19
19 lutego 2019

Angina bakteryjna i mononukleoza u dzieci – jak je odróżnić i uniknąć powikłań?

W gardle stale bytuje niewielka liczba patogenów, które u zdrowego dziecka pozostają niegroźne. Niestety sezonowe osłabienie układu odpornościowego przekłada się na szybki rozwój infekcji gardła. Może mieć ono podłoże wirusowe lub bakteryjne. Jak rozpoznać chorobę i czym ją leczyć? Wszystkie informacje znajdziecie poniżej.

Angina bakteryjna a mononukleoza – czym się różnią?

Zapalenie gardła i migdałków podniebiennych wywołują chorobotwórcze bakterie i wirusy. Angina u dzieci w ponad 80% ma etiologię wirusową, w tym wywołaną przez wirus Epsteina-Barr (EBV) powodujący mononukleozę zakaźną. Natomiast angina paciorkowcowa (często zwana ropną) wywoływana jest przez bakterie, takie jak Streptococcus pyogenes. Zakażenie wirusem EBV u dzieci często mylone jest z bakteryjnym zakażeniem gardła i z tego powodu nieprawidłowo leczone.

Pamiętajmy, że jedynie infekcje bakteryjne leczymy antybiotykami

Stosowanie antybiotyków do leczenia mononukleozy zakaźnej jest nieskuteczne i wiąże się z groźnymi powikłaniami. Podstawowe badania laboratoryjne, takie jak CRP i wymaz z gardła umożliwiają rozpoznanie typu infekcji i zastosowanie prawidłowego leczenia.

Objawy anginy

Angina charakteryzuje się występowaniem wielu objawów, m.in. gorączką, bólem i obrzękiem gardła, znacznym powiększeniem migdałków podniebiennych, obecnością nalotów ropnych i obrzękiem węzłów chłonnych. Dodatkowo mogą pojawić się inne współistniejące symptomy infekcji, takie jak kaszel, katar, bóle mięśni, wymioty czy biegunka.

Objawy anginy wirusowej u dziecka mogą ustępować nieco wcześniej, już po 3-4 dniach – jednak nie jest to norma. Natomiast nieleczona angina wywołana przez bakterie Streptococcus pyogenes trwa znacznie dłużej – nawet ponad 10 dni. Nieodpowiednio leczona angina wirusowa może prowadzić do bardzo ciężkich powikłań.

Wirusowe infekcje gardła u dzieci

Infekcje gardła u dzieci są najczęściej wynikiem zakażeń wirusowych. Wśród wirusów wywołujących zapalenie gardła wymienia się rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy Coxsackie (typ A) i herpes simplex virus (typ 1). Szczególnym i częstym typem infekcji wirusowej jest mononukleoza zakaźna, której czynnikiem etiologicznym jest wirus Epsteina-Barr (EBV).

Klasyczną triadę objawów mononukleozy tworzą:

  • zapalenie gardła,
  • gorączka,
  • powiększenie węzłów chłonnych (tzw. limfadenopatia szyjna).

Leczenie mononukleozy jest najczęściej jedynie objawowe – z zastosowaniem leków przeciwgorączkowych i łagodzących ból gardła lub inne dolegliwości.

Uwaga! Podanie dziecku antybiotyku podczas infekcji mononukleozą zakaźną zagraża jego zdrowiu.

Ponieważ mononukleoza jest chorobą o podłożu wirusowym, leczenie antybiotykiem nie jest skuteczne i nie powinno być stosowane w żadnym wypadku. Wynika to również z faktu, że wirus EBV należy do tzw. wirusów hepatotropowych, które powodują uszkodzenie komórek wątroby. W tym przypadku podanie antybiotyku nie tylko nie pomoże, ale nawet zaszkodzi dziecku, stanowiąc dodatkowe obciążenie dla wątroby.

Należy również pamiętać, że antybiotyki nie pozostają obojętne dla organizmu. Jak dowiedziono, wyjałowienie mikrobioty (naturalna mikroflora jelit) dziecka może prowadzić do rozwoju alergii pokarmowych. Dzieci przyjmujące antybiotyki są także bardziej narażone na rozwój chorób autoimmunologicznych.

Angina bakteryjna u dzieci

Bakteryjne infekcje gardła stanowią tylko 10-30% zapaleń gardła i migdałków. Najczęstszym powodem infekcji bakteryjnej są paciorkowce Streptococcus pyogenes grupy A, odpowiedzialne za 90 – 95% angin bakteryjnych.  Anginę bakteryjną rzadziej wywołują inne paciorkowce z grupy B, C, G, Arcanobacterium haemolyticum, Corynebacterium diphtheriae. Ten rodzaj anginy leczymy antybiotykami.

Do zakażenia Streptococcus pyogenes najczęściej dochodzi drogą kropelkową, a okres inkubacji (czyli czas od zarażenia do wystąpienia objawów infekcji) wynosi od 12 godzin do 4 dni. Do takich zakażeń dochodzi poprzez „przyniesienie” bakterii z przedszkola lub szkoły. Kluczowe jest prawidłowe i szybkie rozpoznanie choroby. Rozpoczęcie skutecznej antybiotykoterapii zmniejsza również ryzyko przeniesienia zakażenia na domowników.

Czy po samych objawach można rozpoznać przyczynę infekcji?

Różnicowanie zapalenia gardła o etiologii bakteryjnej i wirusowej, jedynie na podstawie objawów klinicznych, jest bardzo trudne. Wynika to z faktu, iż stan zapalny błony śluzowej gardła występuje w obu typach infekcji. Jest to duży problem, przez który wiele dzieci jest leczonych nieprawidłowo.

Badania z krwi i wymaz z gardła

W wielu krajach już podczas wizyty u lekarza wykonywane są szybkie testy diagnostyczne pozwalające „na miejscu” dokładnie określić etiologię infekcji. Niestety w Polsce rzadko spotyka się takie rozwiązania. Zastosowanie szybkiej diagnostyki, takiej jak badanie poziomu CRP – test z krwi pobranej z nakłucia palca, który można wykonać w domu, lub szybki test na antygen Streptococcus pyogenes – pozwala na uzyskanie wyniku w ciągu kilku minut i znacznie zmniejsza ryzyko pomyłki.

Jakie badania pomagają rozróżnić typ infekcji?

  • badanie poziomu białka C-reaktywnego (CRP podnosi się znacznie w chorobach bakteryjnych, przekraczając poziom 40 mg/L),
  • szybkie testy z wymazu z gardła wykrywające Streptococcus pyogenes,
  • próby wątrobowe (podniesienie poziomu ALT, AST w wyniku zakażenia wirusem EBV),
  • badanie obecności przeciwciał EBV,
  • wymaz z gardła – pozwala na wykonanie posiewu mikrobiologicznego. W przypadku zidentyfikowania bakterii wykonuje się antybiogram.

Należy pamiętać, że nawet podstawowe badanie CRP z krwi znacznie zwiększa trafność decyzji i wykrycie podłoża choroby. Dzięki temu liczba stosowanych antybiotyków jest zredukowana nawet o 80%. Prawidłowe rozpoznanie jest warunkiem koniecznym do podjęcia skutecznego leczenia i uniknięcia powikłań.

Źródła:

  • Niedzielska G.: Stany zapalne błony śluzowej nosa i gardła, Klinika Otolaryngologii Dziecięcej, Foniatrii i Audiologii Akademii Medycznej w Lublinie; Medycyna Rodzinna 8 (4/1999),
  •  Oleniacz T.: Zapalenie gardła u dzieci, Zakład Audiologii, Foniatrii i Laryngologii IP-CZD; Warszawa; Służba Zdrowia nr 3-4 2001,
  • Dzierżanowska D.: Rola paciorkowców ropnych w zapaleniu gardła i migdałków, Witryna internetowa firmy Lek_Sandoz-2004,
  • Filczak K., Sybilski A.: azytromycyna w leczeniu zapalenia gardła i migdałków. Spojrzenie bakteriologa oraz klinicysty, Pediatr Med Rodz 2013, 9 (1), p. 50–56,
  • Wrembel J., Jarmolińsk T., Mononukleoza zakaźna u dzieci – doświadczenia własne, Post N Med 2016; XXIX (6): 391-396.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Objawy wszawicy u dzieci

Wszawica u dzieci objawia się przede wszystkim swędzeniem skóry głowy, również w nocy, co może powodować problemy ze snem. Bardzo…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
25 czerwca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
26 maja 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
07 maja 2021 mgr farm. Łukasz Smoła
29 marca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)