198
02 kwietnia 2018
Monika Byrska Autor
Autor
mgr inż.
Monika Byrska
Diagnosta laboratoryjny i biotechnolog, absolwentka Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.Doświadczenie i wiedzę zdobytą w dziedzinie medycyny laboratoryjnej, szczególnie diagnostyki zaburzeń z zakresu Immunologii, Autoagresji oraz płodności - wykorzystuje do propagowania badań profilaktycznych oraz samokontroli zdrowia. Autor działu Diagnostyka w czasopiśmie naukowym Lek w Polsce. Prywatnie otwarta i uśmiechnięta zwolenniczka zdrowego podejścia do życia.

Borelioza – jak rozpoznać wczesną infekcję po ukąszeniu kleszcza?

Z każdym sezonem wiosenno-letnim odnotowuje się coraz większy wzrost ilości chorych na boreliozę. Obecnie w Polsce nie ma obszarów wolnych od kleszczy, które bytują nie tylko na łąkach i w lasach, lecz również w miejskich parkach czy przydomowych ogródkach. Ta groźna choroba bakteryjna stanowi dla dzisiejszej medycyny ogromny problem diagnostyczny oraz terapeutyczny. Wynika to głównie z faktu, że wiele osób nie zauważa lub bagatelizuje ukąszenie kleszcza, które może być początkiem infekcji. Borelioza może rozwijać się latami, prowadząc do poważnych powikłań neurologicznych, zaburzeń serca czy stawów. Należy mocno zadbać o profilaktykę - zapobiegać ukąszeniu, a gdy do niego dojdzie, obserwować objawy oraz wykonać badanie przeciwciał IgM przeciwko bakterii Borrelia.

Z każdym sezonem wiosenno-letnim odnotowuje się coraz większy wzrost ilości chorych na boreliozę. Obecnie w Polsce nie ma obszarów wolnych od kleszczy, które bytują nie tylko na łąkach i w lasach, lecz również w miejskich parkach czy przydomowych ogródkach. Ta groźna choroba bakteryjna stanowi dla dzisiejszej medycyny ogromny problem diagnostyczny oraz terapeutyczny. Wynika to głównie z faktu, że wiele osób nie zauważa lub bagatelizuje ukąszenie kleszcza, które może być początkiem infekcji. Borelioza może rozwijać się latami, prowadząc do poważnych powikłań neurologicznych, zaburzeń serca czy stawów. Należy mocno zadbać o profilaktykę - zapobiegać ukąszeniu, a gdy do niego dojdzie, obserwować objawy oraz wykonać badanie przeciwciał IgM przeciwko bakterii Borrelia.

Wiosna? Najbardziej groźne są nimfy, czyli maleńkie postacie kleszcza

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że kleszcze nie żerują jedynie wiosną i latem. Kleszcze reagują na zmiany temperatury, nawet jesienią i zimą, kiedy odnotowuje się wzrost powyżej 4°C, pajęczaki zaczynają być aktywne. Z doniesień lekarzy oraz klinik weterynaryjnych wiadomo, że również w chłodniejszych miesiącach zdarzały się ukąszenia. Dlaczego na atak kleszczy jesteśmy narażeni szczególnie wiosną? Ponieważ jest to okres intensywnego żerowania nimf. Nimfy są to kleszcze w drugim (po larwie) stadium rozwojowym. Do uzyskania pełnej dojrzałości nimfy potrzebują pokarmu, czyli krwi.

Badanie na boreliozę

Ochrona przed kleszczami

Gdzie czyhają kleszcze i gdzie „lubią” się wbijać?

Kleszcze nie skaczą z drzew! To często powtarzany mit. Kleszcze zimują w ściółce leśnej, natomiast gdy temperatura wzrasta, najczęściej czyhają na swoje ofiary na krzewach i trawach do wysokości 70 cm. Po przedostaniu się na odzież, wędrują po ciele w poszukiwaniu najlepiej ukrwionego miejsca na ciele swojego żywiciela. Dlatego najczęściej spotyka się kleszcze wbite w miejsca, gdzie skóra jest stosunkowo cienka oraz dobrze ukrwiona. Kleszcze „szczególnie lubią” wbijać się w skórę głowy, miejsca za kolanami, pachwiny czy pachy. To dodatkowo utrudnia zauważenie ukąszenia ponieważ są to miejsca trudno dostępne do samodzielnego sprawdzenia.

Mocny ślad po ukąszeniu, tzw. rumień ma niestety tylko kilka procent zakażonych boreliozą. Dlaczego niestety?

Kiedy po ukąszeniu wystąpi na ciele rumień, który wędruje (czyli zwiększa swoją średnice aż uzyska minimum 5 cm) jest to pewny sygnał, że kleszcz, który nas ukąsił, miał boreliozę. Taki rumień, który wyglądem przypomina tarczę strzelecką z naprzemiennie występującymi jasnymi i ciemnymi strefami zdarza się niestety rzadko. Dlatego wiele osób bagatelizuje ukąszenie – wyjmuje kleszcza i uważa, że jest „po sprawie”. Kiedy rumień pojawi się na skórze (najczęściej w miejscu ukąszenia, ale może wystąpić również na innej części ciała) jest to bezwzględny sygnał, że należy rozpocząć leczenie. Jest to jedyna sytuacja, w której objaw kliniczny wczesnej boreliozy nie wymaga potwierdzenia badaniami serologicznymi (badanie przeciwciał w krwi).

Jak rozpoznać początek boreliozy i dlaczego nie warto badać kleszcza!

Główna trudność wynika z faktu, że łatwo przegapiamy ukąszenie – ponieważ kleszcz jest mały, a samo ukąszenie bezbolesne. Drugim powodem jest brak charakterystycznych objawów rozpoczęcia infekcji. Chory może odczuwać tzw. objawy grypopodobne – gorączkę, bóle mięśni i stawów, ogólne zmęczenie oraz osłabienie. Wiele osób nie ma świadomości, że takie niewinne symptomy mogą zwiastować rozwój ciężkiej infekcji. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem są badania diagnostyczne. I nie mówimy tu o tzw. „badaniu z kleszcza”, czyli popularnym teście, który sprawdza, czy w wyjętym kleszczu znajdują się krętki Borrelia. Nie ma medycznego uzasadnienia wykonania takiego badania, ponieważ większość kleszczy jest nosicielami boreliozy – nie oznacza to jednak, że każde ukąszenie kończy się zakażeniem. Ryzyko transmisji (czyli przeniesienia choroby) to tylko ok. 2%. Większość wyników takich testów z kleszcza to wyniki dodatnie, które i tak nie mówią, czy jesteśmy zakażeni, czy nie. Badania diagnostyczne zawsze wykonuje się z krwi pacjenta!

Badanie na wczesną boreliozę (przeciwciała IgM)

Badania na boreliozę obejmuje tzw. dwuetapowy protokół diagnostyczny. Pierwszym etapem jest wykonanie badania przesiewowego na obecność przeciwciał anty-Borrelia, a następnie w przypadku wyniku pozytywnego wykonuje się test – potwierdzenie metodą Western Blott. Jeżeli chodzi o wykrywanie wczesnej boreliozy, to wykonuje się badanie przeciwciał IgM anty-Borrelia. Badania przesiewowe IgM możesz wykonać w laboratorium lub samodzielnie za pomocą tzw. testu point of care dostępnego w aptekach. W tym przypadku w próbce krwi z palca sprawdza się, czy są obecne w niej przeciwciała świadczące o wczesnej boreliozie. Przeciwciała IgM są to cząsteczki produkowane przez układ odpornościowy w pierwszej kolejności. Ich zadaniem jest eliminacja bakterii Borrelia. Ważne jest to, aby pamiętać że na wytworzenie przeciwciał organizm potrzebuje co najmniej 2 tygodni – jeżeli zauważyłeś ukąszenie, odczekaj ten czas zanim wykonasz badanie. Przeciwciała IgM mogą być wykryte w krwi nawet rok po rozpoczęciu infekcji.

Borelioza – profilaktyka

Nie sposób uniknąć kontaktu z kleszczami, jednak można stosować repelenty odstraszające pajęczaki. Kiedy wystąpi ryzyko ekspozycji (czyli możliwość kontaktu z kleszczem), sprawdzaj dokładnie ciało oraz odzież. W przypadku ukąszenia wyjmij kleszcza i obserwuj przez kilkanaście dni możliwe objawy. Po 2 tygodniach możesz sprawdzić, czy we krwi są obecne przeciwciała IgM. Jeżeli wynik będzie pozytywny, niezwłocznie udaj się do lekarza. Należy pamiętać, że wczesne wykrycie boreliozy daje największą szansę na podjęcie skutecznego leczenia. Zalecenia obejmują leczenie antybiotykiem przez okres kilku tygodni. Im później rozpoznana infekcja, tym szansa na skuteczne leczenie jest mniejsza i wzrasta również ryzyko powikłań związanych z boreliozą.

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece. Więcej na temat e-recepty przeczyta…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jaka jest norma CRP we krwi?

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Hanna Lengiewicz Autor

Hanna Lengiewicz

mgr farm.

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Wenflony – o czym mówi ich kolor?

Wenflony, inaczej kaniule dożylne, służą do podawania leków i kroplówek bez potrzeby wielokrotnego wkłuwania igły w żyłę. Mają one różne…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Czy łuszczyca jest zaraźliwa?

Nie, łuszczyca nie jest zaraźliwa i kontakt z osobą chorą jest bezpieczny. Zgodnie z komunikatem wydanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepienie na grypę w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią grupę wysokiego ryzyka jeśli chodzi o powikłania grypy, a ryzyko to narasta w kolejnych trymestrach. Opisywano…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Preparat standaryzowany - co to znaczy?

Surowce roślinne charakteryzują się zmiennym składem chemicznym zależnym od warunków ekologicznych uprawy. Stanowi to ogromny problem dla gałęzi przemysłu, które…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
  1. RolnikPółrolkowy pisze:

    Jako osoba spędzająca dużo czasu w terenie leśnym jestem narażony na kleszcze dlatego zawsze posiadam test aby jak najwcześniej wykryć możliwą infekcje.

  2. Hubi pisze:

    Najlepszy artykuł w sprawie kleszczy-jasno, prosto, konkretnie i krótko sformułowany. Odzwierciedla także w pełni rzeczywistość jaką my ukąszeni odbieramy. Wielkie dzięki!

Czytaj także
18 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
11 lutego 2020 mgr Magdalena Torowska
11 lutego 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
10 lutego 2020 Rafał Suchodolski
07 lutego 2020 dr Ewa Fiedorowicz
06 lutego 2020 mgr Izabela Skowrońska
04 lutego 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
04 lutego 2020 dr Ewa Fiedorowicz
Zobacz więcej