7
07 czerwca 2021

Ropiejące oczy u dziecka – przyczyny, leczenie i czym przemywać?

Ropiejące oczy to częsty problem wieku dziecięcego, który może mieć różne przyczyny. W większości przypadków stan zapalny ma łagodny przebieg i z czasem ustępuje samoistnie, ale gromadząca się w kącikach oczu ropna wydzielina skleja powieki, powodując znaczny dyskomfort. Sposób leczenia i pielęgnacji oczu dziecka zależy od przyczyny zjawiska. 

Dlaczego dziecku ropieją oczy i co to oznacza? 

Narząd wzroku to skomplikowana struktura, na którą oprócz gałki ocznej składa się szereg elementów chroniących przed infekcjami i podrażnieniami mechanicznymi. Oczy są zabezpieczane od niekorzystnych czynników ze świata zewnętrznego poprzez spojówkę, powieki, brwi, rzęsy i łzy. Kluczową rolę odgrywają znajdujące się na powiekach gruczoły łojowe i tarczkowe wytwarzające lipidową warstwę filmu łzowego oraz sam gruczoł łzowy. Wydzielane przez nie płyny w prawidłowych warunkach są równomiernie rozprowadzane po powierzchni oka podczas mrugania, co pomaga zapobiegać rozwojowi infekcji. Spojówka okrywa zewnętrzną część gałki ocznej oraz wewnętrzną stronę powiek. Jej rolą jest oczyszczanie, nawilżanie i odżywianie znajdującej się głębiej rogówki. Dzięki odruchowi mrugania w worku spojówkowym zbierają się wszelkie zanieczyszczenia oraz patogeny, które wraz z łzami transportowane są następnie do jamy nosowej, skąd mogą zostać efektywnie usunięte.  

Nadmiar chorobotwórczych czynników, niedrożność lub niewłaściwe funkcjonowanie gruczołów wydzielniczych, ułatwia rozwój infekcji i podrażnień, co skutkuje stanem zapalnym w obrębie spojówki. Wysięk zapalny zwiększa przepuszczalność naczyń krwionośnych, a w konsekwencji przenikanie do wydzieliny ocznej składników osocza krwi, komórek zapalnych oraz bakterii. Powstaje wtedy białawo-żółta ropna wydzielina o zagęszczonej konsystencji, która gromadzi się w kącikach oczu, a jej nadmiar powoduje sklejanie się rzęs oraz powiek. Ten dokuczliwy objaw jest najbardziej nasilony o poranku. Nieprawidłowa wydzielina różni się od zwykłych „śpiochów”, które tworzą się po nocy na skutek odparowania wody z naturalnego filmu łzowego zawierającego martwe komórki naskórka i zanieczyszczenia. Takie wytwory nie są obfite, można je łatwo usunąć, a ich powstawaniu nie towarzyszą żadne niepokojące objawy. Natomiast ropienie oczu u dziecka idzie w parze z innymi dolegliwościami, jak np. pieczenie, swędzenie, zaczerwienienie, łzawienie czy światłowstręt.  

Wygląd i konsystencja nieprawidłowej wydzieliny mogą wskazywać na prawdopodobną przyczynę powstania stanu zapalnego: 

  • przy infekcjach bakteryjnych wydzielina ropna jest gęsta i ma żółty kolor,  
  • zapalenie wywołane chlamydią można rozpoznać po żółto-białym kolorze wydzieliny z obecnością śluzu, 
  • zakażenia wirusowe charakteryzują się bardziej wodnistą, przejrzystą wydzieliną,  
  • reakcje alergiczne przebiegają z wodnisto-śluzową wydzieliną z oczu, 
  • jej biały kolor może świadczyć o zespole suchego oka. 

Przyczyny ropiejących oczu u niemowlaka i dzieci – jakie mogą być? 

Ropiejące oko u niemowlaka może być spowodowane różnorodnymi czynnikami. Taki objaw występuje najczęściej w przebiegu: 

  • niedrożności kanalików łzowych u noworodków i niemowląt,  
  • alergicznego zapalenia spojówek,  
  • zakażeń bakteryjnych oczu,  
  • infekcji wirusowych,  
  • ząbkowania, 
  • obecności ciała obcego w oku i podrażnień mechanicznych, 
  • zapalenia ucha środkowego.  

Ropiejące oczy a niedrożność kanalików łzowych  

Niedrożność kanalików łzowych u noworodków i niemowląt to dość częsta przypadłość. W życiu płodowym kanaliki łzowe zamyka błona, która powinna pęknąć podczas narodzin. Kiedy tak się nie stanie, kanaliki pozostają niedrożne, co uniemożliwia odpływ łez do nosa. Zalegający nadmiar łez jest czynnikiem ryzyka rozwoju infekcji bakteryjnych. Objawami, które mogą sugerować niedrożność kanalików łzowych, są nadmierne łzawienie oczu, gromadzenie się w kącikach oczu ropno-śluzowej wydzieliny, czasem także obrzęk i nawracające stany zapalne. Dolegliwości mogą nasilać się po przebywaniu w chłodnym, wietrznym otoczeniu oraz podczas infekcji. Niedrożność nie musi występować obustronnie, często dotyczy tylko jednego oka.  

Ropiejące oczy u dziecka a alergia  

Choroby alergiczne oczu są bardzo powszechnym schorzeniem. U dzieci objawy ze strony oczu najczęściej pojawiają się w wieku szkolnym, ze szczytem występowania około 10. roku życia. Alergiczne zapalenie spojówek może przybrać postać ostrą, sezonową (Seasonal Allergic Conjunctivitis – SAC) lub przewlekłą (Persistent Allergic Conjunctivitis – PAC). Większość przypadków stanowi sezonowa odmiana schorzenia, która często współistnieje z alergicznym nieżytem nosa. Za wystąpienie objawów ze strony oczu odpowiedzialna jest reakcja alergiczna IgE-zależna występująca po kontakcie z alergenem. Mogą to być np. pyłki roślin wiatropylnych, sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni unoszące się w powietrzu, a nawet składniki stosowanych kosmetyków czy detergentów. Dziecko skarżyć się może wówczas na: 

  • łzawienie oczu oraz nadmiar wodnisto-śluzowej wydzieliny, 
  • pieczenie, 
  • świąd, 
  • zaczerwienienie,  
  • obrzęk powiek. 

Alergiczne zapalenie spojówek obejmuje oboje oczu. Dolegliwości nasilają się po bezpośrednim kontakcie z alergenem, a najbardziej charakterystycznym objawem jest uporczywy świąd. 

Na alergiczne zapalenie spojówek w największym stopniu narażone są dzieci: 

  • z wrodzoną skłonnością do atopii, których rodzice chorują na alergię,  
  • z wysokim stężeniem IgE ogólnego, 
  • ze stwierdzoną obecnością przeciwciał IgE swoistych skierowanych przeciwko konkretnym alergenom, 
  • ze współistniejącymi chorobami o podłożu alergicznym. 

W badaniach wykazano, że objawy ze strony oczu występują u 55% dzieci cierpiących na alergiczny nieżyt nosa, u 56% dzieci chorujących na astmę oskrzelową oraz u 33% dzieci z atopowym zapaleniem skóry. W diagnostyce alergicznego zapalenia spojówek wykorzystuje się oznaczanie swoistych przeciwciał IgE oraz punktowe testy skórne z alergenami inhalacyjnymi. Podejrzenie alergii ocznej u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia powinno być uzupełnione specjalistycznymi badaniami okulistycznymi oceniającymi właściwości filmu łzowego oraz badaniem cytologicznym komórek nabłonka spojówki. Szczegółowe testy pozwalają na wykrycie niebezpiecznego zapalenia atopowego. 

Ropiejące oczy w zakażeniach bakteryjnych  

Zakażenia bakteryjne stanowią 30% schorzeń dotyczących powierzchni oka. Stan zapalny spojówki wywołują najczęściej gronkowce (Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis) i paciorkowce (Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Streptococcus viridans). Rzadziej przyczyną infekcji są Gram-ujemne bakterie z rodzajów Haemophilus influenzae i Moraxella lacunata oraz chlamydie (Chlamydia trachomatis). Zdecydowana większość tych patogenów nie potrafi przeniknąć przez zdrowy nabłonek rogówki, dlatego do infekcji dochodzi najczęściej, gdy dodatkowe czynniki upośledzają mechanizmy obronne oka.  

Czynniki, które zwiększają ryzyko zakażeń bakteryjnych narządu wzroku, to między innymi: 

  • noszenie soczewek kontaktowych,  
  • urazy mechaniczne,  
  • nieprawidłowości w budowie powiek,  
  • zespół suchego oka,  
  • częste korzystanie z chlorowanej wody (np. baseny),  
  • niedożywienie,  
  • osłabienie odporności, 
  • współistniejące infekcje wirusowe.  

W przebiegu zakażenia bakteryjnego spojówki obserwuje się ropny stan zapalny, który nieleczony cofa się zwykle samoistnie w ciągu 7 – 10 dni. Stan zapalny może pojawić się początkowo tylko w jednym oku, ale wkrótce zajmuje także drugie. Chory odczuwa wówczas obecność ciała obcego pod powieką, pieczenie, kłucie i światłowstręt. Szpara między powiekami zacieśnia się, oczy łzawią, pojawia się przekrwienie spojówek oraz ropna wydzielina o żółtawym zabarwieniu, znacznie gęstsza niż w przypadku zakażeń wirusowych. Skutkuje to sklejaniem się brzegów powiek, co nasila się zwłaszcza rano. Objawy są na tyle charakterystyczne, że doświadczony okulista potrafi rozpoznać to schorzenie bez potrzeby wykonywania dodatkowych badań bakteriologicznych. Wykonanie testów jest wskazane, gdy podejrzenie zapalenia bakteryjnego spojówki dotyczy noworodka lub w przypadku znacznego obrzęku powiek z dużym nasileniem objawów. Stosuje się wtedy badania mikrobiologiczne, cytologiczne oraz immunochemiczne. U noworodków i niemowląt najważniejsza jest wówczas kontrola drożności kanalików łzowych.  

Ponieważ infekcje bakteryjne oczu są wysoce zakaźne, należy zwracać szczególną uwagę na przestrzeganie zasad higieny w pielęgnacji dziecka (częste mycie rąk, zwłaszcza przed i po aplikacji leków, unikanie kontaktu rąk z oczami, używanie osobnego ręcznika do wycierania twarzy oraz jego częste pranie). Szczególną postacią infekcji bakteryjnych narządu wzroku u noworodków są zakażenia chlamydią i rzeżączką, do których dochodzi w trakcie porodu. Schorzenie wywołane przez chlamydię ujawnia się zwykle między 5. a 14. dniem życia i charakteryzuje się ciężkim przebiegiem z obfitą ropno-śluzową wydzieliną. Rzadziej występujące rzeżączkowe zapalenie spojówek rozwija się szybciej, bo już w 1, 2 lub 3 dobie od urodzenia. Wśród objawów dominuje obrzęk i obecność ropnej wydzieliny, a powikłania mogą doprowadzić nawet do ślepoty. Aby temu zapobiec, każdy noworodek profilaktycznie przechodzi tzw. zabieg Credégo, czyli jednorazowe podanie do worka spojówkowego kropli 1% roztworu azotanu srebra, który działa antyseptycznie. Sam zabieg może spowodować podrażnienie spojówki u dziecka, które nie jest groźne i ustępuje samoistnie. 

Ropiejące oczy u dziecka przy katarze 

Obecność nieprawidłowej wydzieliny w worku spojówkowym może być spowodowana infekcją wirusową, jeśli ropiejącym oczom towarzyszą inne objawy charakterystyczne dla przeziębienia (katar, kaszel, ogólne osłabienie, ból głowy). Wtedy z dużym prawdopodobieństwem można podejrzewać zakażenie adenowirusowe, nazywane inaczej epidemicznym zapaleniem spojówek i rogówki. Wirusy mogą wniknąć bezpośrednio do oka lub spowodować jego zakażenie w sposób wtórny, poprzez rozprzestrzenianie się po zainfekowanym organizmie. Najczęstszą przyczyną wirusowego zapalenia spojówek są adenowirusy (90% przypadków) i herpeswirusy (5%), a rzadziej także enterowirusy i wirusy gorączek krwotocznych.  

Zakażenia wirusowe oczu są bardzo zakaźne, a ryzyko przeniesienia patogenu na drugie oko i inne osoby z otoczenia jest wysokie.  

Adenowirusy są odporne na niekorzystne warunki środowiskowe, a nawet na kontakt ze środkami dezynfekującymi, co sprawia, że łatwo się rozprzestrzeniają, będąc przyczyną lokalnych epidemii zapalenia spojówek w przedszkolach, szkołach i na oddziałach szpitalnych. Opiekując się chorym dzieckiem, należy zatem szczególnie zadbać o higienę, myjąc często ręce, unikając pocierania oczu rękami, używając jednorazowych ręczników papierowych do osuszania oraz osobnych leków, kosmetyków i przyborów do pielęgnacji. Infekcje wirusowe w obrębie oczu rozpoczynają się bezobjawowo, następnie zajmują zwykle jedno oko, a po kilku dniach zmiany rozprzestrzeniają się także na drugie oko. Dyskomfort odczuwalny jest najpierw w kąciku oka, po czym dolegliwości rozszerzają się w kierunku bocznym. Przy ropiejących oczach u dziecka przy katarze pojawiają się następujące objawy: 

  • wodnisto-śluzowa wydzielina (obecność żółtawej, ropnej wydzieliny w worku spojówkowym może świadczyć o wtórnym nadkażeniu bakteryjnym), 
  • obrzęk powiek, 
  • pieczenie,  
  • kłucie, 
  • uczucie ciała obcego pod powieką, 
  • nadwrażliwość na światło, 
  • ból, 
  • powiększenie węzłów chłonnych.

Zwykle samo badanie pacjenta połączone z wywiadem lekarskim wystarcza do rozpoznania wirusowego zapalenia spojówek. W niektórych przypadkach wykonuje się oznaczanie antygenów wirusa metodą immunoenzymatyczną oraz wykrywanie jego DNA testami PCR. Nieleczone schorzenie ustępuje po około 3 tygodniach. 

Ropiejące oczy u dziecka a ząbkowanie 

Chociaż ropienie oczu nie kojarzy się bezpośrednio z ząbkowaniem, w niektórych przypadkach może być jednym z jego objawów, zwłaszcza gdy wyrzynające się zęby wywołają stan zapalny w obrębie szczęki. Wpływa on na znajdujące się w pobliżu narządy, powodując katar, kaszel, ropienie oczu oraz gorączkę. Zazwyczaj najsilniejsze i najbardziej zróżnicowane objawy występują podczas wyrzynania się trzonowców. Pojawienie się czwórek przypada na okres pomiędzy 10. a 20. miesiącem życia dziecka, natomiast piątki przebijają się przez dziąsła, gdy maluch osiągnie 27-29 miesięcy. 

Ropienie oczu a uszkodzenia mechaniczne 

Jedną z przyczyn pojawienia się ropnej wydzieliny może być obecność ciała obcego w oku lub podrażnień mechanicznych na skutek tarcia. W tym przypadku dolegliwości dotyczą zwykle jednego oka i nie rozprzestrzeniają się na drugie. Po usunięciu czynnika drażniącego, przemyciu oka i zastosowaniu chłodnych okładów dokuczliwe objawy stopniowo ustępują, nie wymagając specjalistycznego leczenia. 

Ropiejące oczy przy zapaleniu ucha  

Ostre zapalenie spojówek przebiegające z ropieniem oczu bardzo często współistnieje z zapaleniem ucha środkowego. Tego typu infekcje najczęściej dotykają dzieci między 6. a 18. miesiącem życia. Większość zachorowań obserwuje się w miesiącach jesienno-zimowych, po uprzednim zakażeniu górnych dróg oddechowych. Specyfika budowy anatomicznej narządu słuchu u małych dzieci powoduje łatwiejsze rozprzestrzenianie się infekcji w obrębie blisko położonych struktur.   

Leczenie ropiejących oczu u dzieci – jak przebiega?  

Co zrobić, gdy ropieje oczko u noworodka, niemowlaka czy starszego dziecka? Sposób postępowania z ropiejącymi oczami u dzieci różni się w zależności od przyczyny zjawiska: 

Alergiczne zapalenie spojówek  

Jeśli przyczyną dolegliwości jest reakcja alergiczna, należy przede wszystkim unikać kontaktu z alergenem wywołującym objawy. Leczenie farmakologiczne obejmuje podawanie leków doustnych oraz kropli ocznych. W pierwszej kolejności stosuje się miejscowe leki przeciwhistaminowe, które hamują początkową fazę reakcji zapalnej. Są one dobrze tolerowane i nie powodują suchości oka. Wśród leków dopuszczonych do terapii alergii u dzieci wymienić można ketotifen, emedastynę (od 3 r.ż.), azelastynę (od 4 r.ż.), i epinastynę (od 12 r.ż.). Przeciwwskazaniem do ich stosowania jest jaskra z zamkniętym kątem. Leczenie bardzo dobrze uzupełnia jednoczesne podawanie leków stabilizujących komórki tuczne, które zapobiegają dalszej degranulacji mastocytów. Zalicza się do nich krople z kromoglikanem disodowym oraz nedokromilem sodu.  

Olopatadyna to substancja, która łączy działanie antyhistaminowe ze stabilizacją komórek tucznych, dzięki czemu charakteryzuje się szybkim początkiem i długim czasem działania. Można ją podawać nawet do 4 miesięcy i jest zarejestrowana do stosowania u dzieci już od 3 roku życia. Jeśli oczy są mocno zaczerwienione, można krótkotrwale (przez 1-2 dni) wdrożyć leczenie z użyciem preparatów miejscowych redukujących przekrwienie gałki ocznej (nafazolina, oksymetazolina, tetryzolina). Jednak ze względu na możliwe działania niepożądane oraz brak wpływu na pozostałe objawy alergiczne zastosowanie tych preparatów u dzieci powinno być ograniczone. 

W ciężkich stanach alergicznego zapalenia spojówek, kiedy leczenie standardowymi lekami nie przynosi oczekiwanych efektów, lekarz okulista może zlecić doraźne podawanie kortykosterodiów (prednizolon, fluorometolon, deksametazon). Zastosowanie leków przeciwhistaminowych podawanych doustnie w terapii alergicznego zapalenia spojówek obejmuje leki drugiej generacji: cetyryzyna (powyżej 2. r.ż.) oraz bilastyna (po 12. r.ż.). Pozostałe leki antyhistaminowe mogą być podawane u dzieci powyżej 2. roku życia przy współistniejącym alergicznym nieżycie nosa. 

Infekcje bakteryjne  

W leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek stosuje się krople oczne z antybiotykami (fluorochinolony – norfloksacyna, ofloksacyna) oraz maści z neomycyną, gramicydyną, bacytracyną lub polimyskyną. 

Infekcje wirusowe  

Leczenie sprowadza się przede wszystkim do łagodzenia objawów i zapobiegania wtórnemu zakażeniu bakteryjnemu. Stosuje się nawilżające krople do oczu, preparaty sztucznych łez, chłodne kompresy, miejscowe leki przeciwzapalne, leki zmniejszające obrzęk oraz środki odkażające. W cięższych postaciach schorzenia niezbędna jest interwencja lekarza okulisty, który dobierze odpowiednią farmakoterapię. 

Niedrożność kanalików łzowych  

W większości przypadków niedrożność ustępuje samoistnie z czasem. Lekarz może zalecić wykonywanie delikatnych masaży woreczka łzowego przy użyciu czystego opuszka palca. Zabieg chirurgiczny udrożniania kanalika łzowego przeprowadzany jest u dzieci w znieczuleniu ogólnym. Mimo że jest zaliczany do chirurgii jednego dnia, wykonuje się go w ostateczności. 

Czym przemywać ropiejące oczy u dziecka? 

Na ropiejące oko u niemowlaka i dziecka najlepiej sprawdzi się ich przemywanie solą fizjologiczną przy użyciu jałowych, jednorazowych gazików. Należy pamiętać, aby przed tą czynnością dokładnie umyć ręce, a do oczyszczenia każdego oka używać osobnych gazików. Powieki przemywa się jednym, delikatnym ruchem w kierunku od zewnętrznego kącika oka do nosa. Ulgę na podrażnione oczy mogą także przynieść chłodne okłady z przegotowanej wody. Można również przyrządzić herbatkę z ziela świetlika, a po ostudzeniu przemywać nią oczy lub stosować w formie kompresów. W aptekach dostępne są gotowe preparaty wodne wzbogacone w łagodzące wyciągi ziołowe (np. ze świetlika, jeżówki), które po nakropieniu do oka pomagają usunąć zalegającą wydzielinę i inne zanieczyszczenia. 

W celu złagodzenia dolegliwości i odbudowania filmu łzowego pełniącego ochronną rolę warto sięgnąć po preparaty sztucznych łez. Najodpowiedniejsze na ropiejące oczy u dziecka będą nawilżające krople do oczu bez konserwantów, zawierające kwas hialuronowy i ektoinę.  

Stosowane zwyczajowo okłady na bazie naparu z rumianku są obarczone ryzykiem wystąpienia reakcji alergicznej u dziecka. Kompresy z herbaty również nie są obecnie zalecane, ze względu na garbniki, które mogą wywołać dodatkowe podrażnienia. 

Jeśli mimo odpowiedniej pielęgnacji objawy stanu zapalnego w obrębie oczu nie ustępują w ciągu kilku dni, należy udać się z dzieckiem do lekarza. Wszelkie niepokojące symptomy powinny zostać skonsultowane z pediatrą, który może skierować małego pacjenta do okulisty. Pilnej diagnostyki u specjalisty wymagają zwłaszcza zaburzenia widzenia, zmiany kształtu źrenicy, zmiany przejrzystości rogówki, silny ból oka oraz ogólne pogorszenie stanu zdrowia dziecka. 

Źródła: 

  • Antoniak K., Farmakoterapia zakażeń bakteryjnych narządu wzroku, Postępy Farmakoterapii, 2009. 
  • Kniakiewicz K., Adenowirusowe zapalenie spojówek i rogówki, Przegląd Okulistyczny, 2012. 
  • Kowalski A., Zapalenie ucha środkowego a zapalenie spojówek, Okulistyka po Dyplomie, 2019. 
  • Nowicka S., Kosikowska U., Malm A., Wirusowe infekcje narządu wzroku – etiologia, epidemiologia i leczenie, Farm. Pol., 2014. 
  • Prost M. E., Bakteryjne zapalenie spojówki i rogówki – wytyczne terapeutyczne, Ophtha Therapy, 2018. 
  • Stencel-Gabriel K., Choroby alergiczne oka u dzieci z punktu widzenia lekarza praktyka, Alergia Astma Immunologia, 2018. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czy lek przeciwwirusowy działa w trakcie infekcji?

Preparat zawierający pranobeks inozyny można zastosować w trakcie infekcji górnych dróg oddechowych - im szybciej, tym lepiej. Jest to lek…

Zobacz więcej

Czy dziecko chore na astmę może przyjmować aspirynę?

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) jest najstarszym, stosowanym po dzień dzisiejszy środkiem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Aspiryna nie powinna być jednak w…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)