21
03 lipca 2019

Borderline – na czym polega zaburzenie osobowości z pogranicza?

Autorem, który jako pierwszy wprowadził termin borderline (osobowość z pogranicza) do psychopatologii, był A. Stern. Pod koniec lat trzydziestych XX wieku użył go w odniesieniu do osób, u których symptomy obecne w zachowaniu lokowały się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi a neurotycznymi (na pograniczu schizofrenii i nerwicy).

Osobowość borderline – przyczyny 

Zaburzenie borderline ujawnia się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości. Występuje ono u około 2-3% ogólnej populacji. Częstość występowania u obu płci jest zbliżona, jednak kobiety częściej poszukują pomocy terapeutycznej. 

Istnieje wiele różnych teorii próbujących wyjaśnić przyczynę kształtowania się zaburzeń borderline. Wskazanie jednego, konkretnego czynnika pozostaje w dalszym ciągu niemożliwe. Uważa się, że korzenie osobowości z pogranicza tkwią w oddziaływaniach środowiska. Szczególne znaczenie może mieć tu wczesna relacja dziecka z rodzicami (słaba lub chłodna więź z opiekunami lub zaniedbania z ich strony), poczucie porzucenia powstałe z powodu rozłąki lub utraty bliskich oraz silny stres wywołany na skutek przemocy fizycznej lub molestowania seksualnego.

Borderline – objawy i diagnostyka

Według DSM-IV (klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) zaburzenia osobowości borderline to „uogólniony wzorzec niestabilnych relacji interpersonalnych, wyobrażeń o sobie, uczuć współwystępujących z wyraźną impulsywnością, który pojawia się u jednostki w różnych kontekstach od okresu wczesnej dorosłości”. Zaburzenia osobowości z pogranicza diagnozuje się, gdy przez dłuższy czas utrzymuje się co najmniej pięć spośród dziewięciu wymienionych kryteriów:

  1. Podejmowanie działań mających na celu uniknięcia wyimaginowanego lub faktycznego opuszczenia (z wyłączeniem samookaleczania i prób samobójczych);
  2. Chwiejne i bardzo dynamiczne relacje interpersonalne polegające na ciągłej zmianie postrzegania drugiej osoby od skrajnej  idealizacji do skrajnej dewaluacji;
  3. Poważne zaburzenia tożsamości polegające na zniekształconym i natrętnie utrzymującym się niestabilnym poczuciu własnego „Ja” i obrazu „Ja”;
  4. Impulsywność przejawiająca się przynajmniej w dwóch potencjalnie autodestrukcyjnych obszarach:
  • nadmierne wydawanie pieniędzy, 
  • ryzykowne zachowania seksualne, 
  • uzależnienie od substancji psychoaktywnych, 
  • kradzieże, 
  • obżarstwo, 
  • podejmowanie ryzykownych zachowań;
  1. Przejawianie zachowań autodestruktywnych, takich jak:
  • samookaleczanie,
  • próby samobójcze,
  • szantażowanie samookaleczeniem lub popełnieniem samobójstwa.
  1. Wysoka niestabilność emocjonalna wynikająca z reaktywności emocjonalnej (np. epizody dysforii, tendencje do skrajnych i intensywnych emocji (od irytacji do lęku) trwające najczęściej do kilku godzin, ale nie dłużej niż kilka dni;
  2. Permanentne  poczucie wewnętrznej pustki;
  3. Przejściowe, wzmożone zaburzenia dysocjacyjne lub paranoidalne, związane ze stresem.
  4. Reakcje nieadekwatne do sytuacji, przejawiające się trudnościami z kontrolowaniem złości, w tym:
  • bezustanne okazywanie irytacji i rozdrażnienia, 
  • nieprzerwane uczucie intensywnej  złości, 
  • widoczne problemy z kontrolowaniem złości,
  • powtarzające się zachowania agresywne – bójki.

Mężczyzna cierpiący na zaburzenie osobowości borderline

Charakterystyka osobowości borderline

Osoby posiadające diagnozę osobowości z pogranicza żyją w stanie ciągłego i silnego napięcia psychicznego. Odczuwają intensywne, przeważnie negatywne emocje, z którymi nie potrafią poradzić sobie w konstruktywny sposób. Cechuje je duża zmienność nastrojów oraz skłonność do konfliktów. Nieustannie balansują między skrajnymi uczuciami, takimi jak:

  • złość, 
  • smutek,
  • radość.

W bardzo krótkim czasie potrafią radykalnie zmienić stosunek zarówno do siebie, jak i do innych ludzi – albo kochają i idealizują, albo nienawidzą i dewaluują. Tworzą intensywne i niestabilne związki. W relacji z partnerem prowokują liczne konflikty, rozstania i powroty. Balansują między miłością i nienawiścią. Z jednej strony pragną relacji z drugą osobą oraz boją się odrzucenia i samotności. Z drugiej – odczuwają paniczny lęk przed bliskością.

Z powodu stanu ciągłego i silnego napięcia mogą przejawiać zachowania agresywne (stosują przemoc fizyczną lub słowną) lub autoagresywne (podejmują próby samobójcze lub okaleczają się). Ze względu na tendencję do ryzykownych i impulsywnych zachowań, niejednokrotnie zagrażających zdrowiu lub życiu, mają opinię szalonych i nieobliczalnych. Cechuje je brak stabilnego obrazu siebie. Określenie, kim są, co czują, co myślą i jakie mają potrzeby, sprawia im dużą trudność. Często upodabniają się do osób, z którymi przebywają albo udają kogoś, kim nie są. Mają problem z prawidłową samooceną – charakteryzuje je zawyżone lub zaniżone poczucie własnej wartości.

Leczenie zaburzeń borderline

Pomimo opracowania wielu metod terapeutycznych zaburzenia borderline w dalszym ciągu są trudne do leczenia. Przeważnie stosuje się dwa sposoby postępowania: 

  • farmakologiczny, 
  • psychologiczny. 

Farmakoterapia służy redukcji poszczególnych objawów (np. lęku, depresji). Z kolei celem psychoterapii jest zapewnienie spokoju, pomoc w stworzeniu stabilnego obrazu siebie i innych osób oraz umożliwienie zbudowania bezpiecznego i satysfakcjonującego związku. Do terapii borderline o potwierdzonej skuteczności zalicza się:

  • terapię dialektyczno-behawioralną, 
  • terapię opartą na mentalizacji,
  • terapię schematu.

Leczenie zaburzeń osobowości borderline ma zazwyczaj burzliwy przebieg, a pacjenci często zmieniają terapeutów, opuszczają wizyty, nie stosują się do ustalonych zasad lub próbują ingerować w prywatne życie terapeutów. 

Jak żyć z osobą z borderline?

Związek z osobą borderline nie należy do łatwych. Jest to relacja intensywna, burzliwa i pozbawiona stabilizacji. Jeśli kochasz swojego partnera i chcesz walczyć o waszą wspólną przyszłość, to:

  • Zdobądź jak najwięcej rzetelnych informacji na temat jego zaburzenia. Dzięki temu dowiesz się, jak z nim postępować. Wiele trudnych zachowań to objaw zaburzenia, a nie intencjonalne działanie. 
  • Naucz się komunikować ze swoim bliskim. Bądź wyrozumiałym i opanowanym słuchaczem. Nie ignoruj partnera, ale też nie próbuj interpretować jego wypowiedzi. Nie bierz do siebie przykrych słów, ponieważ zaburzenia z pogranicza zniekształcają postrzeganie rzeczywistości. Pamiętaj jednak, aby nauczyć się odróżniać zachowania wynikające z zaburzenia od tych świadomych i zaplanowanych. 
  • Nie zapominaj o sobie. Określ swoje granice i pilnuj ich. Bądź stanowczy i konsekwentny. Nie tłumacz się i nie usprawiedliwiaj. Dbaj o swoje potrzeby. 
  • Partnera z borderline nie zmusisz do leczenia, ale nie rezygnuj z namawiania go do podjęcia terapii. Bez specjalistycznej terapii stworzenie i utrzymanie satysfakcjonującego związku będzie bardzo trudne. 
  • Nie zapominaj o tym, że twój partner nie ma na celu krzywdzenia ciebie. Jego życiu towarzyszy ból i cierpienie, a sposób postępowania wynika z zaburzenia, którego z pewnością chętnie by się pozbył. 

 Źródła:

  • American Psychiatric Association (1994), Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Washington, DC: American Psychiatric Association. 
  • Cierpiałkowska L.: Zaburzenie osobowości borderline. W: Psychologia zaburzeń osobowości. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004, s. 99-132.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak leczyć chroniczne zmęczenie?

Przede wszystkim powinna Pani udać się do lekarza rodzinnego w celu zdiagnozowania albo wyeliminowania chorób, których objawem mogłoby być chroniczne…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)