Już 25 tysięcy lat temu człowiek zaczął uprawiać zboża. Dziś do najpopularniejszych na świecie należą: pszenica, ryż, kukurydza, sorgo, żyto, jęczmień, owies, gryka i proso.

Wartość odżywcza zbóż

Ziarna zbóż są źródłem węglowodanów złożonych, przede wszystkim skrobi – to ich główny składnik. Dzięki temu dostarczają energii, którą organizm może zużywać na swoje potrzeby. Co ważne, uwalniana jest ona stopniowo, dzięki czemu można z niej korzystać przez długi czas po posiłku. Ziarna zbóż zawierają także błonnik pokarmowy, białko oraz witaminy i składniki mineralne. Poszczególne zboża różnią się od siebie pod względem wartości odżywczej, smaku, a nawet sposobu, w jaki możemy je wykorzystać w jadłospisie. Warto więc uwzględniać w diecie jak najwięcej ich rodzajów, zarówno w postaci pieczywa, kasz, płatków czy potraw na bazie mąki.

Zboża w diecie niemowląt

Pierwsze produkty zbożowe w diecie dziecka mogą pojawiać się już na początku rozszerzania diety, w 5. miesiącu życia. Początkowo są to zwykle niewielkie ilości kaszek stworzonych specjalnie z myślą o najmłodszych. Posiadają one na opakowaniu informację o wieku, od którego mogą być podawane. To gwarancja wysokiej jakości – wartość odżywcza kaszki została dopasowana do potrzeb dzieci na danym etapie rozwoju, a wykorzystane do jej produkcji składniki spełniają bardzo rygorystyczne normy. Kaszki na bazie pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa są w diecie dziecka źródłem glutenu. To naturalnie zawarte w nich białko, jednak wielu rodziców obawia się wprowadzania go do diety dziecka. Produkty glutenowe powinny pojawić się jednak w jadłospisie maluszka w pierwszym roku życia, nie wcześniej niż przed końcem 4. miesiąca, ale też nie później niż w dniu 1. urodzin. Jako pierwszy produkt glutenowy świetnie sprawdzi się kaszka manna. Podana początkowo w niewielkiej ilości łagodnie zapozna dziecko z glutenem. Później porcja produktów zawierających gluten będzie stopniowo rosła, aż staną się one jednym z podstawowych elementów diety dziecka.

Poznaj skarby w zbożach

Pszenica to jedno z najstarszych zbóż. Dziś jest najważniejszym źródłem białka roślinnego w diecie. To właśnie z pszenicy powstaje popularna w dziecięcych jadłospisach, wspomniana już kaszka manna. Ziarna zboża są drobno mielone, dzięki czemu posiłki na jej bazie są delikatne i łatwostrawne. Polecana jest więc osobom z wrażliwym przewodem pokarmowym. Kaszka manna zawiera gluten, pomoże więc wprowadzić ten składnik do diety dziecka. Szczególnym rodzajem pszenicy jest orkisz. Człowiek uprawiał go już od czasów prehistorycznych. W starożytnej Europie było on nawet podstawowym zbożem, a dziś jego popularność znów wzrasta. Orkisz jest m.in. źródłem żelaza – składnika istotnego dla rozwoju funkcji poznawczych oraz cynku, ważnego dla odporności. Jęczmień to także zboże o długiej historii. Najpierw zbierano jedynie jęczmień rosnący dziko, a dopiero później zaczęto go uprawiać. W Grecji pojawił się już w czasach prehistorycznych, czyli wcześniej niż… sami Grecy. Ziarna jęczmienia dostarczają błonnik pokarmowy w rozpuszczalnej formie, cynk niezbędny do prawidłowego wzrostu, magnez oraz witaminy z grupy B. Owies zawiera wyjątkowe białko – jego wartość odżywcza jest wyższa niż w pozostałych zbożach, a ilość – największa. Jest także źródłem β-glukanów – szczególnego rodzaju błonnika pokarmowego. Już dwa tysiące lat temu zboże to było wykorzystywane na wyspach brytyjskich, gdzie do dziś jego spożycie jest bardzo wysokie. Niezwykle popularna jest tam śniadaniowa owsianka. Żyto wyróżnia się głębokim, wytrawnym, lekko orzeźwiającym smakiem, cenionym przez smakoszy. Chętnie spożywa się je na północy Europy, znanej z chłodnego klimatu. Wypieka się z niego pieczywo, m.in. popularny pumpernikiel. Naturalny proces fermentacji mlekowej, który się wtedy wykorzystuje, pozwala zwiększyć przyswajalność składników odżywczych obecnych w ziarnach żyta. Zboża to prawdziwa skarbnica. Teraz, wiedząc, co w sobie kryją, będzie Ci łatwiej i przyjemniej planować posiłki dla siebie i Twojej rodziny.


Źródła:

  • http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C405934%2Cludzie-probowali-uprawiac-zboza-juz-23-tys-lat-temu.html  
  • Bański J.: Historia rozwoju gospodarki rolnej na ziemiach polskich. Zygmunt Górka, Andrzej Zborowski (red.) Człowiek i rolnictwo Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2009, s. 33–45
  • Zarzecka K., Gugała M., Mystkowska I., Baranowska A., Zarzecka M., Falkowska K.: Owies siewny − wartość odżywcza i prozdrowotna oraz wykorzystanie przemysłowe. Med Rodz 2015; 4(18): 182-185
  • Bondia-Pons I., Aura A.-M., Vuorela S., Kolehmainen M., Mykkanen H., Pountanen K.: Rye phenolics in nutrition and Health. Journal of Cereal Science 49 (2009) 323–336
  • Widera A.: Charakterystyka jakościowa skrobi i właściwości reologicznych ciasta z mąki różnych odmian jęczmienia jarego. Żywność, 1999, 3(20)Supl.:96-104.
  • Jagusiak K.: Zboża, rośliny strączkowe i warzywa w źródłach medycznych antyku i wczesnego Bizancjum (II–VII w.) Praca doktorska, 2015.
  • Przetaczek-Rożnowska I., Bubis E.: Zboża bezglutenowe alternatywą dla osób chorych na celiakię. Kosmos. Problemy nauk biologicznych. 2016, Vol. 65, 1(310): 127-140
  • Berenji J., Dahlberg J.: Perspectives of Sorghum in Europe. J. Agronomy & Crop Science, 2004,  190, 332-338.

 


Ważna informacja W okresie pierwszych 6 miesięcy życia dziecka zalecane jest wyłączne karmienie piersią. Po tym okresie należy rozpocząć wprowadzanie żywności uzupełniającej o odpowiedniej wartości odżywczej przy jednoczesnej kontynuacji karmienia piersią do ukończenia przez dziecko 2 lat i dłużej. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, dlatego czas wprowadzenia posiłków uzupełniających należy skonsultować z lekarzem lub położną.


Przeczytaj również: Jak mądrze rozszerzać dietę dziecka w warzywa i owoce?