9
19 marca 2019
Katarzyna Jaśkiewicz Autor
Autor
mgr
Katarzyna Jaśkiewicz
Logopeda, absolwentka neurologopedii na Uniwersytecie Gdańskim oraz studiów podyplomowych z oligofrenopedagogiki. Obecnie pracuje zarówno z dziećmi zdrowymi, jak i z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim. W wolnym czasie uwielbia czytać książki, spędzać czas na świeżym powietrzu, podróżować oraz zdobić przedmioty metodą decoupage.

Mózgowe porażenie dziecięce – przyczyny, objawy, terapia

Mózgowe porażenie dziecięce (potocznie nazywane MPD) nie jest jednostką chorobową i nie można na nie zachorować. Jest to zespół wielu zaburzeń, powstałych w wynik uszkodzenia mózgu, które u każdej osoby przejawiają się na różne sposoby. Więcej informacji na temat mózgowego porażenia dziecięcego znajdziecie w poniższym artykule.

Mózgowe porażenie dziecięce (potocznie nazywane MPD) nie jest jednostką chorobową i nie można na nie zachorować. Jest to zespół wielu zaburzeń, powstałych w wynik uszkodzenia mózgu, które u każdej osoby przejawiają się na różne sposoby. Więcej informacji na temat mózgowego porażenia dziecięcego znajdziecie w poniższym artykule.

Czym jest mózgowe porażenie dziecięce?

Mózgowe porażenie dziecięce zostało po raz pierwszy opisane przez dr. Little’a, angielskiego ortopedę. W opisie schorzenia uwzględnił on zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i problemy, jakie miały miejsce podczas porodu. Stąd też możemy się spotkać z określeniem mózgowego porażenia dziecięcego jako zespołem Little’a.

Dziecko z mózgowym porażeniem dziecięcym

Po raz pierwszy w historii termin mózgowe porażenie dziecięce został użyty w 1888 roku przez Oslera. Istnieje wiele zbliżonych do siebie definicji MPD, które zgodnie twierdzą, że mózgowe porażenie dziecięce to zespół wielu różnorodnych objawów zaburzeń, związanych z napięciem mięśniowym i ruchem, powstałych na skutek uszkodzeń mózgu w trakcie porodu lub w okresie okołoporodowym.

Przyczyny mózgowego porażenia dziecięcego

Uszkodzenia mózgu niosą ze sobą wiele przykrych skutków, które są zależne od miejsca i rozległości uszkodzenia. Nie ma dwóch takich samych przypadków MPD.
Główne przyczyny zespołu Little’a:

  • niedotlenienie dziecka podczas porodu,
  • uszkodzenia neuronu ruchowego,
  • procesy zapalne,
  • wylewy śródczaszkowe,
  • hiperbilirubinemia – zbyt duże stężenie bilirubiny we krwi,
  • wcześniactwo,
  • czynniki wpływające na dziecko w życiu płodowym – choroby matki, urazy brzucha, wypadki (np. samochodowe), leki i substancje toksyczne, używki, zaburzenia metaboliczne,
  • czynniki oddziałujące po urodzeniu dziecka – niedotlenienie po urodzeniu, zapalenie opon mózgowych, urazy mózgu, silna żółtaczka noworodkowa.

Spośród wyżej wymienionych, najczęstszą przyczyną mózgowego porażenia dziecięcego są krwawienia śródczaszkowe, niedokrwienie i niedotlenienie mózgu.

Na przestrzeni lat i dokładnych obserwacji, stworzono klasyfikację mózgowego porażenia dziecięcego, w których uwzględniono między innymi, miejsce występujących niedowładów i rodzaj napięcia mięśniowego.

Klasyfikacja według Ingrama

Postacie mózgowego porażenia dziecięcego

Charakterystyka

Porażenie kurczowe połowicze

  • najczęstszą przyczyną są czynniki działające po urodzeniu, a także niekorzystne czynniki okołoporodowe (niedotlenienie lub nieprawidłowy przebieg porodu),
  • bardzo rzadko występuje u wcześniaków,
  • pierwsze objawy można zauważyć między 3 a 5 miesiącem życia, pod postacią ograniczonych ruchów dziecka,
  • niedowładom towarzyszy atetoza (nieregularne zmiany napięcia mięśniowego, które przejawiają się powolnymi ruchami kończyn, tułowia, palców czy szyi),
  • zaburzenia czucia w porażonych kończynach,
  • zaburzony wzrost kończyn dotkniętych porażeniem,
  • zaburzenia pola widzenia, zaburzenia wegetatywne (np. pobudliwość nerwowa),
  • rozwój intelektualny w większości przypadków jest prawidłowy lub nieznacznie obniżony,
  • zaburzenia mowy,
  • zaburzenia emocjonalne,
  • padaczka

Obustronne porażenie kurczowe

  • zazwyczaj dotyczy kończyn dolnych,
  • występuje u wcześniaków i może mieć charakter wrodzony,
  • rozwój intelektualny w granicach normy,
  • zaburzenia mowy,
  • zaburzenia emocjonalne,
  • padaczka

Obustronne porażenie połowicze

  • najczęściej występująca postać mózgowego porażenia dziecięcego,
  • często towarzyszy padaczka,
  • rozwój intelektualny poniżej normy – znaczny stopień niepełnosprawności umysłowej

Postać móżdżkowa (ataktyczna)

  • wzmożone napięcie mięśniowe,
  • zaburzona koordynacja wzrokowo-ruchowa,
  • zaburzenia mowy, m.in. dyzartria (wynikająca z uszkodzonych dróg unerwiających narządy artykulacyjne),
  • rozwój intelektualny zazwyczaj prawidłowy

Postać pozapiramidowa

  • wady wzroku (np. zez),
  • zaburzenia mowy,
  • rozwój intelektualny w granicach normy,
  • ruchy mimowolne,
  • zmienne napięcie mięśniowe,
  • wady słuchu

Inną, dość prostą klasyfikacją jest ta, stworzona przez Wyszyńską (1987), zgodnie z zakresem i umiejscowieniem porażenia:

  • monoplegia – porażona jest tylko jedna kończyna górna lub dolna,
  • hemiplegia – porażenie obu kończyn (ręki i nogi) po tej samej stronie ciała,
  • triplegia – porażone są trzy kończyny,
  • diplegia – obustronny symetryczny niedowład (zazwyczaj dotyczy kończyn dolnych),
  • paraplegia – porażenie tylko kończyn dolnych,
  • quadriplegia – porażone są wszystkie kończyny w różnym stopniu.

Jakie są pierwsze objawy mózgowego porażenia dziecięcego?

Noworodki narażone na ryzyko ciążowo-porodowe są ściśle obserwowane przez lekarzy, ponieważ już w pierwszych dniach życia mogą ujawnić się nieprawidłowości rozwojowe. Należą do nich:

  • reakcje kurczowe grup mięśniowych,
  • drżenie kończyn,
  • asymetria ciała i ułożenia kończyn,
  • kręcz szyi – przymusowe ustawianie głowy w przechyleniu do boku, z jednoczesnym skrętem jej w przeciwnym kierunku,
  • odruchy patologiczne,
  • krzyżowanie kończyn dolnych, przywiedzeniowe ustawienie bioder i zgięciowe kolan,
  • przetrwałe odruchy fizjologiczne,
  • przykurcze.

Inne objawy pomocnicze, jakie można obserwować przy stawianiu diagnozy MPD to:

  • brak reakcji  lub nadmierna reakcja na bodźce,
  • zaburzenia czucia,
  • nieskoordynowane ruchy gałek ocznych,
  • trudności w połykaniu,
  • odgięciowe ułożenie noworodka.

Funkcjonowanie dzieci i osób dorosłych z mózgowym porażeniem dziecięcym

Nie sposób opisać jednoznacznie, jak funkcjonują dzieci i dorosłe osoby z MPD. Dzieje się tak, ponieważ każdy przypadek jest inny i przedstawia charakterystyczne dla siebie cechy, w zależności od uszkodzeń. Osoby dotknięte mózgowym porażeniem przejawiają zaburzenia ruchowe w różnym stopniu, którym towarzyszą dodatkowe dysfunkcje. To od stopnia uszkodzenia centralnego układu nerwowego zależy zakres ruchomości pacjenta. Obrazuje to tabela z klasyfikacją stworzoną przez Katarzynę Kubanek, na podstawie Zabłockiego (1998).

Postacie mózgowego porażenia dziecięcego

Charakterystyka funkcjonowania dziecka

Spastyczna

Postać spastyczna wynika z uszkodzenia układu piramidowego:

  • wzmożone napięcie mięśniowe,
  • większa ilość odruchów ścięgnistych,
  • odruchy patologiczne,
  • wybiórczy brak odruchów,
  • uogólniona sztywność mięśni.

Ataktyczna

Postać ataktyczna spowodowana jest uszkodzeniem układu przedsionkowo-móżdżkowego:

  • zaburzenia równowagi,
  • niezborność ruchów,
  • drżenia,
  • zaburzony chód,
  • zaburzona orientacja własnego ciała,
  • obniżone napięcie mięśniowe,
  • zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej,
  • zaburzenia mowy o typie dyzartrii,
  • brak poczucia postawy.

Atetotyczna

Postać atetotyczna wynika z uszkodzenia układu pozapiramidowego.

  • mimowolne i nieskoordynowane ruchy ciała,
  • ubogie ruchy dowolne,
  • zmniejszone lub wzmożone napięcie mięśniowe (hipotonia i hipertonia).

Porażenie kurczowe połowicze

  • zaburzenia czucia,
  • zaburzenia wegetatywne,
  • osłabiona siła mięśniowa,
  • zmniejszona aktywność ruchowa,
  • porażenie kończyn po tej samej stronie.

Z czasem mogą pojawić się: padaczka, zaburzenia mowy, a także zaburzony wzrost porażonych kończyn.

Porażenie połowicze

  • niedowład kończyn górnych,
  • często współwystępuje padaczka,
  • najczęstszą postacią jest obustronne porażenie połowicze.

Pozapiramidowa

  • zaburzenia napięcia mięśni,
  • ruchy mimowolne,
  • ruchy robaczkowe (prostujące się palce lub obszerne ruchy tułowia),
  • wyrzucanie kończyn

Może też pojawić się:

  • zez,
  • niedosłuch,
  • zaburzenia mowy,
  • zaburzenia ruchów gałek ocznych.

Zaburzenia mowy występujące u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym

Według badań 50% przypadków pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym towarzyszą zaburzenia mowy. Ma to ścisły związek z uszkodzonymi strukturami mózgowymi, odpowiadającymi za ruchomość narządów artykulacyjnych. Zaburzenia te dotyczą zarówno napięcia mięśni twarzy, jak i nieprawidłowej pracy podniebienia miękkiego, krtani, języka czy gardła. W zależności od rodzaju nieprawidłowości są one mniej lub bardziej widoczne i przyczyniają się do powstania problemów, które następują wraz z rozwojem dziecka. Mogą ujawnić się pod postacią zaburzeń połykania, żucia, ssania czy gryzienia.

Mowa dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym w dużej mierze zależy także od stopnia niepełnosprawności umysłowej. Nawet jeśli narządy mowne nie uległy uszkodzeniom (np. w postaci paraliżu języka lub warg), to na rozwój mowy będzie miał ogromny wpływ uszkodzony np. narząd słuchu. U mówiących dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym zauważa się:

  • mały zasób słownictwa czynnego i biernego,
  • zaburzenia rozumienia,
  • nieprawidłową motorykę narządów artykulacyjnych,
  • zaburzenia ekspresji słownej,
  • zaburzony sens wypowiedzi.

Co uwzględnia terapia logopedyczna dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym?

U dzieci z MPD, posługujących się mową, przede wszystkim usprawnia się:

  • oddech,
  • pracę narządów artykulacyjnych,
  • fonację,
  • połykanie, ssanie, żucie,
  • synchronizację oddechowo-fonacyjno-artykulacyjną,
  • obniżenie napięcia mięśniowego.

Zaś u dzieci, u których mowa się nie wykształciła, zadaniem logopedy jest między innymi wprowadzenie komunikacji zastępczej (alternatywnej), opartej np. na symbolach PCS (Picture Communication Symbols) czy symbolach trójwymiarowych (w przypadku dzieci z głęboką niepełnosprawnością intelektualną).

Mózgowe porażenie dziecięce jest ogromnym wyzwaniem zarówno dla rodziców, jak i całego zespołu terapeutycznego. Warto pamiętać, że wspólnymi siłami i wysiłkiem można wiele zdziałać!

Źródła:

  • Mózgowe porażenie dziecięce w teorii i praktyce logopedycznej, katarzyna Kubanek, [w:] Neurologopedia w teorii i praktyce, Wybrane zagadnienia diagnozy i terapii dziecka, J. Skibska, D. Larysz, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej,
  • Z logopedią na ty. Podręczny słownik logopedyczny, Oficyna Wydawnicza Impuls, kraków 2005,
  • Podstawy neurologopedii, pod red. T. gałkowskiego, E. Szeląg i G. Jastrzębowskiej, Opole 2005,
  • Logopedia, Irena Styczek, PWN, 1983,
  • Mózgowe porażenie dziecięce, Michałowicz M., [w:] „Mózgowe porażenie dziecięce. Problemy mowy”, red. H. Mierzejewska, M. Przybysz – Piwkowa, Warszawa, 1997.
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

mgr farm.

Magdalena Fuszara

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
01 czerwca 2020 dr Ewa Fiedorowicz
27 maja 2020 Poradnik Gemini
14 maja 2020 mgr farm. Karolina Długińska
07 maja 2020 mgr farm. Magdalena Fuszara
05 maja 2020 dr Ewa Fiedorowicz
04 maja 2020 dr Ewa Fiedorowicz
30 kwietnia 2020 dr Ewa Fiedorowicz
30 kwietnia 2020 Agnieszka Żurawska
30 kwietnia 2020 Agnieszka Żurawska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)