5
10 czerwca 2021

Czym jest wstrząs anafilaktyczny?

Wstrząs anafilaktyczny to zagrażająca życiu reakcja organizmu. Może być wywołana alergenem, pokarmem czy też zażyciem leku. Wstrząs anafilaktyczny u dorosłych wywołany jest najczęściej przez alergeny oraz leki, natomiast u dzieci przyczyną najczęściej jest pokarm.  

Wstrząs anafilaktyczny – definicja 

Wstrząs anafilaktyczny to bardzo szybka, dynamiczna i zagrażająca życiu reakcja nadwrażliwości organizmu na dany czynnik. Czynniki mogą być typu alergicznego lub niealergicznego. Pierwszy typ wstrząsu spowodowany jest alergenem, natomiast drugi – na przykład reakcją na warunki temperaturowe lub leki. Niekiedy trudno jest ocenić przyczynę wstrząsu – mówimy wówczas o wstrząsie idiopatycznym

Wstrząs anafilaktyczny dotyka każdego roku około 1-3% społeczeństwa. U dorosłych najczęstszą przyczyną wstrząsu są alergeny oraz leki, natomiast u dziecipokarm. Co trzeci przypadek wstrząsu, to wstrząs idiopatyczny o nieustalonej etiologii. 

Mechanizm wystąpienia takiej sytuacji zagrażającej życiu polega na uwolnieniu z komórek układu odpornościowego mediatorów takich jak histamina oraz tryptaza, które wywołują obkurczanie mięśni gładkich oskrzeli oraz przewodu pokarmowego.

Jakie są najczęstsze przyczyny występowania wstrząsu anafilaktycznego? 

Najczęstszymi przyczynami są: 

  • alergeny wziewne – takie jak sierść zwierząt, 
  • leki – głównie antybiotyki, cytostatyki (leki stosowane w leczeniu nowotworów), narkotyczne oraz nienarkotyczne leki przeciwbólowe, 
  • pokarmy – na przykład: orzechy ziemne, laskowe, przyprawy, jaja kurze, soja, ryby, pszenica, 
  • jad owadów – jad pszczoły oraz osy, 
  • stres, 
  • wysiłek fizyczny, 
  • zimna lub nadmiernie gorąca temperatura otoczenia. 

Jakie są objawy wstrząsu anafilaktycznego? 

Objawy wstrząsu występują zwykle bardzo szybko (w ciągu kilku minut lub nawet kilku sekund). U niektórych pacjentów mogą zdarzyć się nawroty objawów – zwykle po 8-12 godzinach od wstrząsu. Najczęstszymi objawami wstrząsu anafilaktycznego są: 

  • nudności, 
  • wymioty, 
  • zawroty głowy, 
  • duszność, 
  • silne osłabienie, 
  • ból i kołatanie serca, 
  • gwałtowny spadek ciśnienia krwi, 
  • utrata przytomności. 

Niestety, wstrząs anafilaktyczny może doprowadzić nawet do śmierci na skutek silnego obrzęku tkanek gardła i zablokowania wymiany gazowej. 

Jak postępować z chorym we wstrząsie anafilaktycznym? 

Najważniejszym elementem postępowania we wstrząsie anafilaktycznym jest to, by chory jak najszybciej otrzymał odpowiednią dawkę adrenaliny. Lek ten odwraca skutki wstrząsu, ponieważ powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych, a także zmniejsza wydzielanie substancji wywołujących wstrząs.  

Postępowanie rozpoczynamy od wezwania pomocy oraz usunięcia czynnika wywołującego wstrząs (zależnie od czynnika, czynność ta może polegać np. na usunięciu żądła owada). Należy ocenić stan układu krążenia, a także drożność dróg oddechowych i w razie konieczności rozpocząć resuscytację. Chorego powinniśmy ułożyć na plecach z nogami uniesionymi powyżej reszty ciała. Jeżeli występują wymioty, odpowiednią pozycją będzie boczna ustalona.  

Chorzy leczeni w szpitalu zawsze wymagają obserwacji przez co najmniej 8-12 godzin. Najcięższe przypadki wstrząsu anafilaktycznego wymagają natomiast przyjęcia na oddział intensywnej terapii. Chory po opuszczeniu szpitala powinien zostać poinstruowany o możliwości wystąpienia podobnej sytuacji w przyszłości. Zwykle przepisuje się także pacjentom leki ratujące życie, takie jak adrenalina w formie do łatwego podania domięśniowego. 

Jakie leki stosuje się w farmakoterapii wstrząsu anafilaktycznego? 

  • Podstawowym lekiem jest adrenalina podawana zazwyczaj domięśniowo. 
  • Stosuje się także leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy w celu zahamowania objawów wstrząsu. 
  • Leki przeciwhistaminowe odwracają reakcje skórne oraz wysypkę, natomiast glikokortykosteroidy to silne leki przeciwzapalne i przeciwalergiczne. 
  • W leczeniu duszności stosowane są leki rozszerzające oskrzela, takie jak salbutamol czy też fenoterol. 
  • Choremu często podaje się także tlen, by przeciwdziałać niedotlenieniu organizmu. 

Czy wstrząs anafilaktyczny można całkowicie wyleczyć? 

Chory po przebyciu pierwszego wstrząsu może zupełnie normalnie funkcjonować. Musi być jednak świadomy, iż wstrząs może pojawić się ponownie. Nie ma zwykle możliwości całkowitego wyleczenia. Nie da się także przewidzieć, kiedy może pojawić się następny wstrząs. Dlatego bardzo ważnym elementem zapobiegania jest ustalenie przyczyny poprzedniego wstrząsu. W tym celu należy udać się do lekarza alergologa, który wykona odpowiednie testy oraz ustali przyczynę, jeśli podłoże wstrząsu było alergiczne. W przypadku ustalenia przyczyny ważnym czynnikiem zapobiegania jest minimalizowanie kontaktu z alergenem. Pacjent narażony na wstrząs powinien mieć zawsze przy sobie preparat adrenaliny, a także informację o uczuleniu (na przykład w formie bransoletki).

Źródła: 

  • https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59318,wstrzas-anafilaktyczny-anafilaksja. 
  • Janiec W., Kompendium Farmakologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015. 
  • Jerzy Kruszewski: Interna Szczeklika, Anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny, Medycyna Praktyczna, Kraków 2012. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu celiakii?

Powinna Pani rozpocząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Jeśli istnieje podejrzenie celiakii, konieczne będzie skierowanie do poradni gastroenterologicznej. Najczęściej diagnostyka…

Zobacz więcej

Czy dziecko chore na astmę może przyjmować aspirynę?

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) jest najstarszym, stosowanym po dzień dzisiejszy środkiem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Aspiryna nie powinna być jednak w…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
28 lipca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
23 lipca 2021 Natalia Górska
23 lipca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
09 lipca 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
25 czerwca 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
22 czerwca 2021 mgr Krzysztof Sumiński
07 czerwca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)