1
25 listopada 2019
Agnieszka Żurawska Autor
Autor
Agnieszka Żurawska

Jakie są farmakologiczne metody łagodzenia bólu porodowego? Część trzecia

Znieczulenie (analgezja) zewnątrzoponowe to najskuteczniejsza metoda łagodzenia bólu porodowego. Polega ona na wprowadzeniu do lędźwiowego odcinka kręgosłupa cienkiego cewnika, który umożliwi ciągły wlew środków znieczulających bądź leków narkotycznych do przestrzeni zewnątrzoponowej.

Znieczulenie (analgezja) zewnątrzoponowe to najskuteczniejsza metoda łagodzenia bólu porodowego. Polega ona na wprowadzeniu do lędźwiowego odcinka kręgosłupa cienkiego cewnika, który umożliwi ciągły wlew środków znieczulających bądź leków narkotycznych do przestrzeni zewnątrzoponowej.

Wśród skutecznych farmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego wyróżnia się analgezje regionalne: zewnątrzoponową i podpajęczynówkową. Znieczulenie regionalne zawsze musi być poprzedzone konsultacją przez lekarza, który prowadzi analgezję regionalną porodu. Ponadto rodząca musi wyrazić pisemną zgodę po uzyskaniu od lekarza informacji na temat przebiegu znieczulenia, jego wpływu na przebieg porodu i płód oraz możliwych działaniach niepożądanych. 

Analgezja zewnątrzoponowa

Analgezja regionalna stosowana w położnictwie polega na częściowym bądź całkowitym zniesieniu bólu poniżej odcinka piersiowego kręgosłupa. 

Znieczulenie zewnątrzoponowe jest obecnie najskuteczniejszym środkiem w łagodzeniu bólu porodowego. 

Niemowlę po porodzie

Przed porodem

Metoda ta polega na nakłuciu odcinka lędźwiowego kręgosłupa i wprowadzeniu cienkiego cewnika do przestrzeni zewnątrzoponowej, za pomocą którego możliwy jest ciągły wlew środków znieczulających miejscowo lub leków narkotycznych. Do ważniejszych zalet tej metody łagodzenia bólu porodowego należy możliwość miareczkowania podawanych środków w zależności od potrzeby i odczuć rodzącej. Dodatkowo cewnik zastosowany do analgezji porodu może zostać wykorzystany podczas ewentualnego cięcia cesarskiego w razie komplikacji podczas porodu naturalnego. Niektóre środki znieczulające poza zniesieniem bólu mogą spowodować wystąpienie również blokady motorycznej, dlatego pionizacja ciała tuż po wykonaniu znieczulenia jest obarczona pewnym ryzykiem. Jednak znieczulenie powinno pozwolić kobiecie zachować możliwość poruszania się i parcia, aby postęp porodu nie był zaburzony. Poruszanie się podczas porodu ze znieczuleniem regionalnym może być utrudnione ze względu na konieczność częstego lub ciągłego monitorowania stanu płodu za pomocą kardiotokografu. 

Dodatkowo zastosowanie znieczulenia zewnątrzoponowego może wiązać się z przejściową hipotensją u matki, czyli obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi, co spowoduje chwilowe zaburzenia tętna dziecka. Podczas porodu z analgezją zewnątrzoponową rodząca przez cały czas zachowuje świadomość. Ponadto komfort kobiety ulega znacznemu polepszeniu ze względu na niedokuczające bądź dokuczające w mniejszym stopniu dolegliwości bólowe, dzięki czemu rodząca może skoncentrować się na porodzie. 

Według najnowszego standardu opieki okołoporodowej analgezję regionalną można stosować w aktywnej fazie I okresu porodu, przy rozwarciu na co najmniej 1 cm. Moment zastosowania znieczulenia zewnątrzoponowego nie jest bez znaczenia. Zbyt wczesne zastosowanie tej metody może wpłynąć na czynność skurczową macicy, osłabiając ją i tym samym spowalniając postęp porodu. Przedłużenie I lub II okresu porodu może wiązać się z koniecznością podania oksytocyny w celu uzyskania efektywniejszej czynności skurczowej mięśnia macicy. 

Analgezja

Analgezja podpajęczynówkowa

Znieczulenie podpajęczynówkowe wykonywane jest w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Bardzo dobrze sprawdza się podczas przeprowadzenia procedur o ograniczonym czasie trwania, do których należą:

  • cięcie cesarskie,
  • drugi okres porodu, 
  • szybki postęp akcji porodowej, 
  • wykonywanie zabiegów po porodzie.

Zazwyczaj podczas analgezji podpajęczynówkowej stosuje się środki znieczulenia miejscowego o długim czasie działania samodzielnie bądź w połączeniu z opioidami. Długość trwania znieczulenia wynosi od 30 do 250 minut. Duża rozbieżność w czasie działania analgezji jest spowodowana rodzajem zastosowanego danego preparatu. Zazwyczaj nie ma możliwości przedłużenia czasu działania analgezji, ponieważ wykonywane jest ono za pomocą pojedynczego wkłucia do przestrzeni podpajęczynówkowej. Zatem znieczulenie podpajęczynówkowe z pojedynczego podania, czyli one-shot spinal jest ograniczone do podania tylko jednej leku znieczulającego. 

Lek podawany jest bezpośrednio do przestrzeni podpajęczynówkowej, więc efekt analgezji jest natychmiastowy w przeciwieństwie do znieczulenia zewnątrzoponowego. Podobnie jak w przypadku znieczulenia zewnątrzoponowego istnieje ryzyko wystąpienia hipotensji u matki, które może wpłynąć na powstanie zaburzeń przepływu maciczno-łożyskowego, a tym samym zaburzenia akcji serca dziecka. 

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2013 roku podtrzymała tezę, że znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe jest złotym standardem w łagodzeniu bólu porodowego.

Jednak ze względu na konieczność zachowania odpowiednich procedur medycznych szpitale nie zawsze są w stanie zapewnić możliwość skorzystania z analgezji regionalnej każdej rodzącej. Wynika to z zapisów znajdujących się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej:

„24. Lekarz prowadzący analgezję regionalną porodu może prowadzić więcej niż jedną analgezję porodu jednocześnie pod warunkiem, że uzna takie postępowanie za bezpieczne dla rodzących. Lekarz prowadzący analgezję regionalną porodu nie może w tym samym czasie udzielać innego rodzaju świadczeń zdrowotnych.”

„25. Podczas porodu z zastosowaniem analgezji regionalnej rodząca pozostaje pod opieką położnej anestezjologicznej lub pielęgniarki anestezjologicznej. Położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna sprawująca opiekę nad rodzącą w warunkach analgezji regionalnej współpracuje z lekarzem położnikiem i lekarzem prowadzącym analgezję regionalną porodu, z uwzględnieniem podawania produktów leczniczych do przestrzeni zewnątrzoponowej lub podpajęczynówkowej zgodnie z zaleceniem lekarskim. Położna anestezjologiczna sprawuje opiekę nad jedną rodzącą w warunkach analgezji regionalnej, włączając w to czynności związane z porodem i analgezją regionalną.”

Połączona analgezja podpajęczynówkowa i zewnątrzoponowa

Połączenie znieczulenia zewnątrzoponowego i podpajęczynówkowego (CSE) jest metodą polegającą na wykonaniu najczęściej z jednego wkłucia na jednym lub na dwóch różnych poziomach najpierw znieczulenia podpajęczynówkowego, a następnie znieczulenia zewnątrzoponowego. Łączone znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe pozwala zminimalizować niedoskonałości samego znieczulenia zewnątrzoponowego zastosowanego jako samodzielna metoda, umożliwiając jednocześnie skuteczniejsze znieczulenie okolicy krzyżowej. Ponadto wiąże się z zastosowaniem mniejszych dawek leków, czego efektem jest zmniejszenie działań niepożądanych i kliniczny brak blokady ruchowej. Dzięki temu rodząca będzie mogła zachować aktywność podczas porodu, aby postęp porodu mógł przebiegać prawidłowo.

Poznaj inne farmakologiczne:

niefarmakologiczne metody łagodzenia bólu porodowego:

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej,
  • Bręborowicz G., Położnictwo i ginekologia, Tom 1, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017,
  • Chutkowski R., Wódarski B., Malec-Milewska M., Metody i organizacja analgezji porodu – doświadczenia własne. Polskie Towarzystwo Badania Bólu, Ból 2015,
    Tom 16, Nr 2, 7-15,
  • Bręborowicz G. Operacja położnicze, Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 2007,
  • Wytyczne postępowania klinicznego dla lekarzy położników i ginekologów. Znieczulenie w położnictwie. Ginekologia po dyplomie, Listopad 2010, 77-88.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
30 września 2020 Rafał Suchodolski
06 grudnia 2019 Rafał Suchodolski
15 listopada 2019 mgr farm. Marta Junowicz
04 listopada 2019 mgr Izabela Skowrońska
12 września 2019 mgr Izabela Skowrońska
04 września 2019 Agnieszka Żurawska
30 sierpnia 2019 mgr Gabriela Eliasz-Łukasiewicz
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)