7
17 lipca 2020
Michał Frynas Autor
Autor
Michał Frynas

Czy palenie papierosów może być korzystne dla zdrowia? Obalamy mity!

Przeglądając Internet w poszukiwaniu wiedzy na temat wpływu palenia tytoniu na organizm, można natknąć się na artykuły postulujące korzystny wpływ palenia na niektóre narządy i układy. W poniższym artykule prezentujemy najpopularniejsze przekłamania i mity, które niestety, w świetle licznych badań i w opinii środowiska naukowego, nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości bądź ich znaczenie jest marginalne dla zdrowia. 

Przeglądając Internet w poszukiwaniu wiedzy na temat wpływu palenia tytoniu na organizm, można natknąć się na artykuły postulujące korzystny wpływ palenia na niektóre narządy i układy. W poniższym artykule prezentujemy najpopularniejsze przekłamania i mity, które niestety, w świetle licznych badań i w opinii środowiska naukowego, nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości bądź ich znaczenie jest marginalne dla zdrowia. 

Palenie a wrzodziejące zapalenie jelita grubego 

Palenie wywiera potwierdzony protekcyjny efekt we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, jednak jest on niewielki i dotyczy w większym odsetku mężczyzn. Co ciekawe, populacja byłych palaczy narażona jest w największym stopniu na rozwój WZJG, a w najmniejszym – aktywnie palący. Pośrednie ryzyko występuje u osób niepalących. Jednocześnie palenie stanowi czynnik ryzyka rozwoju choroby Leśniowskiego-Crohna – innej choroby przewodu pokarmowego, należącej podobnie jak WZJG do grupy nieswoistych zapaleń jelit. W Polsce zachorowalność na WZJG wynosi ok. 10 na 100 tys. osób, a dokładna przyczyna choroby nie jest znana – z pewnością palenie nie chroni nas przed zachorowaniem, zamiast tego znacząco zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór płuca. 

Złamany papieros

Rzucanie palenia

Mniejsze ryzyko nowotworów i chorób endometrium? Wręcz przeciwnie! 

Kilka badań na różnych populacjach kobiet palących brało pod uwagę możliwość korzystnego wpływu palenia na endometriozę i nowotwory endometrialne w mechanizmie zwiększenia liczby receptorów progesteronowych. Jednak metaanaliza 38 prac sprzed kilku lat nie znajduje potwierdzenia istnienia takiego związku. Wręcz przeciwnie – ze względu na mnogość karcynogenów w dymie papierosowym, sprzyjających powstawaniu mutacjom komórkowym, palenie zwiększa ryzyko rozwoju każdego nowotworu, w tym:  

  • krtani,  
  • gardła,  
  • przełyku,  
  • jamy ustnej,  
  • miedniczek nerkowych,  
  • pęcherza moczowego,  
  • trzustki. 

Lepsze rokowania w chorobach śródmiąższowych płuc? Nie do końca… 

W populacji chorych cierpiących na alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP) jest niewielu palaczy. Powodem mogą być: 

  • zmniejszona ilość przeciwciał w surowicy pacjentów palących, 
  • mniejsza aktywacja komórek układu immunologicznego, 
  • spadek produkcji cytokin prozapalnych.  

Mimo to palacz może zachorować na AZPP i zwykle przebieg tej choroby będzie cięższy i gorzej rokujący niż u niepalących. 

Wśród osób chorujących na sarkoidozę również rzadziej obserwuje się palaczy. Nadal w temacie śródmiąższowych chorób płuc palacze z idiopatycznym włóknieniem płuc cechują się lepszym rokowaniem niż byli palacze i osoby niepalące. Możliwym mechanizmem protekcyjnym w tych sytuacjach jest działanie immunomodulujące – hamujące na limfocyty (komórki biorące udział w rozwoju choroby) oraz towarzysząca paleniu rozedma płuc. Prawdopodobnie w przypadku palaczy częściej można rozpoznać włóknienie płuc współistniejące z rozedmą, które także jest chorobą nieuchronnie prowadzącą do niewydolności oddechowej. 

Palenie pomaga schudnąć? Nieznacznie i to za jaką cenę… 

W porównaniu do populacji ogólnej palacze mają tendencję do utrzymywania średnio niższej masy ciała. Prawdopodobnie mechanizmy tego zjawiska obejmują wpływ nikotyny na metabolizm oraz aspekty behawioralne palenia. Różnice w stosunku do niepalącej populacji nie są jednak znaczące, dodatkowo zależą od wielu czynników, w tym liczby wypalanych papierosów i wieku inicjacji. Z kolei dowiedziono, że osoby chorobliwie otyłe dwukrotnie częściej rozwiną nałóg w porównaniu do osób o zdrowym BMI. Jednak niższa masa ciała u wieloletnich palaczy nie ma wpływu na ryzyko przedwczesnego zgonu u prawie połowy z nich. Lęk przed przybraniem na wadze często zmniejsza szansę na współpracę pacjenta i ostateczne zaniechanie palenia, jednak lekarz we współpracy z dietetykiem może doradzić skuteczne sposoby na kontrolowanie masy ciała w trakcie „odwyku” nikotynowego.  

Nikotyna a choroba Parkinsona 

Od wielu lat postulowany jest protekcyjny wpływ palenia na rozwój choroby Parkinsona. Badania epidemiologiczne donoszą o istotnie rzadszym występowaniu choroby wśród palaczy. Sugeruje się ochronny wpływ nikotyny (nie dymu tytoniowego!) na przekaźnictwo dopaminergiczne, proponując badania nad suplementacją nikotyny, np. w diecie. Jednak niektóre z badań wykluczają tę tezę, co mogłoby wskazywać na błędną interpretację danych epidemiologicznych lub odmienną metodologię badań. Niewykluczone jest na przykład występowanie trzeciego, niezależnego czynnika, odpowiedzialnego zarówno za występowanie PD, jak i mniejszą predyspozycję do rozpoczęcia palenia. Jak na razie nie istnieją bezpośrednie dowody na protekcyjny wpływ nikotyny na rozwój choroby Parkinsona. 

Palenie czynnikiem protekcyjnym w chorobie Alzheimera? Największe kłamstwo przemysłu tytoniowego 

Doniesienia na temat korzystnego wpływu nikotyny w chorobie Alzheimera okazują się pochodzić głównie z badań afiliowanych przez przemysł tytoniowy. W metaanalizie z 2010 roku wzięto pod uwagę 43 badania, z których 11 było powiązanych z przemysłem tytoniowym – 8 z nich postawiło wniosek o protekcyjnym efekcie palenia w AD. Artykuły niezależnych grup badawczych zgodnie raportowały konkluzje przeciwne – palenie jest istotnym i modyfikowalnym czynnikiem ryzyka choroby Alzheimera. Jest to aktualne stanowisko środowiska naukowego.  

Podsumowując, niewielkie pozytywne efekty stosowania nikotyny w niektórych chorobach nie przewyższają negatywnych skutków palenia. Dym tytoniowy z upływem lat sieje w organizmie prawdziwe spustoszenie, a szkodliwość palenia zawsze będzie oznaczała zwiększone ryzyko chorób i przedwczesnego zgonu.  

Jakie są możliwości leczenia uzależnienia od tytoniu? 

W celu zwalczenia nałogu stosuje się: 

  • terapię substytucyjną nikotyną dostępna w aptece bez recepty; preparaty mają postać: 
  • gum,  
  • plastrów,  
  • inhalatorów,  
  • aerozoli wziewnych,  
  • tabletek i pastylek do ssania,  
  • wareniklinę – wysoce skuteczna, ale dosyć droga, a przez to mniej dostępna,  
  • cytyzynę – wymaga bezwzględnego odstawienia papierosów. 

Od 1996 roku w leczeniu nałogu zaleca się także nietypowe leki przeciwdepresyjne: bupropion i nortryptylinę. Ich działanie prawdopodobnie nie jest związane z działaniem przeciwdepresyjnym – są to jedyne leki o tym działaniu, które pomagają w rzuceniu nałogu. Bupropion o przedłużonym uwalnianiu znamiennie zmniejsza liczbę powrotów do palenia, zmniejsza przyrost masy ciała, a jego stosowanie można rozpocząć jeszcze w trakcie palenia.  

Wareniklina i bupropion są dostępne wyłącznie na receptę. 

Odpowiednią formę leczenia po konsultacji z pacjentem zaleca lekarz. Istotne jest określenie poziomu motywacji do rzucenia oraz chęci współpracy z lekarzem.  

Jak w każdym uzależnieniu, znacznym ułatwieniem w walce z nałogiem jest terapia behawioralna niezależnie od zastosowanego leczenia farmakologicznego. Sukces zależy od poziomu motywacji, chęci szukania pomocy medycznej oraz współpracy pacjenta.  

Podczas wizyty lekarskiej w ramach Podstawowej Opieki Zdrowotnej każdy lekarz może rozpoznać uzależnienie od tytoniu, a także często skutecznie pomóc w walce z nałogiem. Zawsze warto spytać lekarza o propozycje leczenia i razem z nim spróbować zorganizować i rozpocząć terapię. Palenie tytoniu wyrządza ogromne szkody w naszym organizmie i na każdym etapie życia warto podjąć próbę rzucenia nałogu.  

Źródła: 

  • Kwiatkowska S. IPF and CPFE — the two different entities or two different presentations of the same disease? Adv Respir Med. 2018; 86: 23–26. doi: 10.5603/ARM.a2017.0049. 
  • Cataldo JK, Prochaska JJ, Glantz SA. Cigarette smoking is a risk factor for Alzheimer’s Disease: an analysis controlling for tobacco industry affiliation. J Alzheimers Dis. 2010;19(2):465‐480. doi:10.3233/JAD-2010-1240. 
  • Audrain-McGovern J, Benowitz NL. Cigarette smoking, nicotine, and body weight. Clin Pharmacol Ther. 2011;90(1):164‐168. doi:10.1038/clpt.2011.105. 
  • Park S, Chun J, Han KD, et al. Dose-response relationship between cigarette smoking and risk of ulcerative colitis: a nationwide population-based study. J Gastroenterol. 2019;54(10):881‐890. doi:10.1007/s00535-019-01589-3. 
  • Bravi F, Parazzini F, Cipriani S, et al. Tobacco smoking and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open. 2014;4(12):e006325. Published 2014 Dec 22. doi:10.1136/bmjopen-2014-006325. 
  • Baron JA. Beneficial effects of nicotine and cigarette smoking: the real, the possible and the spurious. British Medical Bulletin 1996;52 (No. 1):58-73. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

Marta Grabowska

mgr farm.

Beta-karoten a witamina A

Beta-karoten jest prekursorem witaminy A i tak samo jak witamina A wykazuje właściwości przeciwutleniające. Przekształca się w witaminę A w…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Czy można przesunąć termin miesiączki?

Pani Weroniko, antykoncepcja hormonalna wiąże się z wieloma obostrzeniami zdrowotnymi dotyczącymi jej stosowania, a niewłaściwe przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych może prowadzić…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy w ciąży można wykonać rezonans magnetyczny (MRI)?

Można. Badanie z użyciem rezonansu magnetycznego jest uznawane za nieszkodliwe zarówno dla płodu, jak i pacjentki w ciąży. Przeczytaj również:Czy…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy w ciąży można wykonywać RTG?

Należy unikać wykonywania zdjęć RTG pacjentkom w ciąży. Nie zawsze jest to możliwe, dlatego decyzja o wykonaniu bądź rezygnacji ze…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Jak wspomóc odchudzanie?

Preparaty odchudzające mają różne składy, wyciągi z różnych roślin oraz składniki mineralne. Jednym ze składników wspomagających spalanie tkanki tłuszczowej jest…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
21 października 2020 mgr Beata Ossowska
20 października 2020 dr n. med. Piotr Niedziałkowski
19 października 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
09 października 2020 Rafał Suchodolski
09 października 2020 Rafał Suchodolski
09 października 2020 Rafał Suchodolski
09 października 2020 Rafał Suchodolski
02 października 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
01 października 2020 lek. Małgorzata Czerniak
30 września 2020 Rafał Suchodolski
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)