67
16 października 2018

Choroba zwyrodnieniowa stawów – objawy, rozpoznanie, leczenie

Ból stawów, trudności w poruszaniu się, deformacje okolic stawów. Objawy te oraz ich najczęstsza przyczyna - choroba zwyrodnieniowa stawów, powszechnie kojarzone są z osobami w wieku podeszłym. Jednakże choroba ta może ujawnić się już w wieku 40 lat. W większość przypadków diagnozuje się ją w przedziale wiekowym od 40 do 60 roku życia. Jak przebiega choroba oraz jak zniwelować ból towarzyszący zwyrodnieniu stawów?

Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?

Choroba zwyrodnieniowa to uszkodzenie tkanek stawu. Dochodzi do niej na skutek nieprawidłowego obciążenia stawu i zaburzenia struktury chrząstki stawowej. Prawidłowy staw składa się z powierzchni stawowych – powierzchni kości tworzących staw, zwróconych do siebie. Powierzchnie te są pokryte chrząstką stawową, sprężystą chrząstką, która zapewnia amortyzację przy wzajemnych ruchach powierzchni stawowych. Układ ten otoczony jest elastyczną torebką stawową, którą od wewnątrz pokrywa błona maziowa. Błona ta wydziela maź stawową, czyli kleisty, gęsty płyn, który „naoliwia” staw, ułatwiając jego ruchy. W przebiegu choroby zwyrodnieniowej uszkodzeniu ulegają wszystkie tkanki stawu.

  1. Chrząstka stawowa – następuje zaburzenie równowagi między procesami jej tworzenia i niszczenia. Chrząstka początkowo obrzęknięta, wraz z rozwojem choroby staje się cieńsza, twardsza i mniej elastyczna.
  2. Kości – w nasadach kości tworzących staw powstają torbiele kostne, na granicy kości i chrząstki tworzą się wyrośla – osteofity.
  3. Torebka stawowa i więzadła okołostawowe – tracą swoją elastyczność i stają się pogrubione.

Miejscowy stan zapalny może prowadzić do powstawania wysięku – patologicznego płynu w stawie. Wyróżniamy dwie postaci choroby:

  1. postać pierwotną choroby zwyrodnieniowej stawów, która jest częstsza, a jej przyczyny nie jesteśmy w stanie jednoznacznie zidentyfikować,
  2. postać wtórną, wywołaną miejscowymi uszkodzeniami stawu, wadami jego budowy lub chorobami całego organizmu.

Stany, które mogą prowadzić do powstania wtórnej choroby zwyrodnieniowej:

  • urazy stawów,
  • wady wrodzone i rozwojowe układu kostno-stawowego,
  • zaburzenia metaboliczne,
  • zaburzenia endokrynologiczne – cukrzyca, nadczynność przytarczyc, akromegalia, niedoczynność tarczycy,
  • inne choroby kości i stawów – martwica aseptyczna, zakażenia, dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów i inne zapalenia,
  • odmrożenia.

Ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów

Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej należą:

  • starszy wiek,
  • nadwaga i otyłość,
  • uwarunkowane genetycznie zaburzenia struktury kolagenu – budulca chrząstki stawowej,
  • przeciążenia mechaniczne – praca zawodowa wymagająca częstego zginania kolan, przebyte urazy, uprawianie sportu wyczynowego,
  • płeć żeńska,
  • zaburzenia czucia położenia kończyny,
  • czynniki powstawania wtórnej choroby zwyrodnieniowej.

Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów

Choroba zwyrodnieniowa może przebiegać z zajęciem jednego lub kilku stawów, w rzadszych przypadkach przybiera postać choroby wielostawowej. Najczęściej zajmuje stawy biodrowe, kolanowe, stawy rąk czy stawy kręgosłupa, jednak może dotknąć każdego stawu. Główne objawy choroby zwyrodnieniowej stawów to:

  • ból – najczęstszy objaw, początkowo występujący tylko podczas ruchów, w zaawansowanej chorobie także w spoczynku, nawet wybudzający w nocy,
  • ograniczenie ruchomości – zmniejszenie zakresu ruchów możliwych do wykonania, wtórnie następuje zanik mięśni okolicy stawu.

Inne, rzadziej występujące objawy:

  • zniekształcenie obrysu stawu,
  • tkliwość przy dotyku,
  • trzeszczenia w stawie podczas ruchów,
  • wysięk.

W chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego ból najczęściej odczuwany jest na przedniej powierzchni uda, od pachwiny do kolana, promieniuje również w górę do okolicy pośladka. Szybko występuje ograniczenie zakresu ruchów w stawie. Gdy zajęty jest staw kolanowy ból lokalizuje się w jego okolicy. Charakterystyczne jest jego większe nasilenie przy schodzeniu ze schodów niż podczas wchodzenia. Kiedy w stawie kolanowym pojawi się wysięk, może dojść do powstania torbieli Beckera – zbiornika płynowego w dole podkolanowym (na tylnej powierzchni kończyny). Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk charakteryzuje się pogrubieniem stawów międzypaliczkowych i ich zniekształceniem. Dolegliwościom bólowym może towarzyszyć sztywność utrzymująca się do 30 minut po przebudzeniu lub dłuższym okresie bezruchu.

Rozpoznanie i leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

Rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stawów stawia się na podstawie charakterystycznych objawów klinicznych. W przypadku wątpliwości diagnostycznych lub nietypowego przebiegu można wykonać zdjęcie RTG zajętego stawu. Uwidacznia ono typowe zmiany zachodzące w stawie dotkniętym chorobą zwyrodnieniową:

  • torbiele kostne,
  • wyrośla (osteofity),
  • zwężenie szpary stawowej.

Na podstawie obrazu radiologicznego można zakwalifikować pacjenta do jednej z pięciu kategorii zaawansowania zmian zwyrodnieniowych. Leczenie ma na celu jak najdłuższe utrzymanie sprawności i zwalczanie bólu towarzyszącego chorobie. Dzieli się je na trzy kategorie: – leczenie niefarmakologiczne, – leczenie farmakologiczne, – leczenie zabiegowe.

Leczenie niefarmakologiczne

Leczenie niefarmakologiczne polega przede wszystkim na redukcji masy ciała u pacjentów z nadwagą. Bardzo ważną rolę odgrywa również fizjoterapia. Kinezyterapia pozwala zachować zakres ruchów w stawie, prawidłową siłę mięśniową oraz uzyskać zmniejszenie dolegliwości bólowych. Wsparciem w leczeniu choroby są także zaopatrzenia ortopedyczne – laski, kule, wkładki, ortezy oraz obuwie ortopedyczne. Właściwie prowadzone leczenie niefarmakologiczne pozwala zmniejszyć liczbę przyjmowanych leków przeciwbólowych. Redukcja nieprawidłowego obciążenia zajętego stawu pozwala spowolnić rozwój choroby zwyrodnieniowej.

Leczenie farmakologiczne

W zależności od nasilenia dolegliwości  bólowych stosuje się paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne, opioidy. Preparaty w formie żeli, maści i innych stosowanych miejscowo są skuteczne w bólach o umiarkowanym nasileniu, jednocześnie nie powodują ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Leki przeciwbólowe nie wpływają istotnie na przebieg choroby. Dostawowo podaje się:

  • glikokortykosteroidy – w okresach zaostrzeń, kiedy doustne leki przeciwbólowe są nieskuteczne,
  • kwas hialuronowy.

Można również stosować SYSADOA – substancje o niskiej toksyczności i prawdopodobnym działaniu korzystnym. Do tej grupy zalicza się siarczan glukozaminy, siarczan chondroityny, diecereinę i wyciągi fitosteroli i kwasów tłuszczowych z awokado i soi. Leki przeciwdepresyjne wykazują działanie przeciwbólowe na poziomie ośrodkowego układu nerwowego oraz wzmacniają efekt stosowanych leków przeciwbólowych. UWAGA! Nie stosuje się kolagenu w formie doustnej, ponieważ jako białko podlega trawieniu do aminokwasów w przewodzie pokarmowym człowieka.

Leczenie zabiegowe

Jeśli przebieg choroby wymaga leczenia zabiegowego wykonuje się:

  • Artroskopię – mechaniczne oczyszczenie stawu lub płukanie solą fizjologiczną.
  • Endoprotezoplastykę – wymianę stawu kolanowego lub biodrowego na tytanową protezę.

Niezależnie od przyczyny powstania choroby zwyrodnieniowej stawu należy pamiętać zarówno o leczeniu niefarmakologicznym, jak i w razie potrzeby farmakologicznym. Wszystkie działania wspierające, w tym fizjoterapia pozwolą zminimalizować nieprzyjemne dolegliwości.

Źródła:

Interna Szczeklika 2017, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017 A.S. Fauci, C.A. Langford; Harrison Reumatologia, Czelej, Lublin

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czy warto jeść pistacje?

Pistacje to popularny rodzaj orzechów drzewnych, który jest wyjątkowo bogaty w wiele wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, jedno-…

Zobacz więcej

Czy warto jeść śledzie?

Śledź jest niewątpliwie jednym z najczęściej spożywanych w Polsce gatunków ryb morskich. Mięso śledzia zawiera wysokiej jakości łatwo przyswajalne białko oraz dużą ilość niezwykle…

Zobacz więcej

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 18. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. aneczka pisze:

    JA to w ogóle boje się tych wszystkich chorób stawów, mięści i kości. U mnie w rodzinie były przypadki osteoporozy dlatego ja staram się jak najlepiej o siebie dbać no i badać. Teraz też idę, bo mam bon na 17 różnych badań w ramach kampanii Zdrowa Jesień w tym również na kości

  2. Zuza pisze:

    U mnie w rodzinie jest sporo przypadków osób, które borykają się z chorobą zwyrodnienia stawów. Dlatego, żeby się ustrzec stosuję suplementy diety.

    1. Sebol1992 pisze:

      Nic ci to nie da! Ruch i zdrowe odżywanie. Pigułki zostaw dla lekomanów 🙂

Czytaj także
05 maja 2021 mgr farm. Monika Cichocka
02 marca 2021 lek. Rafał Suchodolski
27 stycznia 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
13 listopada 2020 mgr Izabela Skowrońska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)