4
04 lutego 2020
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz

Czy choroba Heinego-Medina jest nadal niebezpieczna?

Choroba Heinego-Medina, inaczej polio, to ostra choroba wirusowa, która dzięki szczepieniom ochronnym nie jest już rejestrowana w krajach wysoko rozwiniętych, jednak nadal stanowi zagrożenie w krajach rozwijających się. Dlatego warto wiedzieć, na czym ona polega. 

Choroba Heinego-Medina, inaczej polio, to ostra choroba wirusowa, która dzięki szczepieniom ochronnym nie jest już rejestrowana w krajach wysoko rozwiniętych, jednak nadal stanowi zagrożenie w krajach rozwijających się. Dlatego warto wiedzieć, na czym ona polega. 

Jeszcze w latach 50. ubiegłego wieku rejestrowano w Polsce nawet 3000 przypadków rocznie. Wkrótce jednak opracowano skuteczną szczepionkę, co uchroniło miliony osób na świecie przed tragicznymi skutkami choroby. 

Czym jest polio? 

Poliomyelitis (polio) zwane jest także nagminnym porażeniem dziecięcym lub porażeniem rdzeniowym. Choć historia polio sięga starożytności, jej pierwszą charakterystykę przedstawili lekarze: Jakob Heine (1840) oraz Karl Oskar Medin (1890). Od tego czasu poliomyelitis jest powszechnie nazywane chorobą Heinego-Medina.  

Choroba ma zazwyczaj charakterystyczny przebieg: 

  1. Najpierw dochodzi do ostrego zakażenia wirusem polio, którego skutkiem są niedowłady i porażenie mięśni.  
  2. Następnie pojawia się okres częściowego powrotu funkcji porażonych mięśni i stabilizacja neurologiczna. 
  3. Po 20-40 latach może wystąpić tzw. zespół post-polio, który jest okresem późnych skutków choroby Heinego-Medina. Zespół post-polio to faza znana dopiero od lat 80. ubiegłego wieku i nadal pozostaje nie w pełni wyjaśniona.   

Wirus polio  jak dochodzi do zakażenia? 

Wirus wywołujący chorobę (poliowirus) zawiera jednoniciowy RNA o dodatniej polarności [(+)ssRNA] i należy do rodzaju Enterovirus, który należy do rodziny Picornaviridae. Istnieją 3 typy poliowirusów (serotyp 1, 2 i 3), które wykazują nieznaczne różnice w zakaźności oraz w przebiegu choroby.  

Do zakażenia wirusem dochodzi głównie poprzez: 

  • bezpośredni kontakt z osobą zarażoną, 
  • drogą kropelkową,  
  • kontakt z zainfekowanymi przedmiotami, 
  • zjedzenie pokarmu skażonego wirusem,  
  • brak przestrzegania zasad higieny.  

Niestety zakażenie wirusem polio związane jest z niekorzystnymi rokowaniami. Statystycznie aż u 1 na 200 pacjentów dochodzi do nieodwracalnych zmian porażennych, a śmiertelność spowodowana uszkodzeniami mięśni oddechowych szacowana jest nawet na 10%.  

Choroba Heinego-Medina – objawy 

Większość przypadków polio notuje się u dzieci około 5 roku życia. Pierwsze symptomy choroby rozpoznawane są zwykle 7-14 dni po kontakcie z patogenem. Ogromnym niebezpieczeństwem jest fakt, że chorzy mogą zarażać już kilka dni przed pojawieniem się objawów, a poliowirus może być wydalany wraz z kałem nawet do 6 tygodni od zakażenia. 

Objawy zarażenia wirusem polio to: 

  • ból głowy,  
  • ogólne osłabienie i zmęczenie, 
  • zaburzenia żołądkowo-jelitowe, 
  • nieżyt nosa i gorączka, 
  • zapalenie gardła, 
  • bóle mięśniowe, łącznie z uczuciem sztywności karku i pleców, 
  • w późniejszym okresie: występują niedowłady wiotkie (głównie mięśni kończyn dolnych), porażenie nerwu twarzowego lub poprzeczne porażenie rdzenia. Może wystąpić mowa nosowa, porażenie połykania i zaburzenia oddychania.  

Małe dziecko podczas szczepienia

Wirus polio – postaci choroby 

Zakażenie wirusem polio może skutkować następującymi postaciami choroby: 

  • postać nieporażenna polio: dotyczy większości pacjentów. Może obejmować bezobjawową formę subkliniczną (90-95% przypadków) lub formę poronną ze współistniejącą gorączką i bólami głowy (4-8% przypadków), 
  • postać porażenna polio: dotyczy 1-2% wszystkich przypadków. Jest związana z ciężkim przebiegiem choroby w formie: 
    • postaci rdzeniowej: występuje u większości pacjentów. Następuje niesymetryczne porażenie wiotkie mięśni szkieletowych kończyn dolnych, górnych, a często również mięśni tułowia, z jednoczesnym zniesieniem lub osłabieniem odruchów.  
    • postać opuszkowa (postać mózgowa): obejmuje około 2% przypadków, u których diagnozowane jest uszkodzenie ośrodków neurowegetatywnych i porażenie mięśni oddechowych. Ma charakter bardzo ciężkiej postaci klinicznej i w przeszłości wymagała stosowania tzw. żelaznych płuc.   

Uszkodzenia w układzie nerwowym po zakażeniu wirusem polio są najczęściej związane z indukcją stanu zapalnego i obejmują między innymi: 

  • komórki ruchowe rogów przednich rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym i lędźwiowym, 
  • neurony rogów pośrednich, pośrednio-bocznych i tylnych, 
  • zwoje korzeni grzbietowych, 
  • motoneurony mięśni oddechowych, 
  • jądra nerwów czaszkowych: V, VII, IX, X, 
  • istotę czarną śródmózgowia, 
  • neurony kory mózgu, 
  • wzgórze i podwzgórze,  
  • móżdżek,  
  • jądro zębate, 
  • rdzeń przedłużony, most i śródmózgowie (łącznie z jądrem szwu).  

Choroba Heinego-Medina – rozpoznanie 

Rozpoznanie zarażenia poliowirusem polega między innymi na: 

  • wykorzystaniu metod genetycznych poprzez amplifikację genomu wirusa przy użyciu reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR; ang. polymerase chain reaction), 
  • izolacji wirusa z gardła i jelit,  
  • stosowaniu technik immunohistochemicznych do wykrycia antygenów wirusa w neuronach.  

Wirus polio – leczenie 

Nie istnieje skuteczny lek na poliowirusy. W przypadku potwierdzenia zarażenia należy wprowadzić leczenie objawowe, a każdy przypadek zachorowania musi być bezwzględnie zgłoszony. Najbardziej skutecznym sposobem uniknięcia choroby Heinego-Medina jest stosowanie szczepień ochronnych.  

Czy wirus polio jest nadal niebezpieczny?  

Opracowanie szczepionki przeciwko poliowirusom umożliwiło ochronę milionów osób na całym świecie. Od 1988 roku prowadzony jest Światowy Program Eradykacji Poliomyelitis, który został zatwierdzony podczas 41. Światowego Zgromadzenia Zdrowia. To kompleksowe działanie przyniosło kilkanaście lat później efekty w postaci ograniczenia liczby przypadków choroby Heinego-Medina aż do 99%.  

Mimo podjęcia międzynarodowych działań mających na celu zwalczenie wirusa nadal istnieje ryzyko endemicznego szerzenia wirusa w krajach słabo rozwiniętych, głównie w Pakistanie i Afganistanie, gdzie w 2018 roku odnotowano łącznie 33 przypadki polio. Najnowsze dane są jeszcze bardziej przerażające. Do 2019 roku potwierdzono wystąpienie choroby Heinego-Medina u 112 pacjentów mieszkających na terenach endemicznego występowania poliowirusa 

Warto zaznaczyć, że w Polsce ostatni przypadek odnotowano ponad 40 lat temu. W naszym kraju szczepienie przeciwko wirusowi polio jest obowiązkowe i zgodnie z kalendarzem szczepień powinno być podane w 3-4., 5-6. oraz 16-18. miesiącu życia dziecka. Czwartą dawkę przypominającą należy zaaplikować w 6. roku życia.  

Pamiętajmy, że jeszcze w XX wieku poliowirus stanowił poważne zagrożenie dla zdrowia setek tysięcy ludzi na świecie rocznie. Obecnie udało się wyeliminować patogen niemalże na całym świecie, jednak nie wolno dopuścić do jego ponownego rozprzestrzenienia. Konieczne jest stosowanie masowych szczepień ochronnych oraz rozpowszechnianie wiedzy na temat choroby Heinego-Medina, by nigdy już nie powróciły tragiczne w skutkach epidemie.  

Źródła: 

  • Liberski P.P., Smoleń J., Wąsik T.J. & Sikorska B. (2007). Zapalenie rogów przednich rdzenia (poliomyelitis, choroba Heinego-Medina). Aktualności Neurologiczne7(2), 115-118, 
  • Majkut G., Gałęcki J., Krzyżaniak A., & Laskowski M. (2013). Eradykacja chorób zakaźnych na świecie–problemy i wyzwania na przykładzie kampanii eradykacji wirusa polio. Probl Hig Epidemiol94(1), 16-20, 
  • Matyja E. (2012). Zespół post-polio: Część I. „Dziedzictwo” zapomnianej choroby, wyzwanie dla lekarzy i pacjentów. Neurologia i Neurochirurgia Polska46(4), 357-371, 
  • http://polioeradication.org/polio-today/polio-now/this-week/, 
  • http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/poliomyelitis/. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy po szczepieniu na COVID-19 można nadal zarażać?

Kwestia ta nadal nie do końca została poznana i jest tematem badań. Istnieje prawdopodobieństwo, że osoby zaszczepione mogą transmitować wirusa, dlatego…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Szczepionka na koronawirusa dla dzieci

Szczepionki dostępne na polskim rynku przeznaczone są dla osób powyżej 16 lat (Pfizer BioNTech) oraz dla osób powyżej 18 roku…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czy szczepienie przeciw rotawirusom jest obowiązkowe?

Od 2021 roku szczepionka przeciwko rotawirusom została wprowadzona do Programu Szczepień Ochronnych jako pozycja obowiązkowa. Bezpłatne szczepienie obejmie dzieci urodzone po 31 grudnia…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Szczepionka przeciw koronawirusowi

Oficjalna informacja producenta szczepionki mówi, że po rozcieńczeniu fiolka zawiera 5 dawek po 0,3 ml. Postępując zgodnie z instrukcją przygotowania…

Zobacz więcej

Sebastian Cybulski Autor

Sebastian Cybulski

mgr farm.

Jak przechowywać szczepionki?

Szczepionki to produkty termolabilne, czyli wrażliwe na zmiany temperatury. W ich przechowywaniu i transporcie najważniejsze jest zachowanie procedury tzw. zimnego…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
26 lutego 2021 mgr farm. Natalia Sadowska
24 lutego 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
29 stycznia 2021 mgr farm. Marta Junowicz
25 stycznia 2021 mgr farm. Marta Grabowska
25 stycznia 2021 mgr farm. Marta Junowicz
18 stycznia 2021 mgr farm. Marta Grabowska
04 stycznia 2021 mgr farm. Marta Junowicz
22 października 2020 dr Ewa Fiedorowicz
20 października 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)