6
27 marca 2018

Alergia – rodzaje alergenów, objawy, badania diagnostyczne

Alergia to coraz częściej występujące zaburzenie funkcjonowania układu immunologicznego. Raport występowania chorób alergicznych (ECAP) na terenie Polski wykazał, że ponad 40% osób ma objawy alergiczne. Najwięcej słyszymy o alergii wiosną, kiedy wiele osób odczuwa dyskomfort związany z sezonowym pyleniem roślin. Jednak jej objawy mogą się pojawić o każdej porze roku.

Jak powstaje alergia i czym są przeciwciała IgE?

W pierwszej kolejności wyjaśnijmy dwa podstawowe pojęcia, które są potrzebne do zrozumienia tego, w jaki sposób w organizmie dochodzi do alergii. Alergia to nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego (zwanego również układem immunologicznym) na wniknięcie do organizmu różnych substancji, zwanych alergenami. W zależności od typu uczulającego alergenu, objawy i czas występowania alergii mogą być zupełnie różne. Podstawą rozpoznania alergii powinna być obserwacja objawów (nasilenie, czas występowania) oraz badania diagnostyczne. Diagnostyka laboratoryjna alergii oparta jest o badania serologiczne – czyli poszukiwanie w krwi przeciwciał świadczących o alergii. Wyróżnia się tu badanie podstawowe (przesiewowe), tzw. całkowite IgE, oraz badania specjalistyczne, w których mamy możliwość szukania konkretnych alergenów (badanie swoistych alergenowo IgE).

Przeciwciała (Immunoglobuliny) to produkowane przez organizm cząsteczki białkowe, które pomagają w walce z chorobami spowodowanymi przez bakterie i wirusy. Kiedy organizm dotyka infekcja, przeciwciała krążące w krwi wyszukują i rozpoznają substancje chemiczne na wirusach lub bakteriach. Takie przechwycenie „ciała obcego” przez przeciwciała powoduje pobudzenie komórek układu odpornościowego do zaatakowania i usunięcia patogenów. W podobny sposób przebiega alergia. Zamiast z bakteriami czy wirusami organizm zaczyna walczyć z alergenami, które uważa za groźne. Powoduje to produkowanie dużej ilości przeciwciał IgE, które „łapiąc” alergeny powodują powstanie stanu zapalnego. Ten właśnie stan zapalny jest odczuwany jako różnego rodzaju objawy podczas alergii. Alergia może przybierać postać łagodną, której objawy są jedynie dokuczliwe – jak w przypadku kataru, kichania czy łzawienia lub przybiera postać niezwykle niebezpieczną – jako wstrząs anafilaktyczny, który niejednokrotnie nawet zagraża życiu.

3 drogi wnikania alergenów – pokarmowa, wziewna i kontaktowa

Alergeny przedostają się do naszego organizmu trzema podstawowymi drogami:

  1. Alergeny pokarmowe, wchłaniane wraz z pożywieniem. Do częstych alergii pokarmowych należą m.in. alergia na białka mleka krowiego oraz jaj, orzechy, soję, ryby, pszenicę czy owoce morza. Szczególnie niebezpieczna jest alergia na orzeszki ziemne, mogąca doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego.
  2. Alergeny wziewne, przedostające się przez układ oddechowy. Szczególnie dokuczliwe zimą są alergie na roztocza (zawarte w kurzu), sierść oraz naskórek zwierząt domowych ponieważ dużo czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach. Natomiast w ciepłych miesiącach atakują nas alergeny wziewne, takie jak pyłki drzew, kwiatów i trawy.
  3. Alergeny kontaktowe, powodujące alergie w kontakcie ze skórą. W głównej mierze są to metale – nikiel oraz chrom. Wiele z alergenów kontaktowych to składniki chemiczne perfum i kosmetyków.

Kiedy „czekolada przypomina brzozę” – reakcje krzyżowe

Zdarza się tak, że organizm na pozór dwa odmienne alergeny uznaje za takie same. Dzieje się tak, ponieważ mogą one mieć podobną strukturę biochemiczną. O „reakcji krzyżowej” mówimy wówczas, gdy uczulenie wywoła alergen inny niż ten, na który jesteśmy uczuleni. Przykładem może być alergia na pyłek brzozy. Można sobie wyobrazić, że w okresie jesiennym (czyli poza sezonem pylenia tego drzewa) ktoś toleruje czekoladę. Natomiast w okresie intensywnego pylenia brzozy po spożyciu tej samej czekolady, osoba ta doznaje reakcji alergicznej na zawarte czekoladzie śladowe ilości orzechów.

Alergia – objawy

W zależności od rodzaju alergii, obserwuje się bardzo wiele różnych objawów, takich jak:

  • zmiany skórne,
  • wysypki,
  • swędzące plamy,
  • napadowe kichanie,
  • kaszel,
  • łzawienie oczu,
  • biegunki,
  • bóle brzucha.

Alergenów jest bardzo dużo, dlatego prawidłowe rozpoznanie bywa trudne. Ważne jest, aby w miarę możliwości obserwować kiedy i w jakiej intensywności pojawiają się objawy oraz czy zdarzają się one cyklicznie lub okresowo o danych porach roku. Wszystkie obserwacje pomogą wybrać najlepszą diagnostykę i zawężą „krąg podejrzanych alergenów”.  

Alergia – badania

Podstawowe badanie IgE w krwi można zrobić w laboratorium lub wykonać samodzielnie za pomocą testu na alergię dostępnego w aptece. Ponieważ większość alergii powoduje wzrost w krwi poziomu przeciwciał IgE, oznaczenie IgE wykonuje się jako pierwsze badanie przesiewowe w kierunku alergii. Badanie całkowitego IgE sprawdza, jakie jest ogólne stężenie wszystkich przeciwciał IgE w organizmie. Badanie takie możesz wykonać w laboratorium medycznym lub za pomocą testu na alergię z apteki. W obu przypadkach bada się, czy w krwi znajduje się podniesiony poziom przeciwciał IgE wskazujący na alergię. Test na alergię z apteki pozwala na stwierdzenie, czy w krwi pobranej z palca znajduje się zbyt wysokie stężenie przeciwciał IgE. Są to bardzo dokładne testy klasy laboratoryjnej od wielu lat używane jako szybka diagnostyka przesiewowa (point of care) w gabinetach lekarskich czy szpitalach. Teraz wzorem krajów zachodnich testy dostępne są również dla pacjentów. Jeżeli wynik testu wskazuje na przekroczenie normy, można podejrzewać alergię i w tej sytuacji zaleca się rozszerzenie diagnostyki. Pamiętaj, zanim zdecydujesz się na wykonanie specjalistycznych badań, warto najpierw zbadać całkowite IgE, aby upewnić się, że objawy mają podłoże alergiczne.

Panele alergologiczne z krwi, czyli szukanie konkretnego alergenu

W przypadku podniesionego poziomu IgE oraz występowania objawów można wykonać w laboratorium precyzyjne badania szukające konkretnych alergenów. Testy te badają ilość przeciwciał przeciwko konkretnym alergenom znajdującym się w krwi. Można wybrać jeden z paneli alergologicznych, co pozwala na szukania na raz alergii na kilka lub nawet kilkadziesiąt alergenów. Popularne są np. panele pediatryczne (w których ocenia się możliwość alergii na najczęściej występujące u dzieci alergeny, takie jak: białka mleka, sierść zwierząt czy roztocza kurzu domowego). Zupełnie innym typem testów są tzw. testy skórne, w których ocenia się reakcję organizmu po naniesieniu alergenu bezpośrednio na skórę.

Alergia nie tylko u dzieci – leki antyalergiczne

Trzeba pamiętać, że alergia jest zaburzeniem układu immunologicznego, które może pojawić się w każdym wieku. Znany jest również szereg dodatkowych czynników, które mogą wpływać na rozwój alergii. Wśród nich wyróżniamy:

  • predyspozycje genetyczne,
  • czynniki środowiskowe (zanieczyszczenia),
  • palenie papierosów (czynne lub bierne),
  • stężenie poszczególnych alergenów w środowisku,
  • zachorowalność na infekcje, zwłaszcza wywoływane przez wirusy.

Sposobem na ograniczenie alergii jest oczywiście unikanie alergenów, np. w przypadku alergenów pokarmowych jest to dieta eliminacyjna.

Nie ma leków, które „wyleczą” nas z alergii. Istnieje za to wiele preparatów, których stosowanie ma na celu zmniejszenie lub ustąpienie objawów związanych z alergią.

Są to przede wszystkim leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy (działające przeciwzapalnie) czy leki powodujące rozkurczenie oskrzeli i zmniejszające obrzęk błon śluzowych. Mają one na celu poprawienie komfortu oraz zmniejszenie dolegliwości towarzyszących alergii. Należy pamiętać, że w przypadku wystąpienia symptomów wskazujących na alergię należy rozpocząć diagnostykę. Ważne, aby prawidłowo rozpoznać podłoże choroby (alergia pokarmowa czy np. stan zapalny jelit), które w niektórych przypadkach mogą przebiegać z bardzo podobnymi objawami.

Według specjalistów alergia dotyka nawet co 4 osobę w Polsce. Dodatkowo, ponad połowa z 4 mln osób chorujących na astmę o tym nie wie. Dlatego należy pamiętać, że w przypadku wystąpienia jakichkolwiek symptomów wskazujących na alergię należy rozpocząć diagnostykę. Prawidłowo rozpoznany typ uczulenia pozwoli na unikanie kontaktu z alergenem oraz ograniczenie objawów alergii.

Czytaj również: Atopowe Zapalenie Skóry – opis -przyczyny-leczenie  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)