2
22 stycznia 2021
Mateusz Durbas Autor
Autor
mgr
Mateusz Durbas

Czy można uzależnić się od cukru?

Jak dobrze wiadomo, nadmierne spożywanie cukru wiąże się z przyrostem masy ciała oraz istotnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2 i schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Według badań na modelu zwierzęcym cukier może wykazywać potencjalnie silne właściwości uzależniające. W badaniach wykazano bowiem, że uzależnienie od cukru może być ściśle powiązane z wydzielaniem naturalnych endogennych peptydów opioidowych, które uwalniają się intensywnie w rezultacie spożycia cukru. 

Jak dobrze wiadomo, nadmierne spożywanie cukru wiąże się z przyrostem masy ciała oraz istotnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2 i schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Według badań na modelu zwierzęcym cukier może wykazywać potencjalnie silne właściwości uzależniające. W badaniach wykazano bowiem, że uzależnienie od cukru może być ściśle powiązane z wydzielaniem naturalnych endogennych peptydów opioidowych, które uwalniają się intensywnie w rezultacie spożycia cukru. 

Ile cukru spożywa się w Polsce? 

W lutym 2019 roku został opublikowany Raport Narodowego Funduszu Zdrowia zatytułowany „Cukier, otyłość – konsekwencje”, który obejmował dane na temat konsumpcji cukru w Polsce i jego negatywne następstwa zdrowotne wśród społeczeństwa. Dane przedstawione w 2017 roku przez Główny Urząd Statystyczny pokazują, że spożycie cukru stołowego uległo znaczącemu zmniejszeniu (-5,7 kg w przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski) w porównaniu z rokiem 2008, natomiast w ostatnich latach wyraźnie wzrosła konsumpcja cukru w postaci żywności wygodnej o wysokim stopniu przetworzenia (+11,8 kg w przeliczeniu na jednego obywatela Polski w porównaniu do roku 2008). W rezultacie oznacza to, że spożycie cukrów prostych wśród mieszkańców naszego kraju nadal rośnie, jednak obecnie ich głównym źródłem są słodycze, wyroby cukiernicze i słodkie napoje.

Jakie są konsekwencje zdrowotne stale rosnącego spożycia wysokokalorycznych produktów bogatych w cukry proste? 

  • 3 na 5 dorosłych Polaków ma nadwagę, natomiast co czwarty jest otyły.  
  • U prawie połowy chłopców i jednej czwartej dziewcząt do 20 roku życia stwierdzono nadwagę, za to otyłość obejmuje 13% chłopców i 5% dziewcząt. 
  • Niespełna 1400 zgonów rocznie jest ściśle związanych z nadmierną konsumpcją napojów słodzonych cukrem. 
  • Stale rośnie liczba otyłych pacjentów chorujących na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, obturacyjny bezdech senny, choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych. 

Czy cukier wykazuje właściwości uzależniające? 

Wyniki badań z udziałem ludzi wskazują, że spożycie słodkich pokarmów, które w głównej mierze zawierają cukry proste oraz równocześnie niewiele tłuszczu (np. landrynek, lizaków, cukierków pudrowych, suszonych owoców), podobnie zresztą jak żywności słonej i niskotłuszczowej (np. krakersów, precelków, paluszków słonych), może powodować zagrożenie uzależnieniem jedynie u relatywnie nielicznego grona osób. Ponadto naukowcy wykazali, że powyższe pokarmy nie powodują wyraźnie zwiększonego ryzyka przyrostu masy ciała. Co więcej, wyłącznie pojedyncze osoby mają tendencję do sięgania po cukier stołowy w sytuacjach silnego napięcia emocjonalnego, gdyż nie jest on szczególnie smaczny w porównaniu choćby z szeroką gamą dostępnych na rynku słodyczy (np. batonów, ciastek, wafelków z kremem) czy słonych przekąsek (np. chipsów).  

Jak zauważono, o wiele bardziej problematyczne dla zdrowia są pokarmy słone i jednocześnie zasobne w tłuszcz (żywność typu fast food) oraz produkty słodkie i wysokotłuszczowe (słodycze i wyroby cukiernicze), które nie dość, że są w największym stopniu uzależniające, to jeszcze powodują wzrost masy tłuszczowej i rozwój nadwagi oraz otyłości.  

Które produkty mają zatem największy potencjał uzależniający? 

  • Pokarmy słone i jednocześnie bogate w tłuszcz, tj. chipsy, pizza, zapiekanki, frytki, jajecznica na boczku, dania zawierające pełnotłuste sery, przetworzone tłuste gatunki mięs. 
  • Pokarmy słodkie i zarazem obfitujące w tłuszcz, np. batony, ciasta, ciastka czekoladowe, ptasie mleczko, torty, czekolady mleczne. 

Warto zauważyć, że niniejsze produkty żywnościowe charakteryzujące się wysoką kalorycznością i dużą smakowitością, zawierają znaczne ilości:  

  • tłuszczu, w tym często sporo nasyconych kwasów tłuszczowych oraz izomerów trans kwasów tłuszczowych (tzw. tłuszczów trans), 
  • węglowodanów w postaci skrobi (np. mąka pszenna),  
  • cukrów prostych (również w postaci syropu glukozowo-fruktozowego), 
  • soli, 
  • aromatów, 
  • barwników, 
  • substancji konserwujących, 
  • substancji spulchniających. 

Bardzo trudno jest wskazać jeden określony składnik pokarmowy, który w tym przypadku będzie odpowiadał za silny efekt uzależniający żywności o wysokim stopniu przetworzenia, bogatej w tłuszcz, rafinowane węglowodany i sól, gdyż zawierają one na ogół wiele rozmaitych i odpowiednio dobranych komponentów, dzięki którym wyróżniają się smakiem.  

Wysokokaloryczne produkty o dużej smakowitości intensywnie pobudzają układ nagrody w mózgu i aktywują poszczególne obszary ośrodkowego układu nerwowego (np. podwzgórze, ciało migdałowate), co daje uczucie przyjemności i tworzy unikalną relację z jedzeniem, która pełni ważną funkcję w postrzeganiu wysokoprzetworzonej żywności jako wartości nagrody i poczucia bezpieczeństwa, zwłaszcza w sytuacjach silnego napięcia emocjonalnego. 

Dlaczego żywność o wysokim stopniu przetworzenia jest dla nas problemem? 

  • Osoby, które regularnie spożywają produkty przetworzone, mają zazwyczaj większy apetyt i przez to jedzą więcej, przeciętnie o ponad 500 kcal w ciągu dnia, czego konsekwencją jest wzrost masy ciała (np. o 1 kg w okresie 2 tygodni). 
  • Za wysoką konsumpcję żywności wysokoprzetworzonej prawdopodobnie odpowiada zawarta w niej określona kombinacja składników, która bardziej stymuluje apetyt. W przypadku spożycia niskoprzetworzonych produktów obserwuje się z kolei zmniejszenie stężenia greliny, czyli tzw. hormonu głodu, a więc w rezultacie spadek łaknienia. 
  • Istnieje wysoki stopień międzyosobniczego zróżnicowania w tej kwestii, ponieważ niektóre osoby mogą silniej reagować na produkty o wysokim stopniu przetworzenia i co za tym idzie spożywać pod jej wpływem nawet o 1500 kcal więcej w ciągu doby, podczas gdy u innych apetyt nie ulega znaczącej zmianie. 
  • Żywność wysokoprzetworzoną zazwyczaj cechuje miękka konsystencja, dlatego też łatwiej się ją przeżuwa i połyka, co zarazem pozwala skrócić do minimum czas konsumpcji posiłku. Jak się jednak okazuje, szybkie jedzenie posiłków może zaburzać komunikację między układem trawiennym a mózgiem, czego następstwem jest wyraźnie opóźnione uczucie, że jesteśmy wystarczająco syci i powinniśmy zaprzestać dalszej konsumpcji, co w rezultacie prowadzi do nadmiernego przejadania się. 
  • Produkty przetworzone są tanie, smaczne, wygodne w spożyciu i łatwo dostępne, dlatego często stanowią stały element diety wielu osób borykających się z nadmiernym stopniem otłuszczenia ciała.  

Podsumowanie 

  • W świetle aktualnych dowodów naukowych brakuje wystarczającego potwierdzenia odnośnie występowania uzależnienia od cukru u ludzi. 
  • Dotychczas przeprowadzone badania z udziałem ludzi spójnie wykazały, że zdecydowanie bardziej uzależniające właściwości od tradycyjnego cukru stołowego posiada bogatokaloryczna żywność o wysokim stopniu przetworzenia i dużej smakowitości, która w szczególności obfituje w tłuszcz, sól i/lub cukry proste, tj. chipsy, pizza, frytki, czekolada mleczna, ciastka czekoladowe, batony, ciasta, torty, wafle z kremem.  
  • Obecnie dobrze wiadomo, że wyraźne ograniczenie spożycia produktów spożywczych o wysokim stopniu przetworzenia jest skuteczną strategią zapobiegania i leczenia otyłości. 

Źródła: 

  • https://www.gov.pl/web/zdrowie/cukier-otylosc-konsekwencje-prezentacja-raportu  
  • Benton D.: The plausibility of sugar addiction and its role in obesity and eating disorders. Clin Nutr. 2010 Jun;29(3):288-303. 
  • Westwater M.L., Fletcher P.C., Ziauddeen H.: Sugar addiction: the state of the science. Eur J Nutr. 2016 Nov;55(Suppl 2):55-69. 
  • DiNicolantonio J., O’Keefe J.H., Wilson W.L.: Sugar addiction: is it real? A narrative review. Br J Sports Med. 2018 Jul;52(14):910-913.   
  • Markus C.R., Rogers P.J., Brouns F., et al.: Eating dependence and weight gain; no human evidence for a ‚sugar-addiction’ model of overweight. Appetite. 2017 Jul 1;114:64-72. 
  • Gordon E., Ariel-Donges A.H., Bauman V., et al.: What Is the Evidence for “Food Addiction?” A Systematic Review. Nutrients. 2018 Apr; 10(4): 477. 
  • Hall K., Ayuketah A., Brychta R., et al.: Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake. Cell Metab. 2019 Jul 2;30(1):67-77.e3. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań. Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować wirusa, dlatego…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone są dla osób powyżej 16 lat (Pfizer BioNTech) oraz dla osób powyżej 18 roku…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
28 stycznia 2021 mgr farm. Magdalena Szota
27 stycznia 2021 mgr Ewelina Zawada
31 grudnia 2020 mgr Mateusz Durbas
30 grudnia 2020 mgr Beata Ossowska
21 grudnia 2020 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
14 grudnia 2020 mgr farm. Joanna Pawlik
10 listopada 2020 mgr Anna Dulska
06 listopada 2020 mgr farm. Monika Cichocka
22 października 2020 mgr Beata Ossowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)