14
22 października 2020
Michał Frynas Autor
Autor
Michał Frynas

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane (SM lub MS) jest najczęstszą chorobą demielinizacyjną o podłożu immunozapalnym oraz najczęstszą przyczyną niepełnosprawności młodych dorosłych. W stwardnieniu rozsianym organizm wyzwala odpowiedź autoimmunologiczną przeciwko osłonkom mielinowym otaczającym nerw, co prowadzi do zaburzeń przewodzenia informacji pomiędzy mózgiem a resztą ciała.

Stwardnienie rozsiane (SM lub MS) jest najczęstszą chorobą demielinizacyjną o podłożu immunozapalnym oraz najczęstszą przyczyną niepełnosprawności młodych dorosłych. W stwardnieniu rozsianym organizm wyzwala odpowiedź autoimmunologiczną przeciwko osłonkom mielinowym otaczającym nerw, co prowadzi do zaburzeń przewodzenia informacji pomiędzy mózgiem a resztą ciała.

Kogo najczęściej dotyka MS? 

Choroba dotyka głównie osób między 20 a 40 rokiem życia. Ryzyko zachorowania na stwardnienie rozsiane rośnie wraz ze wzrostem szerokości geograficznej: kraje północnej Europy, Kanady i południowej Australii są bardziej narażone na zachorowanie niż kraje leżące bliżej równika.  

Polska należy do krajów wysokiego ryzyka z zachorowalnością 40-80 przypadków na 100 000 osób. 

Stwardnienie rozsiane

Jakie są przyczyny zachorowania na stwardnienie rozsiane? 

U podłoża choroby leży wiele mechanizmów, takich jak zapalenie, demielinizacja oraz aksonalna degeneracja.  

Jednak konkretna przyczyna MS nie została dotychczas poznana.  

Powszechnie akceptowana teoria mówi o tym, że stwardnienie rozsiane zaczyna się jako immunologiczne schorzenie zapalne z autoreaktywnymi limfocytami. W późniejszym etapie choroby większe znaczenie ma aktywacja mikrogleju, komórek odpornościowych w tkance mózgowej oraz przewlekła neurodegeneracja.  

Inną teorią jest związek z zakażeniem wirusowym, w szczególności EBV, jednak nie ma wystarczających dowodów, aby potwierdzić tę tezę.  

Stwierdzonymi czynnikami ryzyka są również:  

  • nikotynizm,  
  • mała ekspozycja na światło,  
  • niski poziom witaminy D3. 

Czym jest klinicznie izolowany zespół? 

Klinicznie izolowany zespół (CIS, clinically isolated syndrome) jest pierwszym w życiu klinicznym epizodem wskazującym na SM. Najczęściej przyjmuje formę: 

  • jednostronnego zapalenia pozagałkowego nerwu wzrokowego – objawami są ból podczas poruszania okiem, zamglone widzenie, 
  • podwójne widzenie, 
  • zespół móżdżkowy, 
  • zapalenie rdzenia kręgowego – spadek siły kończyn, zaburzenia czucia, 
  • objaw Lhermitte’a – uczucie  „prądu elektrycznego” rozprzestrzeniającego się w dół kręgosłupa przy zgięciu głowy ku klatce piersiowej. 

Jakie są objawy stwardnienia rozsianego? 

Głównymi objawami stwardnienia rozsianego są: 

  • podwójne widzenie, oczopląs, 
  • wrażenie kłucia, mrowienia, drętwienia w kończynach i tułowiu, 
  • objaw Lhermitte’a – uczucie  „prądu elektrycznego”, który rozprzestrzenia się w dół kręgosłupa przy zgięciu głowy ku klatce piersiowej, 
  • osłabienie siły mięśni, 
  • wzmożone napięcie mięśniowe, 
  • zaburzenia chodu, 
  • ból, 
  • zaburzenia erekcji, obniżone libido, 
  • zaburzenia poznawcze i depresja. 

Ze względu na przebieg kliniczny wyróżnia się 3 główne postacie choroby: 

  1. Postać rzutowo-remisyjna – charakteryzuje się wyraźnymi napadami choroby trwającymi co najmniej 24 godziny, co jest poprzedzone co najmniej 30-dniowym okresem neurologicznej stabilności. Po rzucie następuje całkowite lub częściowe wycofanie objawów. Jest to najczęstsza postać choroby i ujawnia się zazwyczaj u osób młodych. 
  2. Postać wtórnie-postępująca – rozwija się zazwyczaj po 10-20 latach trwania choroby w postaci rzutowo-remisyjnej. W tej postaci objawy ulegają stałemu pogorszeniu z brakiem lub delikatnymi remisjami.  
  3. Postać pierwotnie postępująca – od początku choroba ulega stałemu pogorszeniu bez wyraźnie zaznaczonych momentów remisji. Występuje najczęściej u osób około 40. roku życia. 

W jaki sposób lekarz stawia rozpoznanie SM? 

Rozpoznania dokonuje lekarz neurolog na podstawie obrazowania MRI głowy (rezonansu magnetycznego) oraz objawów klinicznych. Stosuje się kryteria wieloogniskowości oraz wieloczasowowści – w obrazie rezonansu magnetycznego muszą pojawiać się nowe ogniska demielinizacyjne, a rzuty choroby muszą pochodzić z różnych ognisk. 

Stwardnienie rozsiane – leczenie 

Na chwilę obecną stwardnienie rozsiane jest chorobą nieuleczalną. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i rzutów choroby oraz modulowaniu jej przebiegu. 

Decyzję o rozpoczęciu leczenia podejmuje lekarz. Terapia może być przeprowadzona u osób z CIS, u których występuje wysokie ryzyko rozwinięcia SM. W takich przypadkach lekiem z wyboru jest interferon beta podawany domięśniowo lub podskórnie. 

Leczenie rzutów choroby 

W leczeniu rzutów choroby dąży się do ograniczenia oraz szybszego ustępowania dolegliwości neurologicznych. W tym celu najczęściej stosowanymi lekami są glikokortykosteroidy podawane doustnie lub dożylnie w zależności od nasilenia objawów. W sytuacji gdy nie udaje się osiągnąć pożądanych efektów za pomocą leczenia glikokortykosteroidami, rozważa się leczenie plazmaferezą (wymiana osocza). 

Modulowanie przebiegu choroby 

Celem leczenia modyfikującego przebieg choroby jest zapobieganie rozwojowi niepełnosprawności. Jeżeli zostanie wprowadzone we wczesnym etapie choroby, kiedy odpowiedź immunologiczna jest najbardziej aktywna, leczenie pozwala 0na wydłużenie okresu pomiędzy rzutami choroby oraz zapobiega powstawaniu nowych ognisk demielinizacyjnych w mózgu. Stosowane w tym celu leki niosą ze sobą duże ryzyko działań niepożądanych, dlatego powinny być uważnie dobierane w zależności do oczekiwań i stanu ogólnego pacjenta.  

  • Najczęściej stosowanymi lekami są interferon beta oraz octan glatirameru podawane domięśniowo lub podskórnie. Leki te wykazują niewielkie działania niepożądane. Skuteczność interferonu może jednak maleć wraz z czasem trwania terapii. 
  • Terapia lekami doustnymi pozwala pacjentowi na uniknięcie częstych wkłuć, niesie ze sobą jednak większe ryzyko działań niepożądanych. Z leków podawanych doustnie najczęściej stosowany jest fumaran dimetylu. Innymi substancjami są teryflunomid, fingolimod i siponimod. 

Terapia między rzutami SM 

Największą skuteczność w wydłużaniu okresu pomiędzy rzutami wykazują leki podawane we wlewie dożylnym: natalizumab i alemtuzumab. Pomimo wysokiej skuteczności leki te nie są wskazane do stosowania w pierwszym wyborze. Wraz z czasem stosowania natalizumabu wzrasta ryzyko ciężkiego powikłania leczenia – postępującej leukoencefalopatii wieloogniskowej, dlatego zalecany jest chorym, u których bezpieczniejsze metody nie przyniosły zamierzonego efektu.  

Wymienione wyżej leki nie wykazują skuteczności w leczeniu postaci pierwotnie postępującej. Od niedawna dostępny jest lek biologiczny – okrelizumab, który spowalnia postęp tej postaci choroby. 

Leczenie objawowe SM 

W stwardnieniu rozsianym stosuje się także leczenie objawowe. Używa się leków miorelaksacyjnych, przeciwdepresyjnych oraz przeciwbólowych. Mimo braku silnych dowodów zalecana jest suplementacja witaminą D3 w ilości 2000-5000 jednostek dziennie. 

Badania nie wykazały skuteczności kannabinoidów w leczeniu SM. 

Jakie są rokowania w stwardnieniu rozsianym? 

Przebieg stwardnienia rozsianego w głównej mierze zależy od postaci klinicznej, czasu rozpoczęcia leczenia oraz odpowiedzi osobniczej.  Postać rzutowo-remisyjna wiąże się z lepszymi rokowaniami niż postacie postępujące. MS rzadko jest śmiertelne, jednak może prowadzić do niepełnosprawności i dużych utrudnień w życiu codziennym. Aktualnie szacuje się, że długość życia osób z SM jest krótsza o 5-10 lat od przewidywanej średniej długości życia.  

Przeczytaj również:
Co to jest stwardnienie zanikowe boczne?

Źródła: 

  • Pol. Przegl. Neurol 2016;12(2):80-95. 
  • Neurologia. Tom 1-2. Red. Kozubski, Wojciech; Liberski, Paweł. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013, 992 s. ISBN 978-83-200-4535-2. 
  • Goldenberg MM. Multiple sclerosis review. P T. 2012;37(3):175-184. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ujemne Rh u kobiety w ciąży

Ujemny czynnik Rh u matki powoduje, że jej organizm uznaje taki czynnik jako obcy, a jej układ odpornościowy będzie atakował…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Poradnik Gemini Autor

Poradnik Gemini

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Niestety wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Objawy nawracają i są przerywane okresem latencji, czyli utajenia. Wirus HSV…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma stężenia testosteronu we krwi u dorosłych

Stężenie testosteronu zmienia się dynamicznie. U mężczyzn granice norm to 270-1070 ng/dL ze średnim poziomem ok. 700ng/dL. U kobiet stężenia są zdecydowanie…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Ciąża a grupa krwi

Różne grupy krwi rodziców dziecka mogą skutkować konfliktem serologicznym między matką a płodem. W celu zapobiegnięcia takiej sytuacji sprawdza się…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Natika Karolak Autor

Natika Karolak

mgr farm.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Jak najbardziej, suplementacja witaminą D u kobiet w ciąży, jak i matek karmiących piersią jest bardzo ważna. Ilość witaminy D…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
  1. Konrad pisze:

    We Wrocławiu w Centrum Rozwojowo-Badawczym przy Szpitalu Wojewódzkim wykonuje się innowacyjny zabieg leczenie stwardnienia rozsianego. Relacje pacjentów robią podobno wrażenie,jak i sama metoda.

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)