1
24 lipca 2020

Bąblowica jednojamowa – czy można zarazić się nią od psa?

Bąblowica jednojamowa (echinokokoza) to zoonoza powodowana przez tasiemce z gatunku Echinococcus granulosus. Żywicielem pośrednim pasożyta są zwierzęta gospodarcze i człowiek. Do żywicieli ostatecznych należą psy. Aby uniknąć bąblowicy, należy dbać o higienę i regularnie odrobaczać swojego pupila. 

Czym charakteryzuje się tasiemiec Echinococcus granulosus? 

Echinococcus granulosus to szeroko rozpowszechniony tasiemiec o długości zaledwie kilku milimetrów. Ostatni człon ciała pasożyta, zwany matczynym, może się odrywać i rozpadać w ciele żywiciela. W efekcie zawarte w nim mikroskopijne jaja (średnica 30-40 μm) zostają uwolnione, a wydalone wraz z kałem, stanowią zagrożenie dla zwierząt i człowieka.  

Skalę problemu podkreśla fakt, że jaja tasiemca jednojamowego mogą przetrwać w zakresie temperatur od +4°C do nawet 15°C nawet przez 1 rok, nie tracąc przy tym swej żywotności. Do utraty ich inwazyjności w temperaturze -70°C dochodzi dopiero po około 4 dobach, natomiast inkubacja w temperaturze powyżej 60°C niszczy je po upływie 5 minut.  

Choroba wywołana przez tasiemca z gatunku Echinococcus granulosus to bąblowica jednojamowa, zwana też echinokokozą. 

Pasożyt został odkryty już w 1786 roku, a 20 lat później nadano mu nazwę właściwie funkcjonującą do dziś.  

Ciekawy jest fakt, że tasiemiec Echinococcus granulosus charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem genetycznym, co stało się podstawą do wyszczególnienia kilku wariantów i szczepów tego gatunku: 

  • Echinococcus granulosus sensu stricto (genotypy G1, G2, G3),  
  • E. equinus (szczep koński; genotyp G4),  
  • E. ortleppi (szczep bydlęcy; genotyp G5), 
  • E. canadensis (genotypy G6, G7, G8, G10)  
  • E. felidis (szczep lwi).  

Za większość zarażeń u człowieka odpowiada genotyp G1 (owczy), który jest odpowiedzialny za  blisko 90% przypadków bąblowicy jednojamowej u pacjentów na całym świecie. Ogromne znaczenie epidemiologiczne ma także genotyp G6 (wielbłądzi) oraz G7, który jest przenoszony przez świnie i występuje przede wszystkim na terenie krajów środkowoeuropejskich, w tym w Polsce.  

Bąblowica – dane epidemiologiczne 

Oszacowano, że na całym świecie występuje około 2-3 milionów przypadków bąblowicy u ludzi. Według raportu Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP-PZH (Departament Zapobiegania oraz Zwalczania Zakażeń i Chorób Zakaźnych u Ludzi GIS) w 2019 roku w Polsce potwierdzono występowanie echinokokozy u 29 pacjentów, co wskazuje na wzrost zachorowań względem poprzedniego roku (22 odnotowane przypadki).  

Jak przebiega cykl życiowy tasiemca bąblowcowego? 

W pełnym cyklu życiowym tasiemca jednojamowego występuje żywiciel pośredni i ostateczny. Żywicielem pośrednim Echinococcus granulosus są najczęściej: 

  • zwierzęta gospodarcze, np. owce, kozy, bydło, świnie, 
  • zwierzęta leśne, takie jak dziki i jelenie, 
  • notowane są także liczne zakażenia u człowieka, co jednoznacznie potwierdza, że możemy stać się przypadkowym żywicielem pośrednim bąblowca.  

Z kolei żywicielem ostatecznym tego pasożyta są najczęściej psy, u których dorosłe osobniki tasiemca bytują w jelicie cienkim, przyczepiając się za pomocą narządów czepnych w postaci podwójnego wieńca haków oraz 4 przyssawek. 

Warto zaznaczyć, że tasiemiec wywołujący bąblowicę jednojamową może występować także u wilków, natomiast u lisów identyfikowany jest odrębny gatunek Echinococcus multilocularis, wywołujący chorobę zwaną bąblowicą wielojamową, czyli alweokokozą.   

Przeczytaj również:
Dlaczego należy myć jagody? Uważaj na bąblowicę!

Gdzie występuje tasiemiec bąblowcowy? 

Gatunek Echinococcus granulosus występuje najczęściej w Afryce i krajach Ameryki Łacińskiej, ale należy uznać, że jest rozpowszechniony właściwie na całym świecie.  Na terenie Europy pasożyt został odnotowany w następujących państwach: 

  • Anglia,  
  • Portugalia,  
  • Chorwacja,  
  • Hiszpania,  
  • Włochy,  
  • Grecja,  
  • Serbia,   
  • Bośnia i Hercegowina,  
  • Bułgaria,  
  • Rumunia,  
  • Węgry,  
  • Czechy,  
  • Słowacja,  
  • Litwa,  
  • Białoruś,  
  • Ukraina,  
  • Rosja, 
  • Niemcy,  
  • Austria, 
  • Polska.  

W naszym kraju przypadki zakażenia tasiemcem z gatunku Echinococcus granulosus potwierdzono między innymi u pacjentów z województwa mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego oraz warmińsko-mazurskiego. 

Każdego roku ryzyko wystąpienia bąblowicy w Polsce potwierdzają badania wykonane przez Inspekcję Weterynaryjną, które jednoznacznie wskazują na obecność Echinococcus granulosus u świń hodowanych na obszarze Polski. W związku z tym istnieje konieczność monitorowania sytuacji poprzez stosowne raportowanie wyników do Europejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) (dyrektywa 2003/99/EC).   

W jaki sposób dochodzi do zakażenia u ludzi? 

Źródło zakażenia stanowi zanieczyszczona woda lub żywność, w której znajdują się jaja pasożyta. Po dostaniu się do organizmu człowieka tasiemiec Echinococcus granulosus tworzy torbiele, które zlokalizowane są głównie w wątrobie, ale znane są także przypadki bytowania pasożyta w płucach, nerkach, mózgu i gałce ocznej.  

Osoba zakażona bąblowcem może nie odczuwać żadnych objawów nawet od 5 do 20 lat, a do rozpoznania obecności intruza dochodzi przypadkowo, np. podczas badania obrazowego jamy brzusznej. 

Bąblowica – objawy 

Do najczęstszych objawów choroby należy ból i uczucie rozpierania w jamie brzusznej oraz epizody gorączki. Nie odnotowano zmian skórnych u pacjentów, natomiast w przypadku płucnej formy choroby dodatkowo zgłaszane są: 

  • kaszel,  
  • kłopoty z oddychaniem i duszności, 
  • odkrztuszanie krwi. 

Bąblowica – jak wykryć? 

Narzędziami diagnostycznymi umożliwiającymi potwierdzenie zachorowania na echinokokozę mogą być: 

  • immunoenzymatyczny test ELISA (Enzyme-linked Immunosorbent Assay),  
  • technika Western-Blot, która wykorzystuje specyficzne przeciwciała, 
  • metody genetyczne, np. PCR lub RFLP-PCR,  
  • badanie ultrasonograficzne (USG), które umożliwia zobrazowanie torbieli z pasożytem (uwaga: przy zakażeniu Echinococcus granulosus nie jest obserwowana hepatomegalia, a parametry markerów biochemicznych zazwyczaj pozostają w normie).  

Czy bąblowica jest zakaźna? 

Bąblowica należy do chorób zakaźnych, które według definicji podanej przez Wojewódzką Stację Sanitarno – Epidemiologicznę stanowią „choroby wywołane przez drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby, roztocza), toksyczne produkty (jad kiełbasiany), a także przez pasożyty lub inne biologiczne czynniki chorobotwórcze, które ze względu na charakter i sposób szerzenia stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi”.

Czy bąblowica jest wyleczalna? 

Prawidłowa diagnoza i rozpoczęcie leczenia farmakologicznego skutkują najczęściej dobrym rokowaniem i wyleczeniem pacjenta.  

Lekarz może zalecić: 

  • przyjmowanie leków przeciwpasożytniczych, takich jak albendazol lub benzimidazol,  
  • wykonanie zabiegu chirurgicznego, który polega na usunięciu cyst. W tym wypadku występuje niestety duże ryzyko rozlania zawartości torbieli, co może skutkować nawet wstrząsem anafilaktycznym u pacjenta.  

Czy można uniknąć zakażenia bąblowcem? 

Świadomość, że nasze pupile są zazwyczaj największym źródłem zakażeń echinokokozą, powinna być jednym z najważniejszych elementów prewencji tej pasożytniczej choroby.  

Aby uniknąć zarażenia, należy zastosować działania takie jak: 

  • dbanie o czystość i higienę osobistą, np. mycie rąk przed jedzeniem,  
  • mycie warzyw i owoców przed spożyciem, 
  • systematyczne sprzątanie pomieszczeń, w których funkcjonujemy razem z pupilami,  
  • regularne odrobaczanie psów domowych, 
  • bezwzględne przestrzeganie konieczności sprzątania odchodów po swoich pupilach, 
  • unikanie przypadkowego pozyskiwania mięsa wieprzowego na własny użytek, 
  • właściwa utylizacja odpadów poubojowych, w których zidentyfikowano cysty. 

Wysokie ryzyko zarażenia tasiemcem Echinococcus granulosus oraz występujące przypadki zdiagnozowanej bąblowicy jednojamowej sprawiają, że jest to ważny aspekt epidemiologiczny nie tylko na terenie naszego kraju, ale też w skali całego globu. W walce z chorobą konieczna jest wysoka świadomość społeczna, prowadzenie działań edukacyjnych oraz stosowanie podstawowych zasad profilaktyki echinokokozy.  

Źródła: 

  • Gawor, J. (2016). Bąblowica jednojamowa u ludzi i zwierząt–aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce. Med. Weter, 72(11), 666-670. 
  • Wnukowska, N., Salamatin, R., & Gołąb, E. (2011). Występowanie bąblowicy u ludzi w Polsce w latach 2003–2010 w świetle wyników badań serologicznych wykonanych w NIZP-PZH. Przegląd Epidemiologiczny, 65(3), 455-458. 
  • Samorek-Pieróg, M., Karamon, J., & Cencek, T. (2016). Echinococcus granulosus–globalny problem zoonotyczny oraz możliwości diagnostyki inwazji u zwierząt. Med. Weter, 72(12), 728-734. 
  • Zając Z. (2020). Środowiskowe uwarunkowania ludzkiej echinokokozy i alweokokozy w Europie. Wyzwania współczesnej medycyny i nauk pokrewnych–analiza, diagnostyka i leczenie. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, 111-117. 
  • https://gis.gov.pl/zdrowie/choroby-zakazne/ (data dostępu: 20.07.2020) 
  • http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2019/INF_19_04B.pdf (data dostępu: 22.07.2020) 
  • http://www.wsse.gda.pl/nadzor-sanitarny/oddzial-przeciwepidemiczny/choroby-zakazne  (data dostępu: 23.07.2020)

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)