1
25 listopada 2019
Agnieszka Żurawska Autor
Autor
Agnieszka Żurawska
Położna, absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Zajmuje się opieką nad kobietami w każdym okresie życia oraz noworodkami. Uwielbia pracę z ludźmi. W wolnym czasie lubi czytać książki oraz rozwijać swoje pasje.

Jakie są farmakologiczne metody łagodzenia bólu porodowego? Część trzecia

Znieczulenie (analgezja) zewnątrzoponowe to najskuteczniejsza metoda łagodzenia bólu porodowego. Polega ona na wprowadzeniu do lędźwiowego odcinka kręgosłupa cienkiego cewnika, który umożliwi ciągły wlew środków znieczulających bądź leków narkotycznych do przestrzeni zewnątrzoponowej.

Znieczulenie (analgezja) zewnątrzoponowe to najskuteczniejsza metoda łagodzenia bólu porodowego. Polega ona na wprowadzeniu do lędźwiowego odcinka kręgosłupa cienkiego cewnika, który umożliwi ciągły wlew środków znieczulających bądź leków narkotycznych do przestrzeni zewnątrzoponowej.

Wśród skutecznych farmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego wyróżnia się analgezje regionalne: zewnątrzoponową i podpajęczynówkową. Znieczulenie regionalne zawsze musi być poprzedzone konsultacją przez lekarza, który prowadzi analgezję regionalną porodu. Ponadto rodząca musi wyrazić pisemną zgodę po uzyskaniu od lekarza informacji na temat przebiegu znieczulenia, jego wpływu na przebieg porodu i płód oraz możliwych działaniach niepożądanych. 

Analgezja zewnątrzoponowa

Analgezja regionalna stosowana w położnictwie polega na częściowym bądź całkowitym zniesieniu bólu poniżej odcinka piersiowego kręgosłupa. 

Znieczulenie zewnątrzoponowe jest obecnie najskuteczniejszym środkiem w łagodzeniu bólu porodowego. 

Niemowlę po porodzie

Przed porodem

Metoda ta polega na nakłuciu odcinka lędźwiowego kręgosłupa i wprowadzeniu cienkiego cewnika do przestrzeni zewnątrzoponowej, za pomocą którego możliwy jest ciągły wlew środków znieczulających miejscowo lub leków narkotycznych. Do ważniejszych zalet tej metody łagodzenia bólu porodowego należy możliwość miareczkowania podawanych środków w zależności od potrzeby i odczuć rodzącej. Dodatkowo cewnik zastosowany do analgezji porodu może zostać wykorzystany podczas ewentualnego cięcia cesarskiego w razie komplikacji podczas porodu naturalnego. Niektóre środki znieczulające poza zniesieniem bólu mogą spowodować wystąpienie również blokady motorycznej, dlatego pionizacja ciała tuż po wykonaniu znieczulenia jest obarczona pewnym ryzykiem. Jednak znieczulenie powinno pozwolić kobiecie zachować możliwość poruszania się i parcia, aby postęp porodu nie był zaburzony. Poruszanie się podczas porodu ze znieczuleniem regionalnym może być utrudnione ze względu na konieczność częstego lub ciągłego monitorowania stanu płodu za pomocą kardiotokografu. 

Dodatkowo zastosowanie znieczulenia zewnątrzoponowego może wiązać się z przejściową hipotensją u matki, czyli obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi, co spowoduje chwilowe zaburzenia tętna dziecka. Podczas porodu z analgezją zewnątrzoponową rodząca przez cały czas zachowuje świadomość. Ponadto komfort kobiety ulega znacznemu polepszeniu ze względu na niedokuczające bądź dokuczające w mniejszym stopniu dolegliwości bólowe, dzięki czemu rodząca może skoncentrować się na porodzie. 

Według najnowszego standardu opieki okołoporodowej analgezję regionalną można stosować w aktywnej fazie I okresu porodu, przy rozwarciu na co najmniej 1 cm. Moment zastosowania znieczulenia zewnątrzoponowego nie jest bez znaczenia. Zbyt wczesne zastosowanie tej metody może wpłynąć na czynność skurczową macicy, osłabiając ją i tym samym spowalniając postęp porodu. Przedłużenie I lub II okresu porodu może wiązać się z koniecznością podania oksytocyny w celu uzyskania efektywniejszej czynności skurczowej mięśnia macicy. 

Analgezja

Analgezja podpajęczynówkowa

Znieczulenie podpajęczynówkowe wykonywane jest w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Bardzo dobrze sprawdza się podczas przeprowadzenia procedur o ograniczonym czasie trwania, do których należą:

  • cięcie cesarskie,
  • drugi okres porodu, 
  • szybki postęp akcji porodowej, 
  • wykonywanie zabiegów po porodzie.

Zazwyczaj podczas analgezji podpajęczynówkowej stosuje się środki znieczulenia miejscowego o długim czasie działania samodzielnie bądź w połączeniu z opioidami. Długość trwania znieczulenia wynosi od 30 do 250 minut. Duża rozbieżność w czasie działania analgezji jest spowodowana rodzajem zastosowanego danego preparatu. Zazwyczaj nie ma możliwości przedłużenia czasu działania analgezji, ponieważ wykonywane jest ono za pomocą pojedynczego wkłucia do przestrzeni podpajęczynówkowej. Zatem znieczulenie podpajęczynówkowe z pojedynczego podania, czyli one-shot spinal jest ograniczone do podania tylko jednej leku znieczulającego. 

Lek podawany jest bezpośrednio do przestrzeni podpajęczynówkowej, więc efekt analgezji jest natychmiastowy w przeciwieństwie do znieczulenia zewnątrzoponowego. Podobnie jak w przypadku znieczulenia zewnątrzoponowego istnieje ryzyko wystąpienia hipotensji u matki, które może wpłynąć na powstanie zaburzeń przepływu maciczno-łożyskowego, a tym samym zaburzenia akcji serca dziecka. 

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2013 roku podtrzymała tezę, że znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe jest złotym standardem w łagodzeniu bólu porodowego.

Jednak ze względu na konieczność zachowania odpowiednich procedur medycznych szpitale nie zawsze są w stanie zapewnić możliwość skorzystania z analgezji regionalnej każdej rodzącej. Wynika to z zapisów znajdujących się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej:

„24. Lekarz prowadzący analgezję regionalną porodu może prowadzić więcej niż jedną analgezję porodu jednocześnie pod warunkiem, że uzna takie postępowanie za bezpieczne dla rodzących. Lekarz prowadzący analgezję regionalną porodu nie może w tym samym czasie udzielać innego rodzaju świadczeń zdrowotnych.”

„25. Podczas porodu z zastosowaniem analgezji regionalnej rodząca pozostaje pod opieką położnej anestezjologicznej lub pielęgniarki anestezjologicznej. Położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna sprawująca opiekę nad rodzącą w warunkach analgezji regionalnej współpracuje z lekarzem położnikiem i lekarzem prowadzącym analgezję regionalną porodu, z uwzględnieniem podawania produktów leczniczych do przestrzeni zewnątrzoponowej lub podpajęczynówkowej zgodnie z zaleceniem lekarskim. Położna anestezjologiczna sprawuje opiekę nad jedną rodzącą w warunkach analgezji regionalnej, włączając w to czynności związane z porodem i analgezją regionalną.”

Połączona analgezja podpajęczynówkowa i zewnątrzoponowa

Połączenie znieczulenia zewnątrzoponowego i podpajęczynówkowego (CSE) jest metodą polegającą na wykonaniu najczęściej z jednego wkłucia na jednym lub na dwóch różnych poziomach najpierw znieczulenia podpajęczynówkowego, a następnie znieczulenia zewnątrzoponowego. Łączone znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe pozwala zminimalizować niedoskonałości samego znieczulenia zewnątrzoponowego zastosowanego jako samodzielna metoda, umożliwiając jednocześnie skuteczniejsze znieczulenie okolicy krzyżowej. Ponadto wiąże się z zastosowaniem mniejszych dawek leków, czego efektem jest zmniejszenie działań niepożądanych i kliniczny brak blokady ruchowej. Dzięki temu rodząca będzie mogła zachować aktywność podczas porodu, aby postęp porodu mógł przebiegać prawidłowo.

Poznaj inne farmakologiczne:

niefarmakologiczne metody łagodzenia bólu porodowego:

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej,
  • Bręborowicz G., Położnictwo i ginekologia, Tom 1, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017,
  • Chutkowski R., Wódarski B., Malec-Milewska M., Metody i organizacja analgezji porodu – doświadczenia własne. Polskie Towarzystwo Badania Bólu, Ból 2015,
    Tom 16, Nr 2, 7-15,
  • Bręborowicz G. Operacja położnicze, Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 2007,
  • Wytyczne postępowania klinicznego dla lekarzy położników i ginekologów. Znieczulenie w położnictwie. Ginekologia po dyplomie, Listopad 2010, 77-88.
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Ibuprofen a zaostrzenie choroby COVID-19

Prawdopodobne jest, że niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą zaostrzać przebieg infekcji koronawirusem. Należą do nich między innymi: ibuprofen, aspiryna, ketoprofen,…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Najczęściej czytane artykuły
z kategorii Ciąża i poród

Jakie są pierwsze objawy ciąży?

Jak i kiedy zrobić test owulacyjny?

Jak sobie radzić ze zgagą w ciąży?

Cholestaza ciężarnych - objawy, diagnostyka, leczenie

Jak obliczyć, kiedy są dni płodne?

Badania prenatalne - jakie, kiedy i dlaczego należy je wykonać?

Pielęgnacja pępka noworodka

Alkohol a karmienie piersią

Negatywne skutki palenia papierosów w ciąży

Zobacz więcej
Czytaj także
06 grudnia 2019 Rafał Suchodolski
15 listopada 2019 mgr farm. Marta Junowicz
04 listopada 2019 mgr Izabela Skowrońska
12 września 2019 mgr Izabela Skowrońska
04 września 2019 Agnieszka Żurawska
30 sierpnia 2019 mgr Gabriela Eliasz-Łukasiewicz
21 sierpnia 2019 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Zobacz więcej