2
Ewa Lisius Autor
Autor
mgr
Ewa Lisius

Czy w ciąży można pić alkohol?

Chociaż w mediach i społeczeństwie są głosy pozwalające na spożycie drobnych ilości alkoholu w ciąży, to badania światowe mówią jednogłośnie: każda, nawet najmniejsza ilość alkoholu w ciąży jest niedopuszczalna.

Chociaż w mediach i społeczeństwie są głosy pozwalające na spożycie drobnych ilości alkoholu w ciąży, to badania światowe mówią jednogłośnie: każda, nawet najmniejsza ilość alkoholu w ciąży jest niedopuszczalna.

Alkohol etylowy to jedyna na rynku, powszechnie dostępna i niestety najbardziej popularna legalna używka o działaniu odurzającym. Siła toksycznego efektu alkoholu zależy od wagi, płci, wieku, oraz historii spożycia. Uwaga! Organizm kobiety wykazuje niższą tolerancję na alkohol. Po spożyciu przez kobietę dawki etanolu, odpowiadającej jednemu drinkowi, efekt zatrucia alkoholem będzie wyższy niż u mężczyzny. Jest to związane z mniejszą zawartością wody w organizmie w porównaniu do mężczyzny o tej samej masie ciała.  Prowadzi to do osiągania wyższych stężeń alkoholu u kobiet niż u mężczyzn. Dalszym skutkiem jest większe narażenie na uszkodzenie narządów oraz upośledzenie funkcji psychomotorycznych. Efektywność enzymatycznych szlaków metabolizujących etanol u płci żeńskiej jest gorsza.

Konsekwencje picia alkoholu w ciąży

Uwaga! Szacunkowe dane wskazują, że aż 80% kobiet w wieku reprodukcyjnym spożywa etanol lub napoje alkoholowe. Od 17 % do 50 % wszystkich ciąż w Europie i Stanach Zjednoczonych nie jest planowanych. Dlatego ryzyko niezamierzonej, wewnątrzmacicznej ekspozycji płodu na alkohol etylowy w populacji aktywnych seksualnie kobiet jest szczególnie wysokie. Co druga ciężarna we wczesnej ciąży była pod wpływem alkoholu, nie wiedząc jeszcze o tym fakcie. Na szczęście zdecydowana większość kobiet świadomych bycia w ciąży unika spożywania alkoholu.

Wpływ alkoholu na ciążę

Alkohol etylowy i jego główny metabolit aldehyd octowy z łatwością  przenikają przez łożysko do płodu. Są substancjami o działaniu teratogennym. Już po 30-40 minutach od spożycia alkoholu przez kobietę ciężarną jego stężenie we krwi płodu jest zbliżone do odnotowanego we krwi matki. Płód nie wytwarza kluczowego enzymu metabolizującego alkohol, przez co  jest znacznie wolniej metabolizowany przez płód niż przez organizm matki, co może doprowadzić do sytuacji, kiedy organizm matki zdąży zmetabolizować alkohol, a nienarodzone dziecko jeszcze będzie przez wiele godzin wystawione na jego działanie. Co więcej, droga, przez którą jest metabolizowany przez płód (układ enzymatyczny P450) sprzyja wzrostowi toksyczności konsumpcji alkoholu przez matkę ze względu na uwalnianie dużych ilości wolnych rodników i reakcje utleniania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych do toksycznych pochodnych aldehydów. U płodu stężenie alkoholu jest najwyższe w tkankach dobrze uwodnionych. Z tego powodu na uszkodzenie poalkoholowe najbardziej jest narażona substancja szara mózgu.

Alkohol przenika do płodu już od początków jego życia wewnątrzmacicznego, a najsilniejsze działanie teratogenne wykazuje pomiędzy pierwszym a ósmym tygodniem ciąży, powodując więcej uszkodzeń w rozwijającym się organizmie niż marihuana, kokaina lub heroina. Stopień  poalkoholowego uszkodzenia tkanek płodu zależy od dawki etanolu oraz częstości  jego spożywania.  Nawet pojedyncza, niewielka dawka alkoholu etylowego może spowodować  nieodwracalne uszkodzenia somatyczne płodu. Nie istnieje żadna “bezpieczna” ilość alkoholu, jaką może spożyć kobieta w ciąży bez szkody dla płodu, potwierdzona wiarygodnymi danymi. Każda, nawet najmniejsza ilość alkoholu jest potencjalnie niebezpieczna dla rozwijającego się życia. Alkohol może uszkodzić płód na każdym etapie rozwoju.  Nie trzeba pić ryzykownie czy szkodliwie, by powodować ryzyko dla zdrowego rozwoju płodu. Wiele kobiet nieuzależnionych od alkoholu rodzi dzieci z deficytami wynikającymi z płodowej ekspozycji na alkohol. Fakt ten jest wynikiem braku wiedzy o teratogennym działaniu alkoholu na płód.

Przeczytaj również:
Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS)

Kiedy kobieta dowiaduje się, że jest w ciąży?

Kobieta dowiaduje się o swoim stanie około 6-8 tygodnia ciąży. Dlatego tak ważne jest, aby ciąża była planowana, a nie przypadkowa. Poniższa tabela przedstawia możliwość  uszkodzenia płodu przez alkohol  w poszczególnych tygodniach ciąży.

   I trymestr ciąży
  • Malformacje OUN, deformacje twarzoczaszki, wady serca, uszkodzenie wątroby, obumarcie zarodka, poronienia
  • Okres największej wrażliwości na uszkodzenie poalkoholowe:

Serce: 3,5 – 6,5 tydzień ciąży; Kończyny: 4-6 tydzień ciąży; Oczy: 4-8 tydzień ciąży; Nos: 4-7 tydzień ciąży; Zęby: 7-8 tydzień ciąży; Podniebienie twarde i zewnętrzne narządy płciowe: 7-12 tydzień ciąży; Uszy: 5-12 tydzień ciąży; Ośrodkowy Układ Nerwowy: 3-16 tydzień ciąży

   II trymestr ciąży
  • Poronienia
  • Zaburzenia rozwoju OUN
  • Uszkodzenie tkanki mięśniowej, skóry, gruczołów wydzielania dokrewnego, kośćca
   III trymestr ciąży
  • Zahamowanie wewnątrzmacicznego wzrastania płodu
  • Poród przedwczesny
  • Patologia łożyska
  • Zaburzenia neuropsychosomatyczne

Źródło: GinPolMedProject 2 (32) 2014

Jak alkohol wpływa na płód?

Zdecydowana większość dzieci (ponad 85%) eksponowanych na działanie alkoholu w życiu płodowym nie ma wrodzonych wad fizycznych, tylko deficyty poznawcze i/lub problemy z zachowaniem. Spektrum zaburzeń wywołanych alkoholem jest bardzo szerokie, dlatego też większość deficytów poznawczych czy problemów z zachowaniem rzadko diagnozowana jest jako pochodna działania alkoholu w życiu płodowym. Alkohol w życiu płodowym dziecka może doprowadzić do nieodwracalnych zmian strukturalnych i funkcjonalnych mózgu. Pewne obszary mózgu są szczególnie wrażliwe na działanie alkoholu i ulegają największym uszkodzeniom pod jego wpływem. Wśród nich należy wymienić:

Jądra podstawne – odpowiedzialne za motorykę i procesy poznawcze, w tym zdolności przyswajania wiedzy i funkcje wykonawcze (zdolność przełączania się z zadania na zadanie, hamowania niestosownych zachowań, pamięć przestrzenną).

Ciało modzelowate przekazuje informacje między prawą i lewą półkulą, stanowi rolę „łącznika” między półkulami. Zaburzenia funkcjonowania ciała modzelowatego wiążą się z:

  • deficytami uwagi,
  • problemami z koncentracją,
  • problemami z funkcjonowaniem intelektualnym,
  • problemami z pisaniem i czytaniem,
  • problemami z pamięcią werbalną,
  • problemami z funkcjami wykonawczymi,
  • problemami z funkcjonowaniem psychospołecznym.

Móżdżek odpowiada zarówno za funkcje motoryczne – rozwój dużej motoryki (na przykład: skakanie, chodzenie) i równowagę, jak również uczestniczy w  procesach poznawczych. Zaburzenia funkcjonowania móżdżku przekładają się na problemy w nauce (przyswajania wiedzy), jak również zaburzenia równowagi i koordynacji. Hipokamp bierze udział w procesach uczenia się i pamięci i jest strukturą szczególnie wrażliwą na działanie alkoholu. Jego uszkodzenia decydują o kompleksowych problemach w przyswajaniu wiedzy. Pod wpływem działania alkoholu może dojść do zmian w płatach czołowych, co wiąże się z:

  • problemami w uczeniu się,
  • deficytami w zakresie funkcji wykonawczych (zdolność przełączania się z zadania na zadanie, hamowania niestosownych zachowań, pamięci przestrzennej),
  • trudnościami w funkcjonowaniu społecznym (zaburzony osąd i kontrola impulsów),
  • zaburzeniami językowymi i emocjonalnymi.

Nawet umiarkowane spożywanie alkoholu podczas ciąży zwiększa ryzyko poronienia  lub zahamowania wewnątrzmacicznego rozwoju płodu. Nałogowe spożywanie alkoholu w okresie przedkoncepcyjnym trzydziestokrotnie  zwiększa ryzyko trisomii  21 chromosomu (Zespół Downa) u dzieci z zespołem FAS. W kilku badaniach odnotowano wyższy odsetek dzieci z autyzmem urodzonych przez ciężarne spożywające alkohol. Płodowy zespół alkoholowy to zespół wad wrodzonych, obejmujących zaburzenia fizyczne i neurologiczne. FAS (ang. Fetal Alcohol Syndrome) to najpoważniejsza konsekwencja picia przez kobietę alkoholu w ciąży. Nie wiadomo, jaka ilość alkoholu wywołuje płodowy zespół alkoholowy (FAS), ale już jednorazowe picie alkoholu może wywołać FAE, czyli lżejszą odmianę FAS.

Skutki spożycia alkoholu w ciąży 2

Objawy FAS (Fetal Alcohol Syndrome – Płodowy Zespół Alkoholowy):

  • niski wzrost i małogłowie,
  • dysmorfie twarzy,
  • wady układu kostno-mięśniowego i zaburzenia czucia głębokiego, problemy z koordynacją,
  • problemy ze słyszeniem, opóźnioną zdolność mówienia,
  • zmniejszone pole widzenia, słabą pamięć wzrokowa (dziecko może się łatwo zgubić nawet w okolicy domu),
  • anomalie w budowie wątroby, serca, nerek, narządów płciowych,
  • podwyższony próg bólu lub nadwrażliwość na ból,
  • nadpobudliwość,
  • problemy z pamięcią i trudności w uczeniu się (dziecko będzie się skarżyć, że „nic mu nie wchodzi do głowy”, choć się uczy),
  • zaburzenia zachowania, niedostosowanie społeczne, trudności w przewidywaniu konsekwencji swoich zachowań (może np. uciekać z domu),
  • niekontrolowane napady złości, agresja,
  • skłonność do uzależnień,
  • skłonności depresyjne i lękliwość.

Wtórne objawy FAS

Objawy wtórne występują u starszych dzieci i osób dorosłych. Charakteryzuje je:

  • lęk,
  • złość,
  • wycofanie,
  • gwałtowność,
  • zamknięcie się w sobie,
  • kłamstwa,
  • ucieczki z domu,
  • problemy szkolne,
  • przyjmowanie roli ofiary lub prześladowcy,
  • bezrobocie,
  • bezdomność,
  • zależność od innych,
  • depresja,
  • samookaleczanie się,
  • kłopoty z prawem,
  • tendencje samobójcze.

Na wystąpienie objawów wtórnych wypływa środowisko i sposób wychowania dziecka. Jeśli FAS zostanie wcześnie wykryte, a dziecko będzie prawidłowo leczone i zostanie otoczone właściwą opieką rodzicielską i psychologiczną, może wyrosnąć na spełnionego, szczęśliwego człowieka. Jednak osiągnięcie tego będzie dla niego trudniejsze niż dla osób zdrowych.

Podsumowując:

  • Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią nie powinny spożywać alkoholu w żadnej postaci.
  • W okresie ciąży i laktacji każda dawka alkoholu jest niebezpieczna dla płodu/dziecka.
  • Alkohol może uszkadzać płód na każdym etapie jego rozwoju.
  • Konsumpcja alkoholu zwiększa ryzyko toksycznego uszkodzenia tkanek matki, zarodka oraz komórek rozrodczych w gonadach płodu.
  • Intoksykacja alkoholem w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia zespołu poalkoholowego uszkodzenia płodu/noworodka.
  • Alkohol może być przyczyną  poronienia, wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu lub przedwczesnego zakończenia ciąży.
  • Kobiety planujące ciążę powinny zachować abstynencję w okresie przedkoncepcyjnym oraz obligatoryjnie w sytuacji, gdy podejrzewają możliwość  zaistnienia nierozpoznanej ciąży.
  • Personel medyczny powinien rutynowo zbierać  od ciężarnych wywiad ukierunkowany na informacje dotyczące profilu spożywania alkoholu oraz profesjonalnie informować o szkodliwym wpływie etanolu na płód i ciążę, zalecając jego całkowitą eliminację z diety.
  • U kobiet w okresie rozrodczym aktywny skrining (w tym laboratoryjny) umożliwia identyfikację matek z grupy podwyższonego/wysokiego ryzyka nadużywania alkoholu w ciąży.
  • Towarzystwa naukowe powinny opracować  wytyczne dla lekarzy, położnych, pielęgniarek i studentów medycyny dotyczące szkodliwości spożycia alkoholu przez ciężarne oraz kobiety w okresie reprodukcyjnym.
  • Resort służby zdrowia oraz instytucje użyteczności publicznej powinny aktywnie propagować w społeczeństwie informacje dotyczące toksycznego/teratogennego działania etanolu na płód.

Źródła:

  1. Dębski R., Paszkowski T., Wielgoś M., Skrzypulec-Plinta V., Tomaszewski J., Stanowisko Grupy Ekspertów na temat wpływu alkoholu na ciążę: stan wiedzy na 2014 rok,
  2. Ciazabezalkoholu.pl – Wyniki badania przeprowadzonego przez IPSOS na zlecenie Fundacji “Rodzić  po ludzku” w 2005 roku,
  3. Woronowicz B., Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia, Media Rodzina, 2009; 195-198,
  4. Warzycha J., Baryła M., Halkiewicz M., et al., Wpływ alkoholu na rozwój dziecka – współczesne poglądy, Postępy Neonatologii, 2013; 2: 64-68.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone są dla osób powyżej 16 lat (Pfizer BioNTech) oraz dla osób powyżej 18 roku…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
11 stycznia 2021 Alicja Olewiecka
08 grudnia 2020 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
19 listopada 2020 mgr farm. Marta Junowicz
03 listopada 2020 Agnieszka Żurawska
03 listopada 2020 Agnieszka Żurawska
15 października 2020 mgr farm. Marta Junowicz
13 października 2020 Agnieszka Żurawska
13 października 2020 Rafał Suchodolski
13 października 2020 Rafał Suchodolski
09 października 2020 Poradnik Gemini
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)