51
18 kwietnia 2018

Różyczka – objawy, niebezpieczeństwo, profilaktyka i leczenie

Różyczka należy do tzw. chorób wieku dziecięcego, czyli takich, które przechodzi większość dzieci z niewykształconym jeszcze układem odpornościowym. Wywoływana jest przez wirusy i bakterie i występuje tylko wśród ludzi. W Polsce obecnie obserwuje się zwiększoną liczbę zachorowań wśród nastoletnich chłopców oraz młodych mężczyzn, choć wprowadzona profilaktyka szczepień znacząco zmniejsza zachorowalność, szczególnie wśród dzieci. Czym jest różyczka, jakie są jej objawy i zagrożenia?

Różyczka, jako samodzielna jednostka chorobowa, została wyodrębniona w 1881 roku. Opisywano ją wówczas jako tak zwaną różyczkę nabytą. Dopiero lata 60. ubiegłego wieku przyniosły doniesienia o różyczce wrodzonej. Jest to infekcja wywoływana przez wirus z rodziny Togaviridae (rubella virus), znana również pod nazwą odry niemieckiej. Warto wspomnieć, iż jest to choroba dotycząca wyłącznie ludzi i występuje sezonowo – najczęściej późną zimą i wczesną wiosną. Do rozprzestrzeniania się wirusa dochodzi drogą kropelkową. Jego rozwój w organizmie trwa średnio 18 dni, przy czym chora osoba jest źródłem zakażenia od około 7. dnia przed wystąpieniem objawów do maksymalnie dwóch tygodni po wystąpieniu wysypki (średnio 7 dni).

Jakie są objawy różyczki?

Różyczka u dzieci zazwyczaj przebiega łagodnie. Pojawia się głównie między 1. a 9. rokiem życia. W zależności od źródeł, od 25% do 50% zakażeń przebiega bezobjawowo. Na co zatem zwrócić szczególną uwagę? 

Przeważnie pierwszym objawem jest powiększenie węzłów chłonnych za uszami oraz na potylicy. Może również wystąpić niewielka gorączka. Kolejnym etapem zakażenia jest pojawienie się wysypki. Jest ona różowa, grudkowo-plamista, niekiedy z towarzyszącym swędzeniem. Rozpoczyna się od twarzy, jednak już w ciągu kolejnych 24 godzin przenosi się na całe ciało. Zmiany mogą wystąpić też na błonach śluzowych jamy ustnej i podniebieniu. Co ważne, wysypka nie pozostawia przebarwień i w większości przypadków znika po około 3 dniach. W przypadku różyczki u niemowląt, ta diagnozowana jest bardzo rzadko, zarówno u maluchów karmionych mlekiem modyfikowanym jak i mlekiem matki. Te drugie są szczególnie chronione, ponieważ w naturalnym pokarmie znajdują się przeciwciała na wirusa różyczki od matki. 

Różyczka u dorosłych i młodzieży może mieć trudniejszy przebieg. Poza wyżej opisanymi objawami, pojawia się ból głowy, oczu czy gardła. Chorobie towarzyszy też ogólne zmęczenie, brak apetytu i wysoka gorączka. Co ważne, mogą wystąpić powikłania w postaci zapalenia spojówek oraz bólu mięśni i stawów. W bardzo rzadkich przypadkach dochodzi również do małopłytkowości i zapalenia mózgu. Dlatego należy pamiętać, aby w przypadku silnych bólów głowy, sztywności karku, nudności, nadmiernej senności czy bólu w mosznie, niezwłocznie udać się do lekarza.  

Kiedy różyczka jest najbardziej niebezpieczna?

Najtragiczniejsze w skutkach może być zakażenie wirusem w ciąży. Według statystyk, najgroźniejsze jest zachorowanie w pierwszych ośmiu tygodniach. Ok. 20% ciąż kończy się wówczas poronieniem samoistnym. U ponad 80% noworodków zanotowano wady wrodzone, które mogą dotyczyć całego organizmu. Wśród nich wymienia się najczęściej zaburzenia słuchu, choroby serca, problemy ze wzrokiem, zaburzenia neurologiczne czy niska masa urodzeniowa. Po urodzeniu, nierzadko dochodzi też do zapalenia opon mózgowych. Odnotowano również przypadki zapalenia tarczycy, cukrzycy i zaburzeń rozwoju. W III trymestrze ciąży, prawdopodobnie dzięki obecności przeciwciał matki, zakażenie nie stanowi już tak dużego zagrożenia. Co ważne, przebycie zakażenia kilka tygodni przed ciążą również nie jest groźne dla płodu. Ze względu na to, że różyczka może przebiegać bezobjawowo, w prawidłowej diagnostyce bardzo ważny jest dokładny wywiad lekarski. Objawy zakażenia często naśladują objawy grypowe, a wysypka może sugerować inne zakażenie wirusowe. Dlatego u osób z grup wysokiego ryzyka, na przykład u kobiet w ciąży oraz osób z obniżoną odpornością, rozpoznanie przeprowadza się na podstawie badań laboratoryjnych. Izolację wirusa można wykonać z wydzieliny z nosa, gardła, płynu mózgowo-rdzeniowego i moczu. O zakażeniu świadczyć może również wysokie miano przeciwciał IgM i IgG.

Jaka jest profilaktyka i leczenie?

Według danych z 2015 roku, około 92% wszystkich przypadków zachorowań na różyczkę w Unii Europejskiej stanowiły zachorowania w Polsce. Przyczynę tego stanu upatruje się w dwóch czynnikach. Po pierwsze, w Polsce rzadko wykonuje się pełną diagnostykę laboratoryjną. Po drugie, obowiązkowe szczepienia początkowo obejmowały tylko dziewczynki w wieku 13 lat – wirus zatem pozostał w populacji. Zmiana nastąpiła w 2004 roku. Od tego czasu, w kalendarzu szczepień pojawiła się szczepionka skojarzona przeciwko odrze, śwince i różyczce podawana między 13 a 15 miesiącem życia, którą powtarza się w wieku 10 lat niezależnie od płci.

Jedyną ze stosowanych profilaktyk są szczepienia ochronne oraz unikanie kontaktu z chorymi. Pozostaje pytanie, kiedy osoba dorosła powinna się zaszczepić? Dla kobiet powinien to być termin przynajmniej trzy miesiące przed planowaną ciążą. Badanie liczby przeciwciał przeciwko wirusowi różyczki powinno stać się rutyną przed każdorazowym zajściem w ciążę. Szczepienie mogą rozważyć też osoby, które nigdy nie chorowały na różyczkę i nie zostały wcześniej objęte programem szczepień ochronnych. W takim przypadku, podane zostaną dwie dawki szczepionki w odstępie 4 tygodni.

Ponieważ nie ma innej profilaktyki niż szczepienia, różyczkę leczy się tylko objawowo. Stosowane są leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Ważne jest również odpowiednie nawodnienie organizmu. Choroba zazwyczaj ustępuje samoistnie, jednak wszelkie powikłania wymagają nadzoru lekarskiego i hospitalizacji. Obserwując statystyki dotyczące liczby odnotowanych zachorowań na różyczkę w Polsce, możemy zauważyć tendencję spadkową. Spodziewajmy się zatem, iż w przeciągu kilku najbliższych lat osiągniemy podobny poziom, jaki obserwujemy w innych krajach Unii Europejskiej.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań.   Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować…

Zobacz więcej

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone dla dzieci od 12 roku życia oraz dorosłych to Pfizer BioNTech. Dla osób powyżej…

Zobacz więcej

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
19 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
05 października 2021 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
04 października 2021 lek. Rafał Suchodolski
29 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
27 września 2021 mgr farm. Marta Junowicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)