1
24 lipca 2020
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz

Bąblowica jednojamowa – czy można zarazić się nią od psa?

Bąblowica jednojamowa (echinokokoza) to zoonoza powodowana przez tasiemce z gatunku Echinococcus granulosus. Żywicielem pośrednim pasożyta są zwierzęta gospodarcze i człowiek. Do żywicieli ostatecznych należą psy. Aby uniknąć bąblowicy, należy dbać o higienę i regularnie odrobaczać swojego pupila. 

Bąblowica jednojamowa (echinokokoza) to zoonoza powodowana przez tasiemce z gatunku Echinococcus granulosus. Żywicielem pośrednim pasożyta są zwierzęta gospodarcze i człowiek. Do żywicieli ostatecznych należą psy. Aby uniknąć bąblowicy, należy dbać o higienę i regularnie odrobaczać swojego pupila. 

Czym charakteryzuje się tasiemiec Echinococcus granulosus? 

Echinococcus granulosus to szeroko rozpowszechniony tasiemiec o długości zaledwie kilku milimetrów. Ostatni człon ciała pasożyta, zwany matczynym, może się odrywać i rozpadać w ciele żywiciela. W efekcie zawarte w nim mikroskopijne jaja (średnica 30-40 μm) zostają uwolnione, a wydalone wraz z kałem, stanowią zagrożenie dla zwierząt i człowieka.  

Skalę problemu podkreśla fakt, że jaja tasiemca jednojamowego mogą przetrwać w zakresie temperatur od +4°C do nawet 15°C nawet przez 1 rok, nie tracąc przy tym swej żywotności. Do utraty ich inwazyjności w temperaturze -70°C dochodzi dopiero po około 4 dobach, natomiast inkubacja w temperaturze powyżej 60°C niszczy je po upływie 5 minut.  

Pies leżący na kanapie

Choroba wywołana przez tasiemca z gatunku Echinococcus granulosus to bąblowica jednojamowa, zwana też echinokokozą. 

Pasożyt został odkryty już w 1786 roku, a 20 lat później nadano mu nazwę właściwie funkcjonującą do dziś.  

Ciekawy jest fakt, że tasiemiec Echinococcus granulosus charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem genetycznym, co stało się podstawą do wyszczególnienia kilku wariantów i szczepów tego gatunku: 

  • Echinococcus granulosus sensu stricto (genotypy G1, G2, G3),  
  • E. equinus (szczep koński; genotyp G4),  
  • E. ortleppi (szczep bydlęcy; genotyp G5), 
  • E. canadensis (genotypy G6, G7, G8, G10)  
  • E. felidis (szczep lwi).  

Za większość zarażeń u człowieka odpowiada genotyp G1 (owczy), który jest odpowiedzialny za  blisko 90% przypadków bąblowicy jednojamowej u pacjentów na całym świecie. Ogromne znaczenie epidemiologiczne ma także genotyp G6 (wielbłądzi) oraz G7, który jest przenoszony przez świnie i występuje przede wszystkim na terenie krajów środkowoeuropejskich, w tym w Polsce.  

Bąblowica – dane epidemiologiczne 

Oszacowano, że na całym świecie występuje około 2-3 milionów przypadków bąblowicy u ludzi. Według raportu Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP-PZH (Departament Zapobiegania oraz Zwalczania Zakażeń i Chorób Zakaźnych u Ludzi GIS) w 2019 roku w Polsce potwierdzono występowanie echinokokozy u 29 pacjentów, co wskazuje na wzrost zachorowań względem poprzedniego roku (22 odnotowane przypadki).  

Jak przebiega cykl życiowy tasiemca bąblowcowego? 

W pełnym cyklu życiowym tasiemca jednojamowego występuje żywiciel pośredni i ostateczny. Żywicielem pośrednim Echinococcus granulosus są najczęściej: 

  • zwierzęta gospodarcze, np. owce, kozy, bydło, świnie, 
  • zwierzęta leśne, takie jak dziki i jelenie, 
  • notowane są także liczne zakażenia u człowieka, co jednoznacznie potwierdza, że możemy stać się przypadkowym żywicielem pośrednim bąblowca.  

Z kolei żywicielem ostatecznym tego pasożyta są najczęściej psy, u których dorosłe osobniki tasiemca bytują w jelicie cienkim, przyczepiając się za pomocą narządów czepnych w postaci podwójnego wieńca haków oraz 4 przyssawek. 

Warto zaznaczyć, że tasiemiec wywołujący bąblowicę jednojamową może występować także u wilków, natomiast u lisów identyfikowany jest odrębny gatunek Echinococcus multilocularis, wywołujący chorobę zwaną bąblowicą wielojamową, czyli alweokokozą.   

Przeczytaj również:
Dlaczego należy myć jagody? Uważaj na bąblowicę!

Gdzie występuje tasiemiec bąblowcowy? 

Gatunek Echinococcus granulosus występuje najczęściej w Afryce i krajach Ameryki Łacińskiej, ale należy uznać, że jest rozpowszechniony właściwie na całym świecie.  Na terenie Europy pasożyt został odnotowany w następujących państwach: 

  • Anglia,  
  • Portugalia,  
  • Chorwacja,  
  • Hiszpania,  
  • Włochy,  
  • Grecja,  
  • Serbia,   
  • Bośnia i Hercegowina,  
  • Bułgaria,  
  • Rumunia,  
  • Węgry,  
  • Czechy,  
  • Słowacja,  
  • Litwa,  
  • Białoruś,  
  • Ukraina,  
  • Rosja, 
  • Niemcy,  
  • Austria, 
  • Polska.  

W naszym kraju przypadki zakażenia tasiemcem z gatunku Echinococcus granulosus potwierdzono między innymi u pacjentów z województwa mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego oraz warmińsko-mazurskiego. 

Każdego roku ryzyko wystąpienia bąblowicy w Polsce potwierdzają badania wykonane przez Inspekcję Weterynaryjną, które jednoznacznie wskazują na obecność Echinococcus granulosus u świń hodowanych na obszarze Polski. W związku z tym istnieje konieczność monitorowania sytuacji poprzez stosowne raportowanie wyników do Europejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) (dyrektywa 2003/99/EC).   

W jaki sposób dochodzi do zakażenia u ludzi? 

Źródło zakażenia stanowi zanieczyszczona woda lub żywność, w której znajdują się jaja pasożyta. Po dostaniu się do organizmu człowieka tasiemiec Echinococcus granulosus tworzy torbiele, które zlokalizowane są głównie w wątrobie, ale znane są także przypadki bytowania pasożyta w płucach, nerkach, mózgu i gałce ocznej.  

Osoba zakażona bąblowcem może nie odczuwać żadnych objawów nawet od 5 do 20 lat, a do rozpoznania obecności intruza dochodzi przypadkowo, np. podczas badania obrazowego jamy brzusznej. 

Bąblowica – objawy 

Do najczęstszych objawów choroby należy ból i uczucie rozpierania w jamie brzusznej oraz epizody gorączki. Nie odnotowano zmian skórnych u pacjentów, natomiast w przypadku płucnej formy choroby dodatkowo zgłaszane są: 

  • kaszel,  
  • kłopoty z oddychaniem i duszności, 
  • odkrztuszanie krwi. 

Bąblowica – jak wykryć? 

Narzędziami diagnostycznymi umożliwiającymi potwierdzenie zachorowania na echinokokozę mogą być: 

  • immunoenzymatyczny test ELISA (Enzyme-linked Immunosorbent Assay),  
  • technika Western-Blot, która wykorzystuje specyficzne przeciwciała, 
  • metody genetyczne, np. PCR lub RFLP-PCR,  
  • badanie ultrasonograficzne (USG), które umożliwia zobrazowanie torbieli z pasożytem (uwaga: przy zakażeniu Echinococcus granulosus nie jest obserwowana hepatomegalia, a parametry markerów biochemicznych zazwyczaj pozostają w normie).  

Czy bąblowica jest zakaźna? 

Bąblowica należy do chorób zakaźnych, które według definicji podanej przez Wojewódzką Stację Sanitarno – Epidemiologicznę stanowią „choroby wywołane przez drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby, roztocza), toksyczne produkty (jad kiełbasiany), a także przez pasożyty lub inne biologiczne czynniki chorobotwórcze, które ze względu na charakter i sposób szerzenia stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi”.

Czy bąblowica jest wyleczalna? 

Prawidłowa diagnoza i rozpoczęcie leczenia farmakologicznego skutkują najczęściej dobrym rokowaniem i wyleczeniem pacjenta.  

Lekarz może zalecić: 

  • przyjmowanie leków przeciwpasożytniczych, takich jak albendazol lub benzimidazol,  
  • wykonanie zabiegu chirurgicznego, który polega na usunięciu cyst. W tym wypadku występuje niestety duże ryzyko rozlania zawartości torbieli, co może skutkować nawet wstrząsem anafilaktycznym u pacjenta.  

Czy można uniknąć zakażenia bąblowcem? 

Świadomość, że nasze pupile są zazwyczaj największym źródłem zakażeń echinokokozą, powinna być jednym z najważniejszych elementów prewencji tej pasożytniczej choroby.  

Aby uniknąć zarażenia, należy zastosować działania takie jak: 

  • dbanie o czystość i higienę osobistą, np. mycie rąk przed jedzeniem,  
  • mycie warzyw i owoców przed spożyciem, 
  • systematyczne sprzątanie pomieszczeń, w których funkcjonujemy razem z pupilami,  
  • regularne odrobaczanie psów domowych, 
  • bezwzględne przestrzeganie konieczności sprzątania odchodów po swoich pupilach, 
  • unikanie przypadkowego pozyskiwania mięsa wieprzowego na własny użytek, 
  • właściwa utylizacja odpadów poubojowych, w których zidentyfikowano cysty. 

Wysokie ryzyko zarażenia tasiemcem Echinococcus granulosus oraz występujące przypadki zdiagnozowanej bąblowicy jednojamowej sprawiają, że jest to ważny aspekt epidemiologiczny nie tylko na terenie naszego kraju, ale też w skali całego globu. W walce z chorobą konieczna jest wysoka świadomość społeczna, prowadzenie działań edukacyjnych oraz stosowanie podstawowych zasad profilaktyki echinokokozy.  

Źródła: 

  • Gawor, J. (2016). Bąblowica jednojamowa u ludzi i zwierząt–aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce. Med. Weter, 72(11), 666-670. 
  • Wnukowska, N., Salamatin, R., & Gołąb, E. (2011). Występowanie bąblowicy u ludzi w Polsce w latach 2003–2010 w świetle wyników badań serologicznych wykonanych w NIZP-PZH. Przegląd Epidemiologiczny, 65(3), 455-458. 
  • Samorek-Pieróg, M., Karamon, J., & Cencek, T. (2016). Echinococcus granulosus–globalny problem zoonotyczny oraz możliwości diagnostyki inwazji u zwierząt. Med. Weter, 72(12), 728-734. 
  • Zając Z. (2020). Środowiskowe uwarunkowania ludzkiej echinokokozy i alweokokozy w Europie. Wyzwania współczesnej medycyny i nauk pokrewnych–analiza, diagnostyka i leczenie. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, 111-117. 
  • https://gis.gov.pl/zdrowie/choroby-zakazne/ (data dostępu: 20.07.2020) 
  • http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2019/INF_19_04B.pdf (data dostępu: 22.07.2020) 
  • http://www.wsse.gda.pl/nadzor-sanitarny/oddzial-przeciwepidemiczny/choroby-zakazne  (data dostępu: 23.07.2020)

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone są dla osób powyżej 16 lat (Pfizer BioNTech) oraz dla osób powyżej 18 roku…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
21 października 2020 lek. Małgorzata Czerniak
26 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
24 października 2019 mgr farm. Hanna Lengiewicz
06 września 2019 mgr farm. Sebastian Cybulski
20 sierpnia 2019 mgr farm. Monika Cichocka
16 listopada 2018 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
07 listopada 2018 mgr farm. Bartosz Raszkiewicz
18 kwietnia 2018 mgr farm. Daria Łuczak
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)