277
02 stycznia 2020

Czym są węglowodany i gdzie występują?

Węglowodany (cukry) to ważne składniki diety, ponieważ dostarczają komórkom energii niezbędnej do działania. Źródłem węglowodanów są owoce i warzywa, mleko i jego przetwory, produkty zbożowe oraz przetworzone, np. słodycze. Nadmiar cukrów w diecie może prowadzić do nadwagi czy otyłości.

Czym są węglowodany?

Węglowodany to związki zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu. Rośliny mogą wytwarzać węglowodany w procesie fotosyntezy, natomiast organizm człowieka nie jest zdolny do syntezy wystarczającej ilości tych związków. Człowiek najczęściej wykorzystuje jako źródło węglowodanów owoce i warzywa, ale znajdują one się też produktach mlecznych, zbożach czy produktach przetworzonych, np. słodyczach. 

Węglowodany – w czym występują?

Podział węglowodanów opiera się na tym, jak złożona jest ich budowa. W ich strukturze wyróżnia się tak zwane reszty cukrowe, których ilość świadczy o tym, do jakiej grupy zalicza się dany węglowodan.

Węglowodany proste (monosacharydy, cukry proste)

Glukoza jest składnikiem wielu warzyw i owoców, występuje w ziemniakach, sokach z owoców i miodzie. 

Fruktoza znajduje się tak jak glukoza w owocach i miodzie, ale cukry te różnią się od siebie intensywnością słodyczy. Fruktoza jest znacznie słodsza niż glukoza, a jej obecność w owocach nadaje im unikatowy smak. Fruktoza nie nasila działania insuliny, co dzieje się przy spożyciu produktów bogatych w glukozę. 

Dwucukry (oligosacharydy)

Sacharoza to kombinacja glukozy i fruktozy występująca w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej. Powszechnie wykorzystywana jest jako “zwykły cukier” do słodzenia potraw.

Laktoza, zbudowana z glukozy i galaktozy, to cukier występujący w mleku, zwany inaczej cukrem mlecznym. Ze względu na swoje pochodzenie jest składnikiem wielu przetworów mlecznych.  

Wielocukry (cukry złożone, polisacharydy)

Skrobia jest składnikiem ziemniaków, ale również innych warzyw korzennych i bulwiastych. Znajduje się też w zbożach i ich przetworzonych produktach. 

Glikogen w odróżnieniu od pozostałych cukrów, które można znaleźć w owocach i warzywach, występuje w mięśniach i wątrobie zwierząt. 

Węglowodany – jaką funkcję pełnią w organizmie?

Węglowodany są związkami, które odgrywają w ustroju człowieka wiele funkcji. Dostarczają komórkom energii przez spalanie glukozy. Jeden gram glukozy to cztery kilokalorie. Energia uzyskana z glukozy pożytkowana jest do prawidłowego funkcjonowania mózgu, erytrocytów, mięśni, serca czy wątroby.

Węglowodany są uważane za materiał zapasowy. W momencie niewystarczającej podaży węglowodanów w diecie glikogen gromadzony w wątrobie może zbilansować brakującą ilość tego składnika w organizmie. W analogiczny sposób glukoza może być syntetyzowana przez organizm z białek i tłuszczu w procesie zwanym glukoneogenezą. Węglowodany są dla człowieka jednym z głównych składników odżywczych, dostarczając 60-70% zapotrzebowania energetycznego uzyskanego z pokarmu. 

Ponadto nadają owocom i warzywom słodki smak, sprawiając, że ich spożywanie staje się przyjemniejsze. 

Niezdrowe źródła węglowodanów

Węglowodany – niedobór i nadmiar

Produkty bogate w węglowodany pozwalają na dostarczenie wystarczającej ilości energii do prawidłowego funkcjonowania organizmu. W przypadku niedoboru węglowodanów są one syntetyzowane na przykład z białek. Jest to mechanizm obronny organizmu chroniący go przed niekontrolowanym spadkiem energii, który może negatywnie wpłynąć na pracę mózgu. Niemniej jednak białka powinny być wykorzystywane do budowy komórek, a nie wydatkowane na zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Dlatego należy pamiętać, by obok białek czy tłuszczy w naszej diecie znajdowały się także cukry.

Częściej niż z niedoborem mamy do czynienia z nadmiernym spożywaniem węglowodanów. W szczególności zauważa się tendencję do wzmożonego spożywania cukrów prostych (słodycze, słodzone napoje, przetwory owocowe). To prosta droga do nadwagi, otyłości i cukrzycy typu 2. Dzieje się tak, gdy brak nam wystarczającej ilości ruchu do spożytkowania zawartej w pożywieniu glukozy. Zostaje ona przekształcona do tłuszczu, który odkłada się w postaci tkanki tłuszczowej. Dlatego też przekąskę w postaci słodkiego batonika warto zastąpić owocem lub warzywem. W ten sposób zbilansujemy ilość przyjmowanych pokarmów.

Węglowodany to związki pełniące ważne funkcje w organizmie. Można je znaleźć w owocach, warzywach, słodyczach, wyrobach cukierniczych oraz wielu innych produktach. Należy jednak pamiętać, by zrównoważyć ich podaż w diecie. Zarówno ich nadmiar, jak i niedobór może być niekorzystny dla zdrowia. 

Źródła:

  • Konturek S., Fizjologia człowieka Podręcznik dla studentów medycyny, Wydanie 2, Wrocław, Elsevier Urban & Partner, 2013, ISBN 978-83-7609-673-5.3,
  • Solomon E. P., Berg L. R., Martin D. W., Biologia, wg VII wyd. amerykańskiego, Warszawa, Multico Oficyna Wydawnicza, 2007, ISBN 978-83-7073-412-1.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Igły do penów z insuliną dla diabetyków

Liczbę bezpłatnych igieł wydawanych do danego rodzaju insuliny określa producent. Ilość ta nigdy nie przekracza 1 igły na 1 pen…

Zobacz więcej

Gojenie ran a cukrzyca

Wszystko zależy od rodzaju, umiejscowienia i stanu zranienia. U diabetyków bardzo istotna jest profilaktyka, ponieważ gojenie ran jest utrudnione. Ranę…

Zobacz więcej

Cukrzyca i ostre zapalenie trzustki a suplementy diety

W przypadku ostrego zapalenia trzustki niepotrzebna jest dodatkowa suplementacja. Należy przede wszystkim trzymać się bezwzględnie zaleceń lekarskich dotyczących diety. Po…

Zobacz więcej

Czy chorując na cukrzycę można stosować skarpetki złuszczające?

U osób chorujących na cukrzycę bardzo często dochodzi do zaburzeń czucia w stopach na skutek licznych uszkodzeń nerwów i problemów…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Grzegorz pisze:

    Czyli wychodzi z tekstu że aby ograniczyć węglowodany należało by przestać jeść bo wszystkie produkty są węglowodanami.

    1. mgr farm. Marta Junowicz pisze:

      Dzień dobry. Do produktów niskowęglowodanowych zaliczamy: mięso, ryby, jaja, serek wiejski, sery żółte, orzechy, pestki, awokado, ale także ogórka, pomidora czy sałatę.

Czytaj także
22 października 2021 mgr farm. Magdalena Stalmirska
15 października 2021 mgr Natalia Adamczuk
15 października 2021 mgr Manuela Ciuba
28 września 2021 dr n. med. Daniel Śliż
20 września 2021 mgr Natalia Adamczuk
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)