorobę Alzheimera, Parkinsona, otępienie Lewy’ego, stwardnienie rozsiane czy cukrzycę. Zdarza się również, że anosmia jest jednym z powikłań guza ośrodkowego układu nerwowego uciskającego na węchomózgowie. 

Zmysł powonienia może ulec osłabieniu także w wyniku toksycznego działania związków chemicznych stosowanych w przemyśle, jak również wskutek przyjmowania niektórych leków.  

Warto wspomnieć, że wieloletni palacze ze względu na długotrwałe działanie dymu tytoniowego są o wiele bardziej narażeni na osłabienie lub całkowitą utratę węchu. 

Ryzyko wystąpienia zaburzeń powonienia rośnie także u osób starszych. Wynika to z faktu, że wraz z procesem starzenia się następuje utrata komórek opuszki węchowej i nabłonka węchowego, co przekłada się na zmniejszenie wrażliwości na zapach. 

Badanie węchu

Jakie badania wykonuje się, aby zdiagnozować przyczynę anosmii? 

Anosmia wymaga dokładnego badania laryngologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem jamy nosowej i gardła. Często badanie pogłębia się o endoskopową ocenę górnych dróg oddechowych. Konieczne jest również badanie powonienia, które polega na wąchaniu różnych substancji, np. olejków, kawy czy mięty. Ponadto wskazana bywa diagnostyka neurologiczna, rozszerzona o badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa, celem wykluczenia źródła dolegliwości z ośrodkowego układu nerwowego. 

Jakie są możliwości leczenia zaburzeń węchu? 

Terapia polega głównie na leczeniu przyczynowym. Zaburzenia spowodowane chorobami zapalnymi nosa leczone są głównie lekami sterydowymi i przeciwzapalnymi. W przypadku schorzeń o podłożu alergicznym kluczowe znaczenie ma zidentyfikowanie alergenu i jego unikanie lub zastosowanie terapii odczulającej. Jeśli przyczyną zaburzeń węchu jest mechaniczna niedrożność nosa, skuteczne mogą się okazać metody chirurgiczne lub zabiegi endoskopowe. W przypadku, gdy źródło zaburzeń węchu zlokalizowane jest w obrębie mózgu, zastosowanie znajdują zabiegi z zakresu neurochirurgii.  

Szacuje się, że zaburzenia węchu dotykają 3-20% populacji. Choć nie są one tak powszechne, jak zaburzenia wzroku czy słuchu, to istotnie wpływają na samopoczucie i jakość życia chorych. Dlatego bardzo ważny jest nie tylko proces diagnostyczny i leczniczy zaburzeń powonienia, ale również właściwe leczenie chorób infekcyjnych, zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie urazów głowy. 

Źródła: 

  • Anosmia – A Clinical Review Sanne Boesveldt1, Elbrich M. Postma1,2, Duncan Boak3, Antje Welge-Luessen4, Veronika Schöpf5,6, Joel D. Mainland7,8 , Jeffrey Martens9, John Ngai10 and Valerie B. Duffy11; Chemical Senses, 2017, Vol 42,
  • Zmysł węchu – fizjologia i patologia Halina Sienkiewicz-Jarosz; Neurologia po Dyplomie 2012; 7 (4): 6-10, 
  • Anosmia – Li X., Lui F. StatPearls Publishing; 2020 Jan-.  
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Ibuprofen a zaostrzenie choroby COVID-19

Prawdopodobne jest, że niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą zaostrzać przebieg infekcji koronawirusem. Należą do nich między innymi: ibuprofen, aspiryna, ketoprofen,…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Najczęściej czytane artykuły
z kategorii Bez kategorii
Czytaj także
03 grudnia 2019 Poradnik Gemini
22 sierpnia 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
03 lipca 2019 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
12 czerwca 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
11 czerwca 2019 mgr farm. Monika Cichocka
24 maja 2019 mgr farm. Monika Cichocka
29 marca 2019 mgr farm. Monika Cichocka
08 lutego 2019 Poradnik Gemini
06 lutego 2019 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Zobacz więcej