10
28 sierpnia 2019
Poradnik Gemini Autor
Autor
Poradnik Gemini

Jak prawidłowo dbać o odporność dziecka?

Układ odpornościowy dziecka podlega ciągłemu rozwojowi. Dzięki niektórym działaniom możemy wspierać system immunologiczny malucha. Odpowiednia dieta, ruch, rozwój emocjonalny dziecka – każdy z tych elementów wpływa na jego odporność.

Układ odpornościowy dziecka podlega ciągłemu rozwojowi. Dzięki niektórym działaniom możemy wspierać system immunologiczny malucha. Odpowiednia dieta, ruch, rozwój emocjonalny dziecka – każdy z tych elementów wpływa na jego odporność.

Odporność dziecka – jak się kształtuje?

Należy pamiętać, iż układ odpornościowy nie działa w oderwaniu od pozostałych systemów organizmu. Nierozerwalnie wiąże się z pracą m.in. układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, trawiennego. Jeśli pojawią się w nich jakiekolwiek zaburzenia, może odbić się to na odporności dziecka. 

U dzieci nabywanie odporności na różnego rodzaju czynniki patogenne nie następuje od razu – poziom odporności podobny do występującego u osoby dorosłej osiągany jest po upływie około 7. roku życia (inne dane wskazują, iż może być to nawet 12. rok życia). Jeśli zaś chodzi o maksymalny stopień kompetencji immunologicznej – uzyskiwany jest on w okolicach 18. roku życia. Do tego czasu organizm wciąż uczy się, które patogeny są dla niego zagrożeniem i w jaki sposób z nimi walczyć. Nie można więc oczekiwać, iż ilość infekcji, jakie przechodzą dzieci, będzie taka sama jak w przypadku osób dorosłych – przeciętny dorosły człowiek mierzy się z przeziębieniem (tj. wirusową infekcją dróg oddechowych o łagodnym przebiegu) 2-4 razy w ciągu roku. U dziecka przeziębienie spotyka się zaś średnio 8-9 razy rocznie.

Dziecko i warzywa

Odporność dzieci

W budowaniu odporności udział biorą:

  • czynniki endogenne (wewnętrzne),
  • czynniki środowiskowe

Powyższe czynniki opierają się na mechanizmach swoistych (nabytych) oraz nieswoistych (wrodzonych), których współdziałanie pozwala na zwalczanie patogenów. Optymalnie funkcjonujący układ odpornościowy wpływa m.in. na:

  • skrócenie czasu trwania procesu chorobowego,
  • zmniejszenie ryzyka wystąpienia ewentualnych powikłań. 

Wzmacnianie odporności u dzieci 

Stymulacja odporności może się odbywać poprzez wzmacnianie aktywności fagocytów (odpowiadają one m.in. za destrukcję zagrażających organizmowi patogenów) oraz aktywizowanie komórek mających swój udział w procesie uwalniania cytokin (są to białka niezbędne do zajścia prawidłowej reakcji odpornościowej w momencie zetknięcia się z danym antygenem). Pomocne w pobudzaniu tych procesów są:

  • domowe sposoby wspierania odporności,
  • preparaty farmakologiczne, np. suplementy, probiotyki,
  • naturalne preparaty roślinne. 

Na wzmacnianie odporności ma także wpływ odpowiednia dieta dziecka, aktywność fizyczna oraz wsparcie emocjonalne.

Zdrowie psychiczne również przekłada się na funkcjonowanie układu immunologicznego. 

Dieta – jak zwiększyć odporność u dziecka?

Jednym z kluczowych elementów troski o odporność dziecka jest sposób żywienia. Jeśli młodemu organizmowi nie dostarczymy odpowiedniej ilości niezbędnych składników odżywczych, jego podatność na zakażenia drobnoustrojami będzie większa, a przebieg infekcji może być poważniejszy. 

Dziewczynka, która je posiłek

Ważne składniki diety dziecka:

Witamina A (retinol) 

Witamina A ma duże znaczenie dla układu immunologicznego, co wiąże się m.in. z jej wpływem na aktywność fagocytarną makrofagów oraz proces tworzenia limfocytów T. Retinol oddziałuje na odporność skóry – jego obniżony poziom implikuje ryzyko wystąpienia infekcji skórnych. Witamina A wpływa także na utrzymanie ciągłości błon śluzowych, co jest ważne dla układu pokarmowego, moczowo-płciowego i oddechowego (oraz występujących tam ewentualnych stanów zapalnych). 

Należy podkreślić także znaczenie β-karotenu, czyli prowitaminy witaminy A, który:

  • wzmacnia układ odpornościowy,
  • wpływa na prawidłowe funkcjonowanie wzroku,
  • jest silnym antyoksydantem, czyli redukuje liczbę znajdujących się w organizmie wolnych rodników (w dużej mierze to właśnie one odpowiadają za zaburzenia równowagi homeostatycznej). 

Jakie produkty dostarczają witaminę A?

  • Źródła zwierzęce i odzwierzęce:
    • wątróbka, 
    • ryby, 
    • jajka, 
    • sery, 
    • tran. 
  • Źródła roślinne (warzywa i owoce o czerwonej lub pomarańczowej barwie):
    • bataty, 
    • marchew, 
    • dynia, 
    • pomidory, 
    • morele.

Cynk

Jest to jeden z kilku składników mineralnych, które mają najsilniejszy wpływ na odporność człowieka. Oddziałuje m.in. na grasicę, a konkretnie na wydzielany przez nią hormon – tymulinę (hormon ten pobudza produkcję limfocytów T). Jeśli dochodzi do niedoborów cynku, wzrasta ryzyko pojawienia się infekcji (zarówno wirusowych, bakteryjnych, jak i grzybiczych), a czas ich trwania wydłuża się. Dodatkowo mogą wystąpić także zaburzenia koncentracji. 

Co ważne, procesy rozwojowe zachodzące u dziecka – zarówno związane ze wzrostem tkanek, jak i dojrzewaniem płciowym – wpływają na to, że zapotrzebowanie na cynk u dzieci i młodzieży wzrasta (w porównaniu do osób dorosłych). W związku z tym do diety dziecka powinno się włączać produkty bogate w cynk, do których należą: 

  • produkty zbożowe (kasza gryczana, ciemne pieczywo), 
  • mięso (m.in. wątróbka), 
  • ryby, 
  • ostrygi (cechują się one największą ilością cynku),
  • kakao, 
  • pestki dyni, 
  • olej lniany,
  • sery podpuszczkowe.

Żelazo

Niedobór żelaza oddziałuje m.in. na funkcjonowanie układu krwionośnego – jest to jedna z głównych przyczyn anemii. Jeżeli poziom tego składnika jest zbyt niski, do tkanek nie zostaje dostarczona odpowiednia ilość tlenu. Niedotlenienie zespołu komórek organizmu powoduje:

  • szybszą męczliwość, 
  • zaburzenia w regulacji temperatury ciała, 
  • zawroty głowy, 
  • trudności w koncentracji, 
  • suchość i bladość skóry, a także jej pękanie,
  • osłabioną odporność. 

Ponadto zwiększa się ryzyko zakażeń różnego rodzaju drobnoustrojami, a funkcje bakteriobójcze organizmu są silnie osłabione. 

Odpowiednią podaż żelaza zapewnia prawidłowe żywienie. Wyróżniamy dwa rodzaje żelaza:

  • hemowe – występuje w produktach zwierzęcych (m.in. wątróbka, inne podroby, wołowina, ryby); jest lepiej wchłaniane,
  • niehemowe – zawierają je produkty roślinne (m.in. tofu, soja, biała fasola, kakao, brokuły, jarmuż).

Warto przy tym pamiętać, iż ważne jest spożywanie wymienionych produktów wraz z żywnością będącą źródłem witaminy C (ułatwia ona wchłanianie żelaza), która obecna jest w:

  • natce pietruszki,
  • aceroli,
  • czarnej porzeczce,
  • czerwonej papryce,
  • szpinaku.

Witamina C stanowi doskonałe wsparcie dla budowania optymalnego potencjału immunologicznego organizmu. 

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, NNKT

Mowa o kwasach omega-3 oraz omega-6, których obecność – jak sama nazwa wskazuje – jest niezbędna w procesie prawidłowego rozwoju dzieci. Mają one ogromny wpływ na funkcjonowanie wielu układów organizmu, m.in.:

  • hormonalnego,
  • sercowo-naczyniowego,
  • nerwowego,
  • pokarmowego,
  • oddechowego.

NNKT mają również zasadnicze znaczenie dla odporności młodego człowieka. Wpływają m.in. na syntezę cytokin czy też eikozanoidów, które to są mediatorami stanów zapalnych (odgrywają również istotną rolę w procesach komunikacji komórkowej). Obecność tłuszczy jest też konieczna do rozpuszczania niektórych witamin (A, D, E, K) – ewentualne niedobory każdego z tych związków mogą znacznie odbić się na odporności dziecka. 

NNKT znajdziemy m.in. w:

  • orzechach (zwłaszcza włoskich),
  • pestkach dyni i słonecznika, 
  • siemieniu lnianym. 

Źródłem kwasów omega-3 i omega-6 jest także olej rzepakowy, który możemy dodawać do sałatek, zup czy np. do grillowanych warzyw. 

Należy przy tym wspomnieć także o kwasach DHA (są one również zaliczane do rodziny NNKT), które znajdują się przede wszystkim w rybach morskich, np. pstrąg, makrela. Jak wskazuje Instytut Żywności i Żywienia, dzienne zapotrzebowanie na kwasy omega-3 dla dzieci w przedziale 6-24 m.ż. wynosi 100 mg DHA. Dla dzieci powyżej 2 roku życia jest to już 250 mg DHA i EPA (wielonienasycony kwas tłuszczowy z grupy omega-3). Ilość ta odpowiada dwóm porcjom ryby w tygodniu, przy czym przynajmniej jedna z nich powinna być rybą tłustą. 

Rodzic z dzieckiem jadą rowerem

Co jeszcze pomaga zwiększyć odporność? 

Nie można zapominać o:

  • witaminach D i E,
  • selenie,
  • bakteriach probiotycznych (znajdują się m.in. w kefirach oraz jogurtach). 

Wsparciem dla odporności maluchów jest również czosnek, a nieco smaczniejsze dla dziecka produkty, takie jak miód czy propolis, powinny stanowić stały element diety ze względu na działanie immunostymulujące. 

Ruch fizyczny jest także ważnym elementem wzmacniania odporności u dzieci. Należy jednak pamiętać, aby nie był on zbyt intensywny, ponieważ może to przeciążyć organizm dziecka i doprowadzić do osłabienia funkcji odpornościowych. Nadmierny wysiłek fizyczny podnosi także poziom hormonu stresu, czyli kortyzolu, który może dodatkowo obniżyć aktywność malucha i co gorsza, zniechęcić do dalszej aktywności fizycznej. Tej zaś nie powinno zabraknąć na żadnym etapie naszego życia. Aktywność fizyczna w połączeniu z odpowiednią dietą stanowi bazę na całe lata zdrowego funkcjonowania.

Źródła:

  • Czyżowska J., Bulanda M., Czynniki ryzyka zakażeń szpitalnych u dzieci, Pediatria Polska 82(11), Listopad 2007, s. 873-878 [dostęp: 24.07.2019], https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031393907703207,
  • Duktowska A., Rachoń D., Rola kwasów tłuszczowych n-3 oraz n-6 w prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego, Choroby Serca i Naczyń 2015, 12 (3), 154–159 [dostęp: 24.07.2019], https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/42657/30218,
  • Dymarska E., Grochowalska A., Krauss H., Chęcińska-Maciejewska A., Naturalne modyfikatory odpowiedzi immunologicznej, Problemy Higieny i Epidemiologii 2016, 97(4): 297-307 [dostęp: 24.07.2019], http://www.phie.pl/pdf/phe-2016/phe-2016-4-297.pdf, 
  • Dymarska E., Grochowalska E., Krauss H., Wpływ sposobu odżywiania na układ odpornościowy. Immunomodulacyjne działanie kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych oraz przeciwutleniaczy, Nowiny Lekarskie 2013, 82, 3, s. 222–231 [dostęp: 24.07.2019], http://www.medicalnews.ump.edu.pl/uploads/2013/3/222_3_82_2013.pdf,
  • Jarosz M., [red. nauk.], Normy żywienia dla populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia, 2017 [dostęp: 24.07.2019], https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf, 
  • Kościej A., Skotnicka-Graca U., Ozga I. Rola wybranych czynników żywieniowych w kształtowaniu odporności dzieci, Probl Hig Epidemiol 2017, 98(2), s. 110-117 [dostęp: 24.07.2019], http://www.phie.pl/pdf/phe-2017/phe-2017-2-110.pdf,
  • Krzysik M., Biernat J., Grajeta H., Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka, Advances in Clinical and Experimental Medicine, 2007, vol. 16, nr 1, s. 123–133 [dostęp: 24.07.2019], http://pulsmed.com.pl/images/Witaminac/Wp%C5%82yw_wybranych_sk%C5%82adnikow_odzywczy ch_pozywienia.pdf, 
  • Zielińska-Pisklak M., Szeleszczuk Ł., Kuras M., Rola witaminy C i cynku we wspomaganiu układu odpornościowego, ,,lekwpolsce.pl”, 28.11.2013, [dostęp: 19.07.2019], https://www.researchgate.net/publication/273832241_Rola_witaminy_C_i_cynku_we_wspomaganiu_ ukladu_odpornosciowego.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
07 stycznia 2021 mgr Mateusz Durbas
07 stycznia 2021 mgr Mateusz Durbas
07 stycznia 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
31 grudnia 2020 mgr Mateusz Durbas
30 grudnia 2020 mgr Beata Ossowska
30 grudnia 2020 mgr Beata Ossowska
22 grudnia 2020 Karolina Skoczypiec Poradnik Gemini
09 grudnia 2020 mgr farm. Łukasz Smoła
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)