Alkoholizm

Sortuj wg

Alkoholizm (choroba alkoholowa) – objawy, leczenie i przyczyny 

Nadużywanie substancji psychoaktywnych, a w szczególności alkoholu jest wciąż aktualnym problemem dotykającym wielu ludzi w naszym kraju. Choroba alkoholowa ma wiele twarzy i nie u każdej osoby wygląda tak samo. Człowiek zmagający się z uzależnieniem jest jednak narażony na szereg problemów zdrowotnych, finansowych, zawodowych i rodzinnych oraz wymaga fachowej pomocy, aby móc powrócić do normalnego funkcjonowania. Co to jest alkoholizm? Jak leczyć alkoholizm?  Czytaj więcej...
Masz pytanie, szukasz porady?
Zapytaj Farmaceutę
Jeśli szukasz darmowej porady w zakresie zdrowia oraz przyjmowania leków lub suplementów diety chętnie odpowiemy na Twoje pytanie.
W czym mogę pomóc?
Zapytaj Farmaceutę

Czym jest alkoholizm? – definicja  

Alkoholizm to potoczne sformułowanie oznaczające zespół uzależnienia od alkoholu. Należy on do grupy zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych zażywaniem substancji psychoaktywnych. Substancją uzależniającą w przypadku alkoholizmu jest etanol.  

Podobnie jak w przypadku innych uzależnień chemicznych, dla uzależnienia od alkoholu charakterystyczne są:  

  • silna, nabyta potrzeba zażywania substancji uzależniającej;  
  • stopniowa utrata kontroli nad ilością i częstotliwością spożywania alkoholu;  
  • nawrotowość, czyli trudność z utrzymaniem abstynencji i powrót do zażywania substancji (np. aby wyeliminować objawy zespołu abstynencyjnego);  
  • postępująca wraz z czasem utrata zainteresowania wszystkim, co nie jest związane z alkoholem i jego konsumpcją. Osoba uzależniona poświęca dużo czasu na spożywanie alkoholu, dostosowuje swój czas tak, by móc poświęcić go na picie;  
  • utrata zdrowia, występowanie dolegliwości natury somatycznej i psychologicznej;  
  • problemy w życiu zawodowym, np. utrata pracy i społecznym, np. rozwód, utrata opieki nad dziećmi;  
  • następowanie fizjologicznej adaptacji (tolerancji) na alkohol. Organizm zaczyna przyzwyczajać się do alkoholu. Wówczas dana osoba musi spożywać coraz większe ilości alkoholu, aby móc uzyskać te same efekty, co na początku.   
  • pojawia się zespół abstynencyjny, czyli przykre doznania fizyczne i/lub psychiczne, które pojawiają się po odstawieniu środka uzależniającego.   

Alkoholizm – przyczyny  

Istnieją liczne teorie na temat przyczyn rozwoju uzależnienia od alkoholu. Specjaliści zajmujący się tematyką uzależnień wyróżniają trzy główne czynniki odpowiedzialne za rozwój uzależnienia. Są to:  

  1. Czynniki biologiczne – podkreślona jest tutaj rola układu nagrody i dziedziczenia w rozwoju uzależnienia od alkoholu. Zażywanie alkoholu skutkuje rozregulowanym działaniem układu nagrody i związaną z tym nieprawidłowością w aktywności neurotransmiterów – serotoniny i dopaminy.   
  2. Czynniki psychiczne – upatrują źródeł uzależnienia w ludzkiej psychice. Uzależnienie jest traktowane jako przejaw mechanizmów obronnych, które w naturalnych warunkach pełnią funkcje adaptacyjne, jednak w przypadku uzależnienia nabierają charakteru nieadaptacyjnego, utrudniającego codzienne funkcjonowanie.  
  3. Czynniki środowiskowe – wpływ na rozwój uzależnienia ma również otoczenie jednostki, czyli nieprawidłowe relacje rodzinne, zaniedbanie, problem alkoholowy w rodzinie, zły wpływ grupy rówieśniczej, „kultura picia” oznaczająca duże przyzwolenie i akceptację społeczną konsumpcji alkoholu, powszechność i popularność trunków wysokoprocentowych.  

Czynniki te mogą prowadzić do wystąpienia u danej osoby uzależnienia. Nie oznacza to, że muszą się one pojawić wszystkie. Czasem występuje tylko jeden z nich, ale w przypadku gdy są obecne wszystkie, powrót do trzeźwości może się okazać wyjątkowo trudnym wyzwaniem.  

Objawy alkoholizmu  

Uzależnienie od alkoholu jest poważnym zaburzeniem psychicznym i w jego przebiegu występuje szereg objawów, które wskazują, że dana osoba zmaga się z problemem alkoholowym. Objawy uzależnienia mogą być początkowo niezauważone przez bliskich i traktowane jako mieszcząca się w granicach normy konsumpcja alkoholu. Uzależnienie postępuje powoli, dlatego osoba zmagająca się z problemem alkoholowym może mieć trudności z ustaleniem granicy pomiędzy piciem okazjonalnym a utratą kontroli i potrzebą spożywania alkoholu, która jest charakterystyczna dla alkoholizmu.  

Jakie symptomy powoduje alkoholizm? Objawy uzależnienia od alkoholu są następujące:  

  • głód (silna potrzeba) spożywania alkoholu, przyjmuje często charakter kompulsji, czyli zachowania niepoddającego się kontroli, natrętnego i przymusowego;  
  • zaburzenie zdolności do kontrolowania impulsów związanych z używaniem alkoholu:  
  • kontrola rozpoczęcia picia – trudność w powstrzymaniu się od sięgnięcia po alkohol, kupowanie alkoholu pomimo wcześniejszych postanowień o zaprzestaniu picia, 
  • długość spożywania alkoholu – przekonywanie siebie, że wypije się alkohol tylko w weekend albo przy specjalnej okazji, a następnie wpadanie w „ciągi picia” trwające nawet kilka tygodni, 
  • ilość substancji – picie więcej niż się wcześniej planowało, wypijanie całego dostępnego alkoholu, dokupowanie alkoholu; 
  • wystąpienie zespołu abstynencyjnego po przerwaniu picia lub zmniejszeniu ilości spożywanego alkoholu, który powoduje powtórne sięganie po alkohol lub substancje o działaniu podobnym (np. benzodiazepiny) w celu usunięcia przykrych dolegliwości związanych z zespołem abstynencyjnym;  
  • stopniowe zwiększanie dawki spożywanego alkoholu, picie coraz większych ilości, które u osób nieuzależnionych mogłyby doprowadzić nawet do śmierci;  
  • zaniedbywanie dotychczasowych aktywności, zainteresowań i zobowiązań na rzecz spożywania alkoholu; 
  • picie alkoholu pomimo świadomości i wiedzy o jego szkodliwości, złym wpływie na zdrowie i psychikę; 
  • pojawienie się dolegliwości somatycznych, takich jak drżenie mięśni, zwiększenie potliwości, bóle głowy, wysuszenie śluzówek, stale towarzyszące poczucie zmęczenia i osłabienia, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, biegunki, nudności, wymioty, uszkodzenia ciała spowodowane upadkiem;  
  • pojawienie się dolegliwości psychicznych, np. obniżenie nastroju, nerwowość, rozdrażnienie, stany lękowe, zaburzenia snu, anhedonia, spadek koncentracji i problemy z pamięcią;  
  • mogą pojawić się palimpsety, czyli luki w pamięci i „urwany film” z okresu, w którym jednostka była pod wpływem alkoholu;  
  • zaburzenia zdolności do pełnienia funkcji społecznych i zawodowych, np. opuszczanie miejsca pracy lub pojawianie się w pracy pod wpływem, stosowanie przemocy będąc pod wpływem alkoholu, popadanie w konflikty z prawem, kłótnie z rodziną i przyjaciółmi w związku z nadużywaniem substancji.  

Alkoholizm – skutki  

Uzależnienie od substancji psychoaktywnej niesie za sobą poważne konsekwencje fizyczne i psychiczne. Nadużywanie alkoholu może być przyczyną rozwoju wielu chorób somatycznych i zaburzeń psychicznych. Współwystępowanie alkoholizmu z innymi schorzeniami może stanowić czynnik utrudniający leczenie, ale również być przyczyną przedwczesnego zgonu.  

Do skutków fizycznych uzależnienia od alkoholu zaliczamy:  

  • żylaki przewodu pokarmowego,  
  • zespół Mallory’ego-Weissa (wymiotowanie krwią),  
  • zespół Wernickego-Korsakowa (WKS),  
  • stłuszczenie wątroby, które w przypadku prawidłowego leczenia jest odwracalne,  
  • stany zapalne wątroby,  
  • marskość wątroby (jest nieodwracalna, jedynym rozwiązaniem pozostaje przeszczep narządu),  
  • ostre i przewlekłe zapalenie trzustki,  
  • zaburzenia rozwoju mózgu,  
  • zaburzenia widzenia,  
  • ataksja (niezborność ruchowa) – zaburzona koordynacja ruchowa ciała,  
  • atrofia – czyli utrata tkanek, która może dotykać różnych narządów,  
  • zwiększona szansa zachorowania na niektóre rodzaje nowotworów (gardło, krtań, przewód pokarmowy),  
  • anemia,  
  • kardiomiopatia – choroba mięśnia sercowego,  
  • chroniczne zapalenie żołądka i jelit,  
  • cukrzyca,  
  • niedowłady, porażenia i zanik czucia,  
  • zaburzenia miesiączkowania, nawet przedwczesna menopauza,  
  • zaburzenia erekcji

Do skutków psychicznych należą:  

  • obniżenie libido,  
  • zespół Otella – paranoja alkoholowa, dla której charakterystyczna jest chorobliwa zazdrość o partnerkę/a,  
  • depresja alkoholowa – dotyczy prawie połowy wszystkich przypadków uzależnienia od alkoholu, a jej objawy mogą pojawić się już kilka godzin po zaprzestaniu picia. Objawia się spadkiem nastroju i pesymizmem,  
  • ataki paniki, zaburzenia lękowe,  
  • psychoza alkoholowa – występowanie halucynacji i urojeń,  
  • zaburzenia snu, bezsenność,  
  • zaburzenia funkcji poznawczych, w szczególności pamięci krótkotrwałej. Luki w pamięci są uzupełniane konfabulacjami,  
  • alkoreksja – zaburzenie odżywiania, które polega na rezygnowaniu z pożywienia na rzecz konsumpcji alkoholu.  

Istnieje szansa na odwrócenie części tych skutków za pomocą leczenia i abstynencji. Niektóre z nich są jednak nieodwracalne lub wymagają przeszczepu narządu. Mogą prowadzić do osłabienia organizmu, utraty zdrowia, a nawet życia.  

Alkoholizm a zdrowie 

Alkohol jest środkiem, który niezależnie od spożywanej ilości ma działanie toksyczne na nasz organizm. Mit o korzystnym dla zdrowia wpływie kieliszka czerwonego wina do obiadu jest ciągle żywy w społeczeństwie. Należy pamiętać o tym, że wszystkie korzyści, które przypisujemy niewielkiej ilości alkoholu, można uzyskać naturalnymi sposobami, np. odpowiednia dieta i aktywność fizyczna, bez konieczności zatruwania organizmu alkoholem. 

Alkohol nawet w niewielkich ilościach zmienia pracę naszego organizmu, a im większa jego ilość, tym groźniejszy się staje. 

  • 0,3-0,5 promila – zniesienie lęku i obniżenie zdolności krytycznego myślenia, oceny ryzyka i konsekwencji działań, wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie akcji serca, nasilenie akcji oddechowej, zaburzenie koordynacji i równowagi,  
  • 0,8 promila – zaniżona zdolność samokontroli, wzrost pobudzenia, odhamowanie emocjonalne, osłabienie zdolności umysłowej, zaburzona motoryka, 
  • do 2 promili – nadciśnienie, arytmia, osłabienie reakcji odruchowych, znaczna niezborność ruchowa, zaburzenia akcji oddechowej, obniżenie progu bólowego, wzrost pobudzenia seksualnego, irytacja, opóźnienie czasu reakcji.

Fazy i etapy alkoholizmu  

Uzależnienie od alkoholu to zaburzenie o charakterze progresywnym – postępującym w czasie, w którym wraz z jego rozwojem następuje znaczne pogłębienie objawów. 

Fazy uzależnienia od alkoholu

  1. Faza prealkoholiczna (objawowa) – jednostka spożywa alkohol tylko okazjonalnie, w towarzystwie. Alkohol stanowi na tym etapie źródło przyjemności, dodaje pewności siebie, rozluźnia. Z czasem alkohol może być używany do niwelowania przykrych stanów emocjonalnych i już w tej fazie można dostrzec, że dana osoba coraz częściej odczuwa potrzebę konsumowania alkoholu, wzrasta tolerancja.  
  2. Faza ostrzegawcza/zwiastunowa – pojawiają się objawy świadczące o rozwoju choroby, takie jak: zaburzenia pamięci (luki, urwany film), zwiększone zainteresowanie alkoholem, poszukiwanie okazji do jego spożycia, inicjowanie picia alkoholu, ukrywanie się z piciem, klinowanie, spożywanie alkoholu w samotności. Alkohol staje się środkiem, który pozwala uwolnić się od uczucia napięcia.  
  3. Faza krytyczna – następuje utrata kontroli, picie aż do stanu upojenia alkoholowego, trudności w zaprzestaniu picia, głód alkoholowy jest coraz silniejszy, nasileniu ulegają także wszystkie objawy faz poprzednich, zaprzeczanie problemowi z alkoholem, samooszukiwanie się, zaniedbywanie wszystkich sfer życia niezwiązanych z piciem, wzrost agresji, popadanie w konflikty z prawem, picie ciągami i gromadzenie zapasów alkoholu.  
  4. Faza chroniczna – spadek tolerancji, silne zespoły abstynencyjne, upijanie się w samotności i od wczesnych godzin porannych, częstsze okresy bycia pijanym niż trzeźwym, padaczka alkoholowa, rozwinięcie się ciężkich chorób somatycznych i psychicznych.  

Pięć rodzajów alkoholizmu: 

  • Alkoholizm typu Alfa – uzależnienie powodowane jest wyłącznie czynnikami psychologicznymi i pojawia się u ludzi o niskiej tolerancji na stres i frustrację. Alkohol jest sposobem na poradzenie sobie z problemami i ucieczkę od rzeczywistości. 
  • Alkoholizm typu Beta – charakterystyczna dla tego typu jest utrata kontroli nad ilością spożywanego alkoholu, która prowadzi do wielu dolegliwości somatycznych, np. marskości wątroby, niedożywienia. 
  • Alkoholizm typu Gamma – jest długotrwały i postępujący, najbardziej „typowy” przebieg uzależnienia od alkoholu. Początkowo występuje uzależnienie psychiczne od substancji, następnie pojawia się uzależnienie fizyczne z silnymi objawami zespołu abstynencyjnego. 
  • Alkoholizm typu Delta – osoby o tym typie alkoholizmu są w stanie kontrolować swoje picie (np. nie piją w dni powszednie, nie spożywają alkoholu do konkretnej godziny), nie potrafią one jednak powstrzymać się od jego konsumpcji (nie piją w dni powszednie, ale „odbijają” to sobie w weekend). Ten typ pojawia się często w społecznościach, gdzie alkohol spożywany jest często, ale w niewielkich ilościach (np. w Korei Południowej na porządku dziennym jest spotykanie się po pracy ze współpracownikami w barze nawet kilka razy w tygodniu). 
  • Alkoholizm typu Epsilon – osoby zmagające się z tym typem alkoholizmu nie odczuwają na co dzień głodu alkoholu, dzięki czemu potrafią przez długi czas powstrzymać się od picia. Pomimo tego nadal upijają się i ich myśli mogą skupiać się wokół alkoholu.

Jak wyjść z alkoholizmu?  

Najskuteczniejszą metodą walki z uzależnieniem od alkoholu jest podjęcie specjalistycznego leczenia, aby jednak było ono możliwe, konieczne jest spełnienie kilku warunków.   

  1. Zaakceptowanie uzależnienia i świadomość wagi problemu, zaprzestanie szukania wymówek i racjonalizacji picia.  
  2. Chęć szukania pomocy i pracy nad sobą, ważne jest całkowite zaangażowanie.  
  3. Trwanie w leczeniu, systematyczność, ciągłość leczenia i traktowanie go poważnie.  
  4. Postawienie sobie za cel pełnej abstynencji, bez ustępstw i okazjonalnego picia. 
  5. Zapewnienie sobie wsparcia bliskich i podejmowanie prób naprawienia szkód i odbudowania relacji.  
  6. Nauka asertywności, odmawiania picia, niespotykanie się z dawnymi „kompanami od picia”.  

Leczenie alkoholizmu  

Proces leczenia uzależnienia od alkoholu jest długotrwały i wymaga systematyczności, chęci i zdolności do odbierania pomocy, zaangażowania i samokontroli. Alkoholizm jest zaburzeniem przewlekłym i całkowita abstynencja jest wymagana, aby zapobiec nawrotom. Jak leczyć alkoholizm? Leczenie może przebiegać w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych. 

Metody leczenia alkoholizmu 

Do metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od alkoholu zaliczamy:  

  • Psychoterapię uzależnienia – opartą głównie na technikach psychoterapii poznawczo-behawioralnej, terapiach grupowych – spotkania AA, Model Minnesota.  
  • Leczenie farmakologiczne (w przypadku chorób współistniejących) oraz leczenie substytucyjne, czyli wykorzystywanie leków wywołujących podobne efekty co zażywana wcześniej substancja w celu pozbycia się objawów zespołu abstynencyjnego.  

Głównymi założeniami psychoterapii uzależnień są:  

  • Pomoc osobie uzależnionej w zachowaniu abstynencji.  
  • Nauka umiejętności radzenia sobie ze stresem, z problemami dnia codziennego, rozwiązywaniem napięć i konfliktów.  
  • Poszukiwanie alternatywnych sposobów redukowania napięcia i spędzania czasu.  
  • Uzyskanie poprawy w zakresie zdrowia psychicznego i fizycznego.  
  • Psychoedukacja na temat uzależnienia i jego skutków.  

Psychoterapia w przypadku uzależnienia od alkoholu trwa zwykle od 18 do 24 miesięcy i obejmuje swoim zakresem zarówno terapię indywidualną, jak i grupową. Po zakończeniu leczenia stacjonarnego osoba uzależniona powinna kontynuować terapię w zakładach ambulatoryjnych i grupach samopomocowych, np. Anonimowych Alkoholików (AA). 

Źródła: 

  • Cierpiałkowska L., Chodkiewicz J. (2020). Uzależnienia od alkoholu. Oblicza problemu. Dom Wydawniczy PWN. 
  • Cierpiałkowska L., Ziarko M. (2010). Psychologia uzależnień – alkoholizm. Wydawnictwo: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. 
  • Wnuk M., Marcinkowski JT. (2012). Alkoholizm – przegląd koncepcji oraz metod leczenia. Hygeia Public Health, 47(1), s. 49-55. 
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)