1
20 października 2020
Patrycja Królikiewicz-Kurek Autor
Autor
lek.
Patrycja Królikiewicz-Kurek

Kalendarz szczepień dziecka

Kalendarz szczepień to potoczna nazwa dla Programu Szczepień Ochronnych. Jest to aktualizowany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego spis szczepień obowiązkowych i zalecanych wraz z określeniem wieku, w jakim podawane są konkretne dawki. Szczepienia obowiązkowe finansowane są w pełni w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast szczepienia zalecane są odpłatne. O przyporządkowaniu do konkretnej grupy decydują: zapadalność na daną chorobę, ciężkość jej przebiegu, występujące powikłania, a także względy ekonomiczne – możliwość finansowania szczepionki z budżetu państwa.

Kalendarz szczepień to potoczna nazwa dla Programu Szczepień Ochronnych. Jest to aktualizowany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego spis szczepień obowiązkowych i zalecanych wraz z określeniem wieku, w jakim podawane są konkretne dawki. Szczepienia obowiązkowe finansowane są w pełni w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast szczepienia zalecane są odpłatne. O przyporządkowaniu do konkretnej grupy decydują: zapadalność na daną chorobę, ciężkość jej przebiegu, występujące powikłania, a także względy ekonomiczne – możliwość finansowania szczepionki z budżetu państwa.

Kalendarz szczepień obowiązkowych 

W kalendarzu szczepień na 2020 rok do obowiązkowych szczepień w Polsce zaliczono szczepienia przeciw odrze, śwince, różyczce, błonicy tężcowi, krztuścowi, gruźlicy, WZW B, polyomielitis oraz chorobom wywoływanym przez pneumokoki i Haemophilus Infuenzae B. 

Gruźlica 

Gruźlica to choroba bakteryjna wywoływana przez prątka gruźlicy – Mycobacterium tuberculosis.  Szczepionka zawiera prątki bydlęce, żywe, atenuowane – o obniżonej zjadliwości przy jednoczesnej utrzymanej immunogenności pozwalającej na wytworzenie przez organizm przeciwciał przeciw drobnoustrojowi po kontakcie z nim. Celem immunizacji jest ochrona dzieci przed ciężkimi postaciami gruźlicy, np. gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych

Szczepionkę podaje się w pierwszych 24 godzinach po urodzeniu dziecka. 

Przeciwwskazaniem do jego przeprowadzenia jest: 

  • podejrzenie niedoboru odporności, 
  • przebyta gruźlica, 
  • aktywna gruźlica u matki dziecka, 
  • zakażenie HIV u matki. 

W przypadku wykluczenia przeciwwskazania szczepienie wykonuje się w późniejszym terminie. 

Pielęgniarka wykonuje dziecku szczepienie

Odporność dziecka

Wirusowe zapalenie wątroby typu B 

WZW B jest chorobą wywoływaną przez wirusa HBV– Hepatitis B Virus. Drobnoustrój przenosi się: 

  • drogą krwiopochodną, 
  • w trakcie kontaktów seksualnych, 
  • z matki na dziecko w czasie porodu. 

Zakażenie może przybrać postać ostrą lub przewlekłą, przy czym zakażenie przewlekłe może prowadzić do rozwoju marskości wątroby i stanowi czynnik ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Szczepionka zawiera białka powierzchniowe wirusa. 

Standardowy schemat składa się z 3 dawek szczepionki podawanych w schemacie 0-2-7 miesiąc życia, gdzie 0 oznacza pierwszą dobę życia. W przypadku dzieci urodzonych z niską masą ciała stosuje się schemat składający się z 4 dawek podawanych w schemacie 0-1-2-12 miesięcy. 

Dostępne są szczepionki skojarzone, w których szczepionka przeciw WZW B występuje w skojarzeniu ze szczepionką przeciw WZW A, a także takie, w których stanowi składnik mieszanki 6 w 1 obok szczepionek przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis i Hib. 

Błonica 

Błonica, zwana również krupem, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię maczugowca błonicy. Do zakażenia dochodzi: 

  • drogą kropelkową, 
  • przez kontakt bezpośredni z osobą chorą lub bezobjawowym nosicielem, 
  • w rzadkich przypadkach wektorem zakażenia mogą być również zwierzęta. 

Bakterie wnikają do organizmu przez błonę śluzową – zwykle górnych dróg oddechowych, rzadko narządów płciowych. Dochodzi do rozwoju martwicy i powstawania pseudobłon rzekomych oraz powiększenia regionalnych węzłów chłonnych. Czynniki te mogą prowadzić do zwężenia światła dróg oddechowych i zgonu w wyniku uduszenia. Jednocześnie toksyny bakteryjne wnikają do krwiobiegu, prowadząc do ogólnoustrojowej reakcji zapalnej i uszkodzeń narządów wewnętrznych

Szczepionka zawiera inaktywowaną toksynę błoniczą i jest jedną ze składowych szczepionek skojarzonych przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi lub szczepionki przeciw błonicy i tężcowi. 

Zgodnie z programem szczepień ochronnych podaje się ją w 7 dawkach – w 2. miesiącu życia, między 3 a 4., 5 a 6. i 16 a 18. miesiącem życia oraz w 6., 14. i 19. roku życia. 

Istnieje również szczepionka monowalentna przeciwko błonicy zalecana osobom dorosłym podróżującym w rejony endemicznego występowania choroby. Jest wówczas podawana co 10 lat. 

Tężec 

Tężec to choroba bakteryjna wywoływana przez laseczki tężca (Clostridium tetani). Za jej rozwój odpowiedzialna jest toksyna wytwarzana przez bakterię, atakująca układ nerwowy. Do zakażenia dochodzi poprzez zanieczyszczenie rany bakteriami, które występują w glebie, kurzu, wodzie i odchodach zwierząt. Okres wylęgania wynosi od 3 dni do 3 tygodni, jednak zwykle objawy rozwijają się w ciągu 8 dni. Początkowo objawy są niespecyficzne i obejmują uczucie rozbicia, bóle głowy czy potliwość, następnie rozwijają się objawy neurologiczne takie jak niekontrolowane skurcze mięśni, niestabilność ciśnienia tętniczego czy porażenie mięśni mimicznych

Szczepionka przeciw tężcowi zawiera inaktywowaną toksynę tężcową i jest składową szczepionek skojarzonych przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi czy błonicy i tężcowi lub występuje jako szczepionka monowalentna. 

Szczepienie przeciw tężcowi wykonuje się w 2. miesiącu życia, między 3 a 4., 5 a 6. i 16 a 18. miesiącem życia oraz w 6., 14. i 19. roku życia. U dorosłych zaleca się dawki przypominające co 10 lat. 

Krztusiec 

Krztusiec to choroba bakteryjna wywoływana przez pałeczki krztuśca (Bordetella pertussis). Choroba obejmuje układ oddechowy, a najcięższy przebieg przybiera u małych, nieuodpornionych dzieci. Chorują również nastolatkowie i dorośli, jednak u nich choroba ma tendencję do przebiegania łagodniej i mniej typowo. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Objawy niecharakterystyczne choroby obejmują bóle gardła, katar, kaszel i gorączkę. Do objawów typowych należą napady suchego, długotrwałego kaszlu, prowadzące niekiedy do wymiotów, bezdechu czy omdleń, czasem zakończone głośnym wdechem – tzw. pianie. Kaszel może prowadzić do powikłań takich jak złamania żeber, zapalenie płuc, a u najmłodszych chorych – do drgawek czy uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. 

Szczepionka przeciw krztuścowi występuje jako składnik szczepionki skojarzonej przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi w dwóch odmianach, w szczepionce DTP występuje pełnokomórkowy składnik krztuśca, zaś w DTaP – składnik bezkomórkowy. 

Szczepionkę podaje się w 2. miesiącu życia, między 3 a 4., 5 a 6. i 16 a 18. miesiącem życia oraz w 6. i 14. roku życia. 

Odra 

Odra jest chorobą wirusową. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt z wydzieliną jamy nosowo-gardłowej osoby chorej. Okres wylęgania wynosi 10-12 dni. Początkowo występują gorączka, katar, kaszel i zapalenie spojówek, a na błonie śluzowej jamy ustnej powstają białe wykwity na rumieniowym podłożu zlokalizowane na wysokości dolnych zębów trzonowych. Następnie pojawia się gruboplamista, czerwona wysypka, rozpoczynająca się na twarzy i obejmująca całe ciało, której towarzyszy ponowny rzut gorączki. Następnie wysypka brunatnieje i łuszczy się. Choroba może prowadzić do powikłań takich jak zapalenia ucha środkowego (powodując głuchotę), zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego czy mózgu, które stanowią poważne zagrożenie życia. Odległym powikłaniem – rzadkim, jednak postępującym i prowadzącym do zgonu – jest podostre stwardniające zapalenie mózgu, które obecnie występuje niezwykle rzadko ze względu na powszechne szczepienia. 

Szczepionka zawiera żywe, osłabione (atenuowane) wirusy i jest składową szczepionki skojarzonej przeciwko odrze, śwince i różyczce. 

Szczepionkę podaje się między 13 a 15. miesiącem życia oraz w 6. roku życia. 

Świnka 

Nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, zwane świnką, jest chorobą wirusową przenoszoną drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzieliną z jamy nosowo-gardłowej chorego. Okres wylęgania to ok. 17-18 dni. Objawy obejmują gorączkę, rozbicie oraz obrzęk i ból jednej lub obu ślinianek przyusznych, którym towarzyszyć może suchość w jamie ustnej. Choroba powoduje powikłania takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nerwu słuchowego mogące prowadzić do głuchoty czy zapalenie jąder, które może być przyczyną bezpłodności. Szczepionka zawiera atenuowane wirusy i jest składnikiem skojarzonej szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce. 

Szczepionkę podaje się między 13 a 15. miesiącem życia oraz w 6. roku życia. 

Różyczka 

Różyczka to choroba wirusowa przenoszona drogą kropelkową. Okres wylęgania choroby wynosi od 14 do 21 dni. W jej przebiegu obserwuje się objawy infekcji górnych dróg oddechowych, katar i wzrost temperatury ciała oraz krótkotrwałą, trwającą około 3 dni różową drobnoplamistą lub plamisto-grudkową wysypkę, a także powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza okolicy podpotylicznej. W przeciwieństwie do np. krztuśca, u dzieci cechuje ją zwykle łagodny przebieg, natomiast ciężkie objawy występują u dorosłych. Choroba stanowi szczególne zagrożenie dla kobiet w ciąży, gdyż może być przyczyną powstania ciężkich wad płodu, prowadzących nawet do poronienia lub ciężkiego kalectwa u dziecka. Szczepionka zawiera atenuowane wirusy i jest składową szczepionki skojarzonej przeciwko odrze, śwince i różyczce. 

Szczepionkę podaje się między 13 a 15. miesiącem życia oraz w 6. roku życia. 

Haemophilus influenzae typu b (Hib) 

Haemophilus influenzae b to bakteria. Przenosi się głównie przez kontakt bezpośredni z chorym lub bezobjawowym nosicielem. Zakażenie nią może przebiegać pod postacią różnych manifestacji klinicznych, pośród których znajdziemy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nagłośni, zapalenie płuc czy infekcje uogólnione przebiegające pod postacią sepsy. Jest ona szczególnie groźna dla dzieci do 5. roku życia. To w tej grupie powoduje gwałtownie przebiegające ciężkie zachorowania, które mogą stać się przyczyną poważnych, trwałych powikłań takich jak głuchota czy opóźnienie rozwoju intelektualnego. Choroba może również doprowadzić do śmierci

Szczepionka przeciw Hib zawiera antygen bakterii połączony z substancją nośnikową. Takie połączenie ma na celu ułatwienie rozwinięcia odporności. Co ciekawe szczepionka chroni nie tylko przed ciężkimi infekcjami wywołanymi przez bakterię, ale również przed bezobjawową inwazją prowadzącą do stania się nosicielem. Dostępna jest w formie jednoskładnikowej tylko przeciw Hib oraz jako jeden ze składników szczepionek skojarzonych. 

Szczepienie przeciw Hib podaje się w 4 dawkach – w 2., 3-4., 5-6. i 16-18. miesiącu życia dziecka. 

Polyomyelitis 

Polyomyelitis to ostra zakaźna choroba wirusowa wywoływana przez wirusy Polio. Znana jest również pod nazwą choroby Heinego-Medina czy nagminnego porażenia dziecięcego. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorym lub poprzez zanieczyszczone przedmioty, żywność albo wodę. Do transmisji może dojść również drogą kropelkową. Jedynym rezerwuarem wirusa jest człowiek, a osoba chora wydala go do środowiska wraz z kałem. W przebiegu zakażenia mogą rozwinąć się zarówno łagodne objawy takie jak rozbicie, stany podgorączkowe czy biegunka, jednak przebieg może być również ciężki – w tym przypadku dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego i rozwoju niedowładów lub porażeń, w tym porażenia mięśni oddechowych, które prowadzi do zgonu. Grupą najczęściej zapadającą na polio są dzieci do 5. roku życia. Szczepionka przeciw polyomyelitis zawiera inaktywowane wirusy. 

Szczepionka podawana jest w schemacie 3 dawek podstawowych (w 3-4., 5-6. oraz 16-18. miesiącu życia) oraz dawki przypominającej w 6. roku życia. 

Pneumokoki 

Pneumokoki to bakterie Streptococcus pneumoniae. Zalicza się je do bakterii otoczkowych, gdyż wytwarzają otoczkę z polisacharydów. Na podstawie jej składu identyfikuje się około 90 serotypów bakterii, jednak nie wszystkie z nich są patogenne dla człowieka. Również te patogenne nie u każdego, kto się z nimi zetknie, wywołują zakażenie. Uważa się, że pośród dzieci ponad 50% populacji jest bezobjawowymi nosicielami bakterii, a tym samym potencjalnym źródłem zakażenia i infekcji u osób wrażliwych. Streptococcus pneumoniae może wywołać zapalenie gardła, oskrzeli, ucha środkowego, zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsę czy inwazyjną chorobę pneumokokową, przebiegającą z zajęciem i uszkodzeniem licznych narządów wewnętrznych. 

Na ciężkie infekcje najbardziej narażone są: 

  • dzieci do 2. roku życia, 
  • osoby starsze powyżej 65. roku życia, 
  • osoby po usunięciu śledziony. 

Wyróżniamy dwa typy szczepionek przeciw pneumokokom – skoniugowane i polisacharydowe. 

  • Szczepionki skoniugowane zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe pneumokoków 10 lub 13 serotypów – zależnie od szczepionki. Szczepienie chroni przed zapaleniem ucha środkowego, zapaleniem płuc, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych oraz sepsą, wywoływanymi przez bakterie należące do serotypów zawartych w szczepionce. Szczepionki skoniugowane stosuje się u dzieci od 6. tygodnia życia. 
  • Szczepionki polisacharydowe zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe aż 23 serotypów bakterii. Chronią przed inwazyjną chorobą pneumokokową oraz zapaleniem płuc wywołanym przez zawarte w szczepionce serotypy pneumokoków. Ten typ szczepionki stosuje się głównie u dorosłych. 

Zgodnie z kalendarzem szczepień szczepienie przeciw pneumokokom wykonuje się w 2., 4. oraz 13-15. miesiącu życia. 

Źródła: 

  • Rudkowski Zbigniew „Krztusiec (koklusz)” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2. 
  • Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 624-625. 
  • Rudkowski Zbigniew „Błonica” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 626. 
  • Rudkowski Zbigniew „Tężec” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 626-627. 
  • Rudkowski Zbigniew „Wirusowe zapalenie wątroby B- wzw B (hapatitis virusalis B)” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 653- 656. 
  • Rudkowski Zbigniew „Różyczka- rubeola” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 632-633. 
  • Rudkowski Zbigniew „Odra- morbilli” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 631-632. 
  • Rudkowski Zbigniew „Nagminne zapalenie ślinianki przyusznej. Świnka” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 642. 
  • Rudkowski Zbigniew „Nagminne porażenie dziecięce (choroba Heinego-Medina) polyomyelitis anterior acuta” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s.643-644. 
  • Rudkowski Zbigniew „Zakażenia Haemophilus influenzae” w Pediatria- Podręcznik dla studentów. TOM 2 Pod red. prof. dr. Hab. n. med. Krystyna Kubicka, prof. dr. Hab. n. med. Wanda Kawalec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s.623-624. 
  • J. Wysocki, J. Mrukowicz, W. Rymer „Immunoprofilaktyka chorób zakaźnych u dorosłych. WZW typu B” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, ISBN 978-83-7430-627-0 , s. 2527-2528 
  • J. Wysocki, J. Mrukowicz, W. Rymer „Immunoprofilaktyka chorób zakaźnych u dorosłych. Odra, świnka, różyczka.” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, ISBN 978-83-7430-627-0 , s.2529-2530 
  • J. Wysocki, J. Mrukowicz, W. Rymer „Immunoprofilaktyka chorób zakaźnych u dorosłych. Błonica i tężec.” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, ISBN 978-83-7430-627-0 , s. 2532 
  • J. Wysocki, J. Mrukowicz, W. Rymer „Immunoprofilaktyka chorób zakaźnych u dorosłych. Pneumokoki.” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, ISBN 978-83-7430-627-0 , s. 2533 
  • J. Wysocki, J. Mrukowicz, W. Rymer „Immunoprofilaktyka chorób zakaźnych u dorosłych. Krztusiec.” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, ISBN 978-83-7430-627-0 , s.2532-2533 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2020/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/gruzlica/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/wzw-b/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/blonica/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/tezec/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/krztusiec/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/odra/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/swinka/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rozyczka/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hib/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/. 
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/poliomyelitis/. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
22 października 2020 dr Ewa Fiedorowicz
13 października 2020 Agnieszka Żurawska
31 sierpnia 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
20 lipca 2020 Rafał Suchodolski
15 lipca 2020 mgr farm. Marta Junowicz
10 czerwca 2020 mgr farm. Natika Karolak
05 maja 2020 dr Ewa Fiedorowicz
04 lutego 2020 dr Ewa Fiedorowicz
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)