1
04 lutego 2020
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Czy szczepienie przeciwko polio jest obowiązkowe?

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienie przeciwko polio jest w Polsce obowiązkowe. Podaje się cztery dawki szczepionki: dwie podstawowe w 3-4. i 5-6. miesiącu życia dziecka, dawkę uzupełniającą w 16-18. miesiącu życia oraz dawkę przypominającą w 6. roku życia. 

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienie przeciwko polio jest w Polsce obowiązkowe. Podaje się cztery dawki szczepionki: dwie podstawowe w 3-4. i 5-6. miesiącu życia dziecka, dawkę uzupełniającą w 16-18. miesiącu życia oraz dawkę przypominającą w 6. roku życia. 

Opracowanie szczepionki przeciwko poliowirusom umożliwiło niemalże całkowite wyeliminowanie choroby Heinego-Medina na całym świecie. W Polsce już od 40 lat nie odnotowano żadnego przypadku zachorowania na poliomyelitisNależy jednak pamiętać, że nadal istnieją kraje, w których wirusy polio stanowią śmiertelne zagrożenie, dlatego stosowanie masowych szczepień to podstawowa ochrona przed skutkami tej groźnej choroby zakaźnej.  

Szczepionka przeciw polio

Kiedy wynaleziono pierwsze szczepionki na polio? 

Choroba Heinego-Medina przez długi czas stanowiła ogromny problem zdrowotny i epidemiologiczny. Tragiczne skutki zakażenia wirusem polio sprawiły, że naukowcy usilnie dążyli do wynalezienia szczepionki, mającej uchronić miliony ludzi na całym świecie przed niedowładami i porażeniem mięśni powodowanymi przez postępującą chorobę. 

Przeczytaj więcej: 
Czy choroba Heinego-Medina jest nadal niebezpieczna?

Ogromny wkład w profilaktykę choroby Heinego-Medina wniósł polski lekarz Hilary Koprowski, który w 1950 roku jako pierwszy opracował szczepionkę przeciwko wirusowi polio. W niedługim czasie udało się wprowadzić ulepszoną, inaktywowaną wersję szczepionki zaproponowaną przez amerykańskiego wirusologa Jonasa Salka. Z kolei w 1962 roku Albert Sabin opracował preparat doustny atentowany (zawierający żywe, osłabione wirusy), który dał dodatkowe możliwości w aspekcie masowych szczepień w skali światowej.  

Od 1988 roku prowadzony jest ogólnoświatowy Program Eradykacji Poliomyelitis mający na celu całkowite wyeliminowanie wirusa polio na ziemi. Do chwili obecnej cel ten osiągnięto w 99%, gdyż nadal istnieją kraje takie jak Pakistan i Afganistan, w których każdego roku rejestrowane są przypadki zachorowania na poliomyelitis 

Brak całkowitego wyeliminowania wirusa polio oraz możliwość podróżowania po całym świecie sprawiają, że problem polio jest wciąż aktualny i wymaga stosowania narzędzia profilaktycznego, jakim jest szczepienie ochronne.  

Szczepionki przeciwko polio – rodzaje 

Na całym świecie dostępne są dwa typy szczepionek: 

  • inaktywowana (IPV), zawierająca wszystkie 3 typy zabitych poliowirusów, 
  • żywa (OPV), zawierająca atenuowane szczepy poliowirusów, które są pozbawione właściwości chorobotwórczych. 

Szczepionki przeciwko poliowirusom powodują powstawanie przeciwciał, które uniemożliwiają przedostanie się wirusa do ośrodkowego układu nerwowego, co z kolei chroni przed porażeniem mięśni i niedowładami będącymi skutkami poliomyelitis. 

Ważne: Od 2016 roku w Polsce stosowana jest wyłącznie szczepionka inaktywowana (IPV). 

Dziecko podczas szczepienia

Szczepienie przeciwko polio w Polsce 

Szczepienie przeciwko wirusowi polio jest w naszym kraju obowiązkowe i powinno być realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.  

Schemat szczepienia przeciwko polio wygląda następująco: 

  • Dawki podstawowe: w 3-4. oraz 5-6. miesiącu życia dziecka. 
  • Dawka uzupełniająca: w 16-18. miesiącu życia dziecka, 
  • Czwartą dawkę przypominającą należy zaaplikować w 6. roku życia. 

Podanie szczepionki w powyższym cyklu prawdopodobnie indukuje odporność na całe życie. Czasami warto jednak rozważyć podanie dawki przypominającej u dorosłych, którzy: 

  1. podróżują do miejsc endemicznego występowania wirusów polio, 
  2. mają możliwość kontaktu z poliowirusami, np. pracownicy laboratorium, personel medyczny.  

Preparaty zarejestrowane w Polsce wstrzykiwane są domięśniowo lub podskórnie. Sprzedawane są w formie zawiesiny do wstrzykiwań umieszczonej w ampułkostrzykawce. Mogą być podawane z innymi szczepionkami, jednak w innym miejscu wkłucia.  

Rodzice mają wybór odnośnie formy stosowanej szczepionki u dzieci: 

  1. Może być to bezpłatna szczepionka, zawierająca 3 typy inaktywowanego wirusa  polio. Aktualnie w Polsce dostępny jest tylko jeden tego typu preparat (tzw. szczepionka pojedyncza). 
  2. Drugą opcją są tzw. szczepionki skojarzone, których stosowanie jest płatne. Do wyboru mamy: 
  • preparaty 5w1: chroniące przed polio, błonicą, krztuścem, tężcem oraz przed zakażeniem bakteriami Haemophilus influenzae, 
  • preparaty 6w1: dające dodatkową ochronę przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B.  

Pamiętajmy: Rodzaj podanej szczepionki powinien być przedyskutowany z lekarzem, który udzieli niezbędnych informacji odnośnie stosowanych preparatów. 

Szczepienie przeciwko polio – przeciwwskazania 

Przeciwwskazaniem do przeprowadzenia szczepienia jest: 

  • uczulenie na składniki preparatu, neomycynę, streptomycynę, polimyksynę B, 
  • wystąpienie reakcji alergicznej po podaniu poprzedniej dawki szczepionki, 
  • gorączka (szczepienie powinno być przełożone na inny termin). 

Należy także zachować ostrożność w przypadku: 

  • zaburzeń krzepnięcia krwi lub trombocytopenii (obniżonej liczby płytek krwi), 
  • stosowania radioterapii lub leków obniżających odpornośćnp. kortykosteroidy, leki cytotoksyczne. 

Podczas ciąży szczepionka może być stosowana tylko w sytuacji wysokiego ryzyka zakażenia. Z kolei karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do podania szczepionki.  

Warto zaznaczyć, że osobom z przewlekłym niedoborem odporności (AIDS, zarażenie HIV) zaleca się szczepienie, nawet jeżeli odpowiedź immunologiczna może być ograniczona. 

Dotychczas nie przeprowadzono badań wpływu szczepionki na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak oddziaływania te wydają się mało prawdopodobne.  

Szczepionka przeciwko polio – skutki uboczne 

Szczepionka może powodować wystąpienie niepożądanych reakcji takich jak: 

Ciężkie reakcje alergiczne, które pojawiają się zazwyczaj bezpośrednio po podaniu preparatu. Reakcje te należy natychmiast zgłosić lekarzowi: 

  • zmiany skórne, swędzenie,  
  • opuchnięcie twarzy, 
  • trudności w oddychaniu, 
  • spadek ciśnienia krwi, 
  • zawroty głowy, 
  • przyspieszony rytm serca, 
  • utrata przytomności.  

 Pozostałe niepożądane reakcje to między innymi: 

  • ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia, 
  • gorączka, 
  • senność i drażliwość, 
  • obrzęki i wysypka, 
  • łagodny i przemijający ból stawów i mięśni, 
  • powiększenie węzłów chłonnych. 

U wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży) w ciągu kilku dni po szczepieniu mogą być obserwowane dłuższe przerwy między oddechami. 

Wszystkie niepokojące i niepożądane objawy powinny być zgłoszone: 

  • personelowi medycznemu lub farmaceucie, 
  • do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 
  • podmiotowi odpowiedzialnemu za szczepionkę. 

Pamiętajmy, że szczepienie jest jedyną skuteczną formą ochrony przed polio. Mimo że ta groźna choroba jest wyeliminowana z naszego kraju, to każdego roku diagnozowanych jest nadal kilkadziesiąt przypadków poliomyelitis na całym świecie, głównie w krajach słabo rozwiniętych takich jak Pakistan i Afganistan. Zatem dopóki istnieją miejsca, gdzie poliowirusy stanowią realne zagrożenie, powinniśmy sumiennie realizować Program Szczepień Ochronnych.  

Źródła: 

  • Majkut G., Gałęcki J., Krzyżaniak A., & Laskowski M. (2013). Eradykacja chorób zakaźnych na świecie – problemy i wyzwania na przykładzie kampanii eradykacji wirusa polio. Probl Hig Epidemiol94(1), 16-20, 
  • Charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dołączona do opakowania szczepionki zarejestrowanej i dostępnej w Polsce, 
  • Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 października 2019 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2020 (w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia; 2019, poz. 87), 
  • https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-szczepien-ochronnych-pso-https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/poliomyelitis/. 
Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

mgr farm.

Mirka Karendys

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Hanna Lengiewicz Autor

mgr farm.

Hanna Lengiewicz

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

mgr farm.

Marta Grabowska

Wenflony – o czym mówi ich kolor?

Wenflony, inaczej kaniule dożylne, służą do podawania leków i kroplówek bez potrzeby wielokrotnego wkłuwania igły w żyłę. Mają one różne…

Zobacz więcej

Marta Grabowska Autor

mgr farm.

Marta Grabowska

Czy łuszczyca jest zaraźliwa?

Nie, łuszczyca nie jest zaraźliwa i kontakt z osobą chorą jest bezpieczny. Zgodnie z komunikatem wydanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

mgr farm.

Marta Junowicz

Szczepienie na grypę w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią grupę wysokiego ryzyka jeśli chodzi o powikłania grypy, a ryzyko to narasta w kolejnych trymestrach. Opisywano…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
26 lutego 2020 mgr Leszek Pawski
26 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
25 lutego 2020 lek. Małgorzata Czerniak
24 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
19 lutego 2020 mgr Leszek Pawski
18 lutego 2020 mgr Anna Trębińska
11 lutego 2020 mgr Magdalena Torowska
11 lutego 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
10 lutego 2020 Rafał Suchodolski
Zobacz więcej