338
02 października 2019

Czystek – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania

Ostatnimi czasy czystek zyskał ogromną popularność, głównie ze względu na swoje antyoksydacyjne i oczyszczające organizm właściwości. Czy spożywanie go może faktycznie uchronić nas od chorób lub wspomóc leczenie stanów zapalnych i infekcji?

Czystek – co to jest?

Czystek (Cistus incanus) to roślina należąca do rodziny czystkowatych (Cistaceae), liczącej około 50 gatunków. Czystek pochodzi prawdopodobnie z terenów basenu Morza Śródziemnego, a do Polski został przywieziony w celu uprawy, dlatego występuje u nas tak wiele jego odmian. Łatwo go rozpoznać ze względu na charakterystyczne kwiaty w kolorach: białym, ciemnoróżowym czy jasnopurpurowym. Nadal pozostaje jednak rośliną słabo zbadaną w porównaniu do innych, powszechnie znanych i wykorzystywanych ziół. W fitoterapii oprócz ziela i kwiatów czystka wykorzystuje się także ciemnobrązową żywicę pozyskiwaną z niektórych gatunków tej rośliny, znaną jako ladanum lub labdanum.

Czystek – właściwości i zastosowanie

Czystek zawiera liczne związki czynne z grupy polifenoli, których ilość może różnić się w zależności od gatunku. To głównie te substancje odpowiadają za właściwości naparów przygotowywanych z tej rośliny.

Czystek wykazuje działanie:

  • antyoksydacyjne oraz związane z nim działanie przeciwnowotworowe;
  • przeciwgrzybicze, antybakteryjne i przeciwwirusowe – może być stosowany profilaktycznie w celu wzmocnienia odporności, a także wspomagająco w infekcjach układu oddechowego;
  • wzmacniające i detoksykujące – oczyszcza organizm z toksyn powstałych np. na skutek nieprawidłowej diety;
  • przeciwmiażdżycowe i obniżające poziom cukru we krwi – regularne spożywanie naparów z czystka u osób z podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów czy z nieprawidłowym poziomem cukru we krwi może mieć korzystne działanie w takich schorzeniach, jak miażdżyca, cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca;
  • poprawia wygląd skóry, wzmacnia włosy i paznokcie.

W starożytnej medycynie napary z czystka stosowane były w leczeniu ran oraz zmian skórnych.

Oprócz flawonoidów, które są głównie odpowiedzialne za prozdrowotne właściwości wyciągów z czystka, związkami wspomagającymi jego działanie są:

  • katechiny,
  • proantocyjanidyny,
  • terpeny,
  • olejki o intensywnym zapachu. 

Olejki te mogą działać odstraszająco na owady.

Czystek

Czystek – jak go stosować?

Czystek najczęściej stosuje się w postaci naparu. Przygotowujemy go, zalewając ziele gorącą wodą o temperaturze ok. 90°C, w proporcji 1 łyżka ziół na 200 ml wody. Następnie odstawiamy pod przykryciem na 10 minut. Napar należy wypić bezpośrednio po przygotowaniu i ostudzeniu, ponieważ po odstaniu traci swoje cenne zdrowotne właściwości. Można wykorzystać go również do płukania jamy ustnej, przemywania skóry lub wykonania inhalacji.

Czystek jest dostępny także w postaci kapsułek zawierających sproszkowany wyciąg. Przy wyborze preparatu warto kierować się deklarowaną przez producenta zawartością czystego suszu (im większa, tym lepiej) oraz standaryzacją na któryś ze związków czynnych (najlepiej wybierać preparaty standaryzowane).

Czystek – przeciwwskazania

Nie zaleca się picia więcej niż dwóch porcji naparu dziennie, a w przypadku kapsułek – przekraczania podanego na opakowaniu dawkowania. Ze względu na brak danych na temat stosowania czystka u kobiet w ciąży, karmiących oraz u małych dzieci, należy zachować ostrożność podczas jego przyjmowania.

Czystek to roślina o szerokim zastosowaniu w medycynie. Ze względu na korzystne działanie dla naszego zdrowia, warto włączyć ją do codziennej diety. Pamiętajmy jednak, że napary czy kapsułki mogą jedynie uzupełnić leczenie zalecone przez specjalistę – nie zastąpią go.

Źródła:

  • Newerli-Guz J., Erdman M., Ocena wybranych wyróżników jakościowych czystka (róży skalnej) Cistus incanus L.; Probl. Hig. Epidemol. 2015, 96(3): 693-696,
  • Ekiert K., Dochniak M., Superfoods – idealne uzupełnienie diety czy zbędny dodatek?, Piel. Zdr. Publ. 2015, 5(4): 401-408.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Olej z wiesiołka a odbudowa warstwy lipidowej skóry

Olej z wiesiołka zawiera w swoim składzie nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 (takie jak gamma-linolenowy, linolenowy), fitosterole i witaminę E. Olej…

Zobacz więcej

Ostropest i inne zioła

Ostropestu nie powinno zalewać się wrzątkiem ze względu na degradację związków czynnych. W zasadzie żadnych ziół nie powinno się zalewać…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Barbara pisze:

    Mam wznowę raka złośliwego gruczolaka, ale po chemii proces rozrostu się wstrzymał. Czy mogę pić napar z czystka? Pozdrawiam.

    1. mgr farm. Marta Junowicz pisze:

      Dzień dobry.
      W przypadku wznowienia choroby nowotworowej i trwającej chemioterapii stosowanie leków, suplementów i preparatów ziołowych należy skonsultować z lekarzem prowadzącym.

  2. Michał pisze:

    „Napar należy wypić bezpośrednio po przygotowaniu i ostudzeniu, ponieważ po odstaniu traci swoje cenne zdrowotne właściwości”. Można wiedzieć po jakim czasie traci swoje właściwości? I skąd to wiadomo? Jeśli na przykład mój napar z czystka stoi już godzinę od zaparzenia, to jest jeszcze sens go pić? Pozdrawiam.

    1. mgr farm. Aneta Lis pisze:

      Dzień dobry.
      Za działanie naparu z czystka odpowiadają m.in. flawonoidy, a ich największe stężenie występuje w jeszcze ciepłym naparze. Dlatego jeśli chcielibyśmy zmaksymalizować efekt stosowania, najlepiej wypijać napar w ciągu godziny po przygotowaniu i nie zostawiać do odstania.

  3. Michał pisze:

    Witam. W artykule jest napisane, że napar z czystka powinno się wypić zaraz po zaparzeniu i ostudzeniu, bo po odstaniu traci swoje właściwości. Można wiedzieć, skąd to wiadomo? Po jakim czasie dokładnie napar traci swoje właściwości? Jeśli napar stoi już godzinę czy dwie od zaparzenia, to nadaje się jeszcze do picia? Pozdrawiam.

    1. mgr farm. Aneta Lis pisze:

      Dzień dobry.
      Za działanie naparu z czystka odpowiadają m.in. flawonoidy, a ich największe stężenie występuje w jeszcze ciepłym naparze. Dlatego jeśli chcielibyśmy zmaksymalizować efekt stosowania, najlepiej wypijać napar w ciągu godziny po przygotowaniu i nie zostawiać do odstania.

    2. grzemi pisze:

      Jak każdy przeciwutleniacz polifenole utleniają się kosztem tkanek wyłapując nadtlenki z organizmu neutralizując ich złe działanie jak i jednocześnie po połączeniu z nimi same się neutralizują. Po odstawieniu zielonej herbaty czy też czystka widać jak kolor naparu z czasem ciemnieje, to jest właśnie wynik utleniania polifenoli które szybko wyłapują tlen z wody i sie neutralizują.

  4. Anonim pisze:

    Nie zaleca się picia więcej niż dwóch porcji naparu dziennie. Jakie mogą być skutki, gdy pije się napar z czystka o wiele częściej?

    1. mgr farm. Aneta Lis pisze:

      Dzień dobry.
      Generalnie czystek nie wykazuje żadnych działań niepożądanych. Jest ziołem dość bezpiecznym, aczkolwiek niewiele wiadomo na temat jego oddziaływań z różnymi powszechnie stosowanymi lekami. Poza tym w przypadku czystka, podobnie jak w przypadku zażywania większości naparów z ziół, nie zaleca się stosowania go częściej niż dwa, maksymalnie trzy razy dziennie, zgodnie z zasadą, że każdy surowiec roślinny w nadmiarze szkodzi. Wiele możliwych oddziaływań zarówno z lekami, jak i składnikami diety nie zostało jeszcze przebadanych.

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)