260
01 kwietnia 2019

Sód w organizmie – rola, skutki nadmiaru i niedoboru

Sód to jeden z pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odpowiada przede wszystkim za gospodarkę wodno - elektrolitową, ale pełni też inne funkcje. Jakie są jego pozostałe role? Czy istnieją poważne skutki nadmiaru i niedoboru sodu? Jak wprowadzić dietę, która pozwoli nam ograniczyć spożycie sodu?

Rola sodu w organizmie

Sód pełni w organizmie wiele kluczowych funkcji, a zaburzenia jego stężenia mogą przysporzyć poważnych problemów. Do głównych zadań tego cennego pierwiastka należą:

  • utrzymywanie równowagi osmotycznej organizmu w płynach zewnątrzkomórkowych ustroju – oznacza to, że reguluje on objętość wody w organizmie i chroni nas przed odwodnieniem,
  • utrzymywanie równowagi kwasowo- zasadowej (razem z potasem i chlorem),
  • udział w przewodzeniu impulsów nerwowych – sód jest antagonistą potasu i razem z tym pierwiastkiem tworzy różnicę stężeń po dwóch stronach błony komórkowej, umożliwiając tym samym przenoszenie impulsów. Proces ten odpowiada więc za stan napięcia mięśni gładkich, szkieletowych i serca,
  • uczestnictwo w procesie transportu glukozy i aminokwasów przez błony komórkowe,
  • aktywowanie amylazy ślinowej – enzymu trawiennego obecnego w ślinie.

Prawidłowe stężenie sodu w organizmie wynosi 135-145 mmol/l, a za jego utrzymanie odpowiada układ renina – angiotensyna – aldosteron. Jest to złożony system hormonalno – enzymatyczny, który reguluje też objętość wody w organizmie.

Niedobór sodu w organizmie

Dzienne zapotrzebowanie na sód u osób dorosłych waha się w granicach 1200-1500 mg. W dzisiejszych czasach niedobór sodu zdarza się niezwykle rzadko. W mediach nieustannie prowadzone są kampanie zachęcające do ograniczania spożycia tego pierwiastka wraz z solą, która jest obecna w ogromnej ilości produktów spożywczych. Zdarza się jednak, że stężenie sodu w ustroju jest zbyt niskie. Zazwyczaj nie jest to kwestia diety, a zaburzeń zdrowia. Do głównych przyczyn  niedoboru sodu można zaliczyć:

  • przewlekłe biegunki,
  • wymioty,
  • intensywne pocenie się,
  • zaburzenia czynności nerek,
  • niewydolność serca,
  • niewydolność wątroby
  • niedoczynność nadnerczy.

To tylko niektóre sytuacje, które mogą prowadzić do jego niedoboru. Często niski poziom sodu obserwuje się u sportowców po długim i wyczerpującym wysiłku. Taka sytuacja ma miejsce np. u maratończyków. Długi bieg, często w wysokiej temperaturze, prowadzi do ciągłego pocenia się przez wiele godzin, co w efekcie może przyczynić się do zaburzeń elektrolitowych. Na spadek stężenia sodu i innych elektrolitów narażone są także osoby nadużywające środków przeczyszczających.

Jeśli dojdzie już do hiponatremii (zbyt niskiego poziomu sodu w organizmie), możemy spodziewać się takich objawów jak:

  • zaburzenia koncentracji i pamięci,
  • utrata apetytu,
  • wzmożone zmęczenie,
  • bóle głowy,
  • obniżenie ciśnienia krwi,
  • senność,
  • zawroty głowy.

Powyższe objawy dotyczą łagodnej hiponatremii. Jej cięższa postać niesie ze sobą poważniejsze skutki. Znaczny spadek stężenia sodu (ostra hiponatremia) może prowadzić do obrzęku mózgu, drgawek i ostatecznie nawet do śmierci.

Nadmiar sodu w organizmie

Nadmiar sodu w organizmie nazywamy hipernatremią. Ostra hipernatremia także nie rozwija się z powodu złej diety. Przyczyną może być nadmierna utrata wody z organizmu na skutek wymiotów, biegunek czy oparzeń. Objawy ostrej hipernatremii są poważne i obejmują:

  • nudności,
  • drżenie mięśni,
  • śpiączkę,
  • udar mózgu.

Powyższe schorzenie występuje niezwykle rzadko. Częstszym problemem jest hipernatremia przewlekła, która jest spowodowana głównie złymi nawykami żywieniowymi. Stan ten jest niebezpieczny między innymi dlatego, że początkowo nie daje objawów ze względu na zdolność adaptacji organizmu. Później mogą rozwinąć się również:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • otyłość,
  • kamica nerkowa,
  • insulinooporność,
  • arytmia serca,
  • osteoporoza,
  • zwiększone ryzyko udaru mózgu,
  • wzrost ryzyka zachorowania na raka żołądka.

Dieta niskosodowa

W dzisiejszych czasach niedobór sodu i konieczność jego dodatkowej suplementacji to rzadkość. Problem stanowi raczej zbyt duże spożycie soli z produktami spożywczymi, które może rozwinąć wyżej wymienione schorzenia. Osoby otyłe czy z nadciśnieniem tętniczym powinny stosować dietę niskosodową. Z pomocą może tu przyjść dieta DASH, która została opracowana przez naukowców z amerykańskiego Narodowego Instytutu Serca. Oprócz obniżenia ciśnienia jej celem jest zmniejszenie poziomu cholesterolu we krwi. Jej główne zasady to:

  • nieprzekraczanie więcej niż 2000 kcal dziennie,
  • unikanie wędlin, przetworzonej żywności, serów i produktów wędzonych,
  • zmiana pieczywa białego na razowe, które zawiera mniej soli,
  • zwiększenie spożycia warzyw i owoców,
  • picie mleka i jogurtów – chudy nabiał jest wskazany,
  • zmiana tłuszczów zwierzęcych na roślinne,
  • unikanie słodyczy.

Poza tym zawsze warto czytać etykiety produktów spożywczych i podczas zakupów kierować się rozsądkiem. Czytając skład, np. przetworów pomidorowych (ketchupów czy sosów), często zobaczymy, że oprócz pomidorów zawierają one głównie cukier i sól.

Sód to pierwiastek niezbędny do życia regulujący wiele ważnych dla życia procesów.  Zaburzenia jego stężenia mogą jednak prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. W obecnych czasach głównym problemem jest jego nadmierne spożycie z solą obecną w wielu produktach. Warto więc przejść na dietę niskosodową, a robiąc zakupy, czytać skład produktów, aby uniknąć tych z dużą zawartością sodu.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak wspomóc odchudzanie?

Preparaty odchudzające mają różne składy, wyciągi z różnych roślin oraz składniki mineralne. Jednym ze składników wspomagających spalanie tkanki tłuszczowej jest…

Zobacz więcej

Olej konopny a problemy z nadciśnieniem

Olejek CBD rzeczywiście może działać wspomagająco w leczeniu nadciśnienia. Zanim włączy Pani do terapii olej konopny, radziłbym się jeszcze skonsultować z…

Zobacz więcej

Jak badać ciśnienie krwi elektronicznym ciśnieniomierzem?

W celu poprawnego pomiaru ciśnienia ciśnieniomierzem elektronicznym należy: 1. Odpocząć 15 minut. Pomiar nie powinien być wykonywany bezpośrednio po wysiłku,…

Zobacz więcej

Cukrzyca i ostre zapalenie trzustki a suplementy diety

W przypadku ostrego zapalenia trzustki niepotrzebna jest dodatkowa suplementacja. Należy przede wszystkim trzymać się bezwzględnie zaleceń lekarskich dotyczących diety. Po…

Zobacz więcej

Niewydolność serca a domowa tlenoterapia

W przypadku niewydolności serca bardzo prawdopodobnie organizm Pani mamy nie jest wystarczająco zaopatrywany w tlen. Warto wykonać badanie określające poziom…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
  1. EWA pisze:

    SKURCZE MIĘŚNI NOCĄ -CZY TO ZBYT MAŁO SOLI? CO MOŻE POMÓC W TEJ BARDZO UCIĄŻLIWEJ DOLEGLIWOŚCI, REGULARNIE BIORĘ MAGNEZ I WIT D3

    1. Karolina Skoczypiec Poradnik Gemini pisze:

      Przyczyną może być wypijanie zbyt małej ilości wody w ciągu dnia. Jeśli chodzi o suplementację – w jakich dawkach przyjmuje Pani powyższe składniki?

  2. halina pisze:

    pije dużo wody pije suplement diety zawierający witaminę C,magnez, wapń, chlor, potas, sód, fruktozę i ekstrakt z głogu i ciągle mam mało sodu nie wiem co brać żeby był wynnik dobry sodu

    1. Karolina Skoczypiec Poradnik Gemini pisze:

      W tej sytuacji najlepiej skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu, który może Pani zlecić odpowiednie badania.

    2. Katarzyna pisze:

      sok z selera naciowego najlepiej 0,5l na czczo co najmniej pół godziny przed jedzeniem

    3. Giga pisze:

      Za mało sodu? Więcej solić i żołty ser gouda, i masz sód, jak zloto.

  3. Mariusz pisze:

    Wszędzie słyszałem, że sól jest szkodliwa, więc przestałem solić. Jadłem nieprzetworzoną żywność i ciemne pieczywo. Piłem dużo wody około 3l dziennie bo to nakręca metabolizm. Trenuję na siłowni i dużo się pocę. Spożywałem dużo magnezu, potasu i innych suplementów ale to sód jest nr 1 w gospodarce wodnej reszta to nr 2. Skończyło się skrajnym odwodnieniem i wizytą pogotowia. Okazuje się, że czym więcej pijesz tym więcej sodu (soli) musisz spożyć!

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Nadmiar soli jest szkodliwy dla naszego organizmu, ale niedobór sodu również może prowadzić do negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Złotym środkiem jest po prostu zbilansowana dieta. Przy wzmożonym wysiłku fizycznym należy szczególnie pamiętać o regularnym uzupełnianiu elektrolitów (m.in. sodu), ponieważ ich brak może skończyć się właśnie odwodnieniem.

  4. Solan pisze:

    Ale słone !
    Ja cierpie solę .😭

  5. Katarzyna pisze:

    Puchnięcie kostek i stóp

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)