1
24 lipca 2020
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Bąblowica jednojamowa – czy można zarazić się nią od psa?

Bąblowica jednojamowa (echinokokoza) to zoonoza powodowana przez tasiemce z gatunku Echinococcus granulosus. Żywicielem pośrednim pasożyta są zwierzęta gospodarcze i człowiek. Do żywicieli ostatecznych należą psy. Aby uniknąć bąblowicy, należy dbać o higienę i regularnie odrobaczać swojego pupila. 

Bąblowica jednojamowa (echinokokoza) to zoonoza powodowana przez tasiemce z gatunku Echinococcus granulosus. Żywicielem pośrednim pasożyta są zwierzęta gospodarcze i człowiek. Do żywicieli ostatecznych należą psy. Aby uniknąć bąblowicy, należy dbać o higienę i regularnie odrobaczać swojego pupila. 

Czym charakteryzuje się tasiemiec Echinococcus granulosus? 

Echinococcus granulosus to szeroko rozpowszechniony tasiemiec o długości zaledwie kilku milimetrów. Ostatni człon ciała pasożyta, zwany matczynym, może się odrywać i rozpadać w ciele żywiciela. W efekcie zawarte w nim mikroskopijne jaja (średnica 30-40 μm) zostają uwolnione, a wydalone wraz z kałem, stanowią zagrożenie dla zwierząt i człowieka.  

Skalę problemu podkreśla fakt, że jaja tasiemca jednojamowego mogą przetrwać w zakresie temperatur od +4°C do nawet 15°C nawet przez 1 rok, nie tracąc przy tym swej żywotności. Do utraty ich inwazyjności w temperaturze -70°C dochodzi dopiero po około 4 dobach, natomiast inkubacja w temperaturze powyżej 60°C niszczy je po upływie 5 minut.  

Pies leżący na kanapie

Choroba wywołana przez tasiemca z gatunku Echinococcus granulosus to bąblowica jednojamowa, zwana też echinokokozą. 

Pasożyt został odkryty już w 1786 roku, a 20 lat później nadano mu nazwę właściwie funkcjonującą do dziś.  

Ciekawy jest fakt, że tasiemiec Echinococcus granulosus charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem genetycznym, co stało się podstawą do wyszczególnienia kilku wariantów i szczepów tego gatunku: 

  • Echinococcus granulosus sensu stricto (genotypy G1, G2, G3),  
  • E. equinus (szczep koński; genotyp G4),  
  • E. ortleppi (szczep bydlęcy; genotyp G5), 
  • E. canadensis (genotypy G6, G7, G8, G10)  
  • E. felidis (szczep lwi).  

Za większość zarażeń u człowieka odpowiada genotyp G1 (owczy), który jest odpowiedzialny za  blisko 90% przypadków bąblowicy jednojamowej u pacjentów na całym świecie. Ogromne znaczenie epidemiologiczne ma także genotyp G6 (wielbłądzi) oraz G7, który jest przenoszony przez świnie i występuje przede wszystkim na terenie krajów środkowoeuropejskich, w tym w Polsce.  

Bąblowica – dane epidemiologiczne 

Oszacowano, że na całym świecie występuje około 2-3 milionów przypadków bąblowicy u ludzi. Według raportu Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP-PZH (Departament Zapobiegania oraz Zwalczania Zakażeń i Chorób Zakaźnych u Ludzi GIS) w 2019 roku w Polsce potwierdzono występowanie echinokokozy u 29 pacjentów, co wskazuje na wzrost zachorowań względem poprzedniego roku (22 odnotowane przypadki).  

Jak przebiega cykl życiowy tasiemca bąblowcowego? 

W pełnym cyklu życiowym tasiemca jednojamowego występuje żywiciel pośredni i ostateczny. Żywicielem pośrednim Echinococcus granulosus są najczęściej: 

  • zwierzęta gospodarcze, np. owce, kozy, bydło, świnie, 
  • zwierzęta leśne, takie jak dziki i jelenie, 
  • notowane są także liczne zakażenia u człowieka, co jednoznacznie potwierdza, że możemy stać się przypadkowym żywicielem pośrednim bąblowca.  

Z kolei żywicielem ostatecznym tego pasożyta są najczęściej psy, u których dorosłe osobniki tasiemca bytują w jelicie cienkim, przyczepiając się za pomocą narządów czepnych w postaci podwójnego wieńca haków oraz 4 przyssawek. 

Warto zaznaczyć, że tasiemiec wywołujący bąblowicę jednojamową może występować także u wilków, natomiast u lisów identyfikowany jest odrębny gatunek Echinococcus multilocularis, wywołujący chorobę zwaną bąblowicą wielojamową, czyli alweokokozą.   

Przeczytaj również:
Dlaczego należy myć jagody? Uważaj na bąblowicę!

Gdzie występuje tasiemiec bąblowcowy? 

Gatunek Echinococcus granulosus występuje najczęściej w Afryce i krajach Ameryki Łacińskiej, ale należy uznać, że jest rozpowszechniony właściwie na całym świecie.  Na terenie Europy pasożyt został odnotowany w następujących państwach: 

  • Anglia,  
  • Portugalia,  
  • Chorwacja,  
  • Hiszpania,  
  • Włochy,  
  • Grecja,  
  • Serbia,   
  • Bośnia i Hercegowina,  
  • Bułgaria,  
  • Rumunia,  
  • Węgry,  
  • Czechy,  
  • Słowacja,  
  • Litwa,  
  • Białoruś,  
  • Ukraina,  
  • Rosja, 
  • Niemcy,  
  • Austria, 
  • Polska.  

W naszym kraju przypadki zakażenia tasiemcem z gatunku Echinococcus granulosus potwierdzono między innymi u pacjentów z województwa mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego oraz warmińsko-mazurskiego. 

Każdego roku ryzyko wystąpienia bąblowicy w Polsce potwierdzają badania wykonane przez Inspekcję Weterynaryjną, które jednoznacznie wskazują na obecność Echinococcus granulosus u świń hodowanych na obszarze Polski. W związku z tym istnieje konieczność monitorowania sytuacji poprzez stosowne raportowanie wyników do Europejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) (dyrektywa 2003/99/EC).   

W jaki sposób dochodzi do zakażenia u ludzi? 

Źródło zakażenia stanowi zanieczyszczona woda lub żywność, w której znajdują się jaja pasożyta. Po dostaniu się do organizmu człowieka tasiemiec Echinococcus granulosus tworzy torbiele, które zlokalizowane są głównie w wątrobie, ale znane są także przypadki bytowania pasożyta w płucach, nerkach, mózgu i gałce ocznej.  

Osoba zakażona bąblowcem może nie odczuwać żadnych objawów nawet od 5 do 20 lat, a do rozpoznania obecności intruza dochodzi przypadkowo, np. podczas badania obrazowego jamy brzusznej. 

Bąblowica – objawy 

Do najczęstszych objawów choroby należy ból i uczucie rozpierania w jamie brzusznej oraz epizody gorączki. Nie odnotowano zmian skórnych u pacjentów, natomiast w przypadku płucnej formy choroby dodatkowo zgłaszane są: 

  • kaszel,  
  • kłopoty z oddychaniem i duszności, 
  • odkrztuszanie krwi. 

Bąblowica – jak wykryć? 

Narzędziami diagnostycznymi umożliwiającymi potwierdzenie zachorowania na echinokokozę mogą być: 

  • immunoenzymatyczny test ELISA (Enzyme-linked Immunosorbent Assay),  
  • technika Western-Blot, która wykorzystuje specyficzne przeciwciała, 
  • metody genetyczne, np. PCR lub RFLP-PCR,  
  • badanie ultrasonograficzne (USG), które umożliwia zobrazowanie torbieli z pasożytem (uwaga: przy zakażeniu Echinococcus granulosus nie jest obserwowana hepatomegalia, a parametry markerów biochemicznych zazwyczaj pozostają w normie).  

Czy bąblowica jest zakaźna? 

Bąblowica należy do chorób zakaźnych, które według definicji podanej przez Wojewódzką Stację Sanitarno – Epidemiologicznę stanowią „choroby wywołane przez drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby, roztocza), toksyczne produkty (jad kiełbasiany), a także przez pasożyty lub inne biologiczne czynniki chorobotwórcze, które ze względu na charakter i sposób szerzenia stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi”.

Czy bąblowica jest wyleczalna? 

Prawidłowa diagnoza i rozpoczęcie leczenia farmakologicznego skutkują najczęściej dobrym rokowaniem i wyleczeniem pacjenta.  

Lekarz może zalecić: 

  • przyjmowanie leków przeciwpasożytniczych, takich jak albendazol lub benzimidazol,  
  • wykonanie zabiegu chirurgicznego, który polega na usunięciu cyst. W tym wypadku występuje niestety duże ryzyko rozlania zawartości torbieli, co może skutkować nawet wstrząsem anafilaktycznym u pacjenta.  

Czy można uniknąć zakażenia bąblowcem? 

Świadomość, że nasze pupile są zazwyczaj największym źródłem zakażeń echinokokozą, powinna być jednym z najważniejszych elementów prewencji tej pasożytniczej choroby.  

Aby uniknąć zarażenia, należy zastosować działania takie jak: 

  • dbanie o czystość i higienę osobistą, np. mycie rąk przed jedzeniem,  
  • mycie warzyw i owoców przed spożyciem, 
  • systematyczne sprzątanie pomieszczeń, w których funkcjonujemy razem z pupilami,  
  • regularne odrobaczanie psów domowych, 
  • bezwzględne przestrzeganie konieczności sprzątania odchodów po swoich pupilach, 
  • unikanie przypadkowego pozyskiwania mięsa wieprzowego na własny użytek, 
  • właściwa utylizacja odpadów poubojowych, w których zidentyfikowano cysty. 

Wysokie ryzyko zarażenia tasiemcem Echinococcus granulosus oraz występujące przypadki zdiagnozowanej bąblowicy jednojamowej sprawiają, że jest to ważny aspekt epidemiologiczny nie tylko na terenie naszego kraju, ale też w skali całego globu. W walce z chorobą konieczna jest wysoka świadomość społeczna, prowadzenie działań edukacyjnych oraz stosowanie podstawowych zasad profilaktyki echinokokozy.  

Źródła: 

  • Gawor, J. (2016). Bąblowica jednojamowa u ludzi i zwierząt–aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce. Med. Weter, 72(11), 666-670. 
  • Wnukowska, N., Salamatin, R., & Gołąb, E. (2011). Występowanie bąblowicy u ludzi w Polsce w latach 2003–2010 w świetle wyników badań serologicznych wykonanych w NIZP-PZH. Przegląd Epidemiologiczny, 65(3), 455-458. 
  • Samorek-Pieróg, M., Karamon, J., & Cencek, T. (2016). Echinococcus granulosus–globalny problem zoonotyczny oraz możliwości diagnostyki inwazji u zwierząt. Med. Weter, 72(12), 728-734. 
  • Zając Z. (2020). Środowiskowe uwarunkowania ludzkiej echinokokozy i alweokokozy w Europie. Wyzwania współczesnej medycyny i nauk pokrewnych–analiza, diagnostyka i leczenie. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, 111-117. 
  • https://gis.gov.pl/zdrowie/choroby-zakazne/ (data dostępu: 20.07.2020) 
  • http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2019/INF_19_04B.pdf (data dostępu: 22.07.2020) 
  • http://www.wsse.gda.pl/nadzor-sanitarny/oddzial-przeciwepidemiczny/choroby-zakazne  (data dostępu: 23.07.2020)

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
26 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
24 października 2019 mgr farm. Hanna Lengiewicz
06 września 2019 mgr farm. Sebastian Cybulski
20 sierpnia 2019 mgr farm. Monika Cichocka
16 listopada 2018 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
07 listopada 2018 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
18 kwietnia 2018 mgr farm. Daria Łuczak
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)