4
12 marca 2021

Dieta w chorobach pęcherzyka żółciowego

Kamica pęcherzyka żółciowego jest jednym z najczęściej występujących schorzeń przewodu pokarmowego na całym świecie. Jest to szczególnie poważny problem zdrowotny w wysoko rozwiniętych krajach Europy Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Aktualne dane wskazują, że kamica pęcherzyka żółciowego dotyczy co piątej dorosłej osoby w państwach Europy Zachodniej. W dodatku coraz częściej jest ona rozpoznawana u dzieci i młodzieży, zwłaszcza otyłych.  

W obrębie dróg i pęcherzyka żółciowego mogą występować następujące schorzenia: 

  • kamica pęcherzyka żółciowego, 
  • polipy pęcherzyka żółciowego, 
  • torbiele dróg żółciowych, 
  • nowotwory złośliwe dróg żółciowych. 

Przeczytaj również:
Kamica pęcherzyka żółciowego – czynniki ryzyka, objawy i leczenie

Kamica pęcherzyka żółciowego – czynniki ryzyka 

Do głównych czynników ryzyka rozwoju kamicy pęcherzyka żółciowego należą: 

  • predyspozycje genetyczne, 
  • płeć żeńska, 
  • wiek, 
  • niewłaściwy sposób odżywiania, 
  • otyłość, 
  • zespół metaboliczny, 
  • insulinooporność, 
  • cukrzyca, 
  • znacznie podwyższone stężenie trójglicerydów we krwi, 
  • gwałtowna redukcja masy ciała (np. drastyczne odchudzanie), 
  • zespół krótkiego jelita, 
  • mukowiscydoza, 
  • infekcje dróg żółciowych. 

Jakie błędy żywieniowe sprzyjają wystąpieniu kamicy pęcherzyka żółciowego? 

  • Regularna konsumpcja wysokokalorycznych potraw (np. żywność typu fast food, potrawy długotrwale smażone). 
  • Nadmierne spożycie cholesterolu i tłuszczów zwierzęcych. 
  • Spożywanie dużej ilości słodyczy i wyrobów cukierniczych, soków, słodkich napojów, miodu i przetworów owocowych o wysokiej zawartości cukru. 
  • Niedostateczna podaż nienasyconych kwasów tłuszczowych (np. w postaci oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia, dobrej jakości oleju rzepakowego, niedosładzanych i niesolonych orzechów, nasion, pestek, awokado). 
  • Zbyt niskie spożycie błonnika pokarmowego (tj. mała ilość warzyw, owoców i pełnoziarnistych produktów zbożowych). 
  • Nieregularne spożywanie posiłków w ciągu dnia, w tym spożywanie obfitych dań w godzinach późnowieczornych.  

Kamica pęcherzyka żółciowego – powikłania 

Do powikłań kamicy żółciowej należą: 

  • napad kolki żółciowej, 
  • powstanie wodniaka pęcherzyka żółciowego, 
  • żółciowe zapalenie otrzewnej, 
  • ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego,  
  • ostre zapalenie dróg żółciowych,  
  • ostre zapalenie trzustki. 

Następstwami usunięcia całego pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia) są: 

  • nudności, 
  • brak apetytu, 
  • poposiłkowe uczucie pełności, 
  • zmniejszenie tolerancji na pokarmy tłuste. 

W jaki sposób zapobiegać rozwojowi kamicy żółciowej? 

  • Przestrzegaj ogólnie przyjętych zasad prawidłowego żywienia (np. model diety śródziemnomorskiej bądź diety DASH). 
  • Systematycznie podejmuj wiele różnych form aktywności fizycznej, które sprawiają Ci przyjemność (co najmniej 150 minut tygodniowo). 
  • Długotrwale utrzymuj optymalną masę ciała. 
  • Włączaj regularnie do diety warzywa, owoce, gruboziarniste produkty zbożowe oraz orzechy, pestki i nasiona, które są bogatym źródłem wielu cennych składników odżywczych, jak również błonnika pokarmowego, zmniejszającego stężenie kwasów żółciowych. 
  • Unikaj konsumpcji bogatokalorycznej żywności o wysokim stopniu przetworzenia (np. słodkie i słone przekąski, dania typu fast-food, słodzone napoje), które prowadzą do wzrostu stężenia glukozy we krwi i jednocześnie obniżenia siły skurczu pęcherzyka żółciowego, czego konsekwencją jest zaleganie w nim żółci. 
  • Ogranicz spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych do maksymalnie 10% całodziennego udziału energii w diecie oraz podaż cholesterolu z pożywienia (tj. tłustych gatunków mięsa, masła, smalcu, pełnotłustych przetworów mlecznych, żółtek jaj, wątróbki). 
  • Jedz 4-5 posiłków na dobę co 3-4 godziny. 
  • Zrezygnuj z potraw smażonych. Wybieraj dania gotowane w wodzie, gotowane na parze, pieczone w pergaminie lub naczyniu żaroodpornym bądź duszone na wodzie. 
  • Zrezygnuj z konsumpcji obfitych posiłków w godzinach późnowieczornych. 
  • Unikaj gwałtownej redukcji masy ciała (tj. powyżej 3 kg tygodniowo) i stosowania wyjątkowo restrykcyjnej diety niskotłuszczowej, ponieważ może to prowadzić do powstawania kamieni żółciowych w wyniku długotrwałego zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym. 

Jak postępować w przypadku zaostrzenia objawów kamicy żółciowej oraz tuż po zabiegu usunięcia pęcherzyka żółciowego? 

W tej sytuacji należy wdrożyć zasady diety łatwostrawnej z ograniczeniem tłuszczu, które uwzględniają m.in.: 

  • Spożywanie regularnych i niewielkich posiłków w ciągu dnia, np. 5 razy dziennie o względnie stałych porach. 
  • Wyraźne ograniczenie konsumpcji pokarmów odzwierzęcych, szczególnie bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol (np. karkówka, golonka, baleron, salami, boczek, kiełbasa, kabanosy, parówki, pasztet, pasztetowa, salceson, kaszanka, masło, smalec, tłuste sery żółte, sery pleśniowe, serki topione, serki typu fromage, smażone żółtka jaj). 
  • Unikanie potraw smażonych, grillowanych tradycyjnie, wędzonych oraz peklowanych. 
  • Włączenie do diety umiarkowanych ilości wysokiej jakości olejów roślinnych tłoczonych na zimno, tj. oliwy z oliwek extra virgin, oleju rzepakowego, a także awokado oraz dobrze tolerowanych niesłodzonych i niesolonych orzechów, nasion oraz pestek (np. w postaci świeżo mielonej). 
  • Wykluczenie z cotygodniowego menu produktów ciężkostrawnych i długo zalegających w przewodzie pokarmowym (np. smażonych grzybów), pokarmów wzdymających (np. warzywa kapustne, cebula, czosnek, suche nasiona roślin strączkowych) oraz pikantnych potraw. 
  • Zwiększenie podaży produktów żywnościowych bogatych w ß-karoten (np. marchew, dynia, boćwina, brokuły, sałata zielona, szpinak, morele, brzoskwinie), witaminę C (np. natka pietruszki, szpinak, brukselka, brokuły, truskawki, kiwi, pomarańcze), witaminę D (np. pieczony łosoś, makrela w umiarkowanych ilościach), witaminę E (np. olej rzepakowy, natka pietruszki, szpinak, sałata, czarne jagody, nektarynki, awokado, świeżo mielone orzechy, nasiona, pestki) i witaminę K (np. szpinak, sałata, brukselka). 
  • Ograniczenie spożycia słodyczy i wyrobów cukierniczych oraz napojów słodzonych. 
  • Unikanie konsumpcji nadmiernych ilości błonnika pokarmowego. 
  • Wprowadzenie do diety łagodnych ziół (np. tymianek, bazylia, rozmaryn, majeranek). 
  • Spożywanie potraw w postaci zupy krem, kleików, kisieli, budyniów, musów, koktajlów, galaretek. 
  • Rezygnacja ze spożycia surowych warzyw i owoców na rzecz gotowanych, duszonych w wodzie, ugotowanych na parze, przetartych czy zmiksowanych.  
  • Zjedzenie ostatniego posiłku na około 2-3 godziny przed snem. 
  • Wypijanie głównie niegazowanej wody, delikatnej herbaty oraz dobrze tolerowanych ziół. 

Podsumowanie 

  • Kamica pęcherzyka żółciowego jest obecnie diagnozowana u ponad 20% dorosłych mieszkańców Europy Zachodniej, co sprawia, że zalicza się ją do najczęściej występujących zaburzeń przewodu pokarmowego. 
  • Wyniki licznych badań naukowych wykazały, że znacznie podwyższony wskaźnik masy ciała BMI oraz nieprawidłowa dieta bogatokaloryczna, uboga w warzywa i owoce, przyczyniają się do nasilenia ryzyka powstawania kamieni żółciowych, jak również wystąpienia powikłań kamicy pęcherzyka żółciowego. 
  • W zdecydowanej większości przypadków jedyną skuteczną formą profilaktyki kamicy pęcherzyka żółciowego jest przestrzeganie prozdrowotnego stylu życia, w tym wdrażanie zasad zdrowego żywienia, regularne uprawianie aktywności fizycznej oraz długotrwałe utrzymywanie właściwej masy ciała. 

Źródła: 

  1. Krawczyk M., Milkiewicz P.: Postępowanie w kamicy żółciowej. Podsumowanie wytycznych European Society for the Study of the Liver 2016. Med. Prakt., 2017; 2: 65–70. 
  2. Jarosz M.: Choroby wątroby i dróg żółciowych. [w]: Jarosz (red.): Praktyczny Podręcznik Dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2010, 249-257. 
  3. Gaby A.R.: Nutritional approaches to prevention and treatment of gallstones. Altern Med Rev. 2009 Sep;14(3):258-67. 
  4. Shabanzadeh D.M., Sørensen L.T., Jørgensen T.: Determinants for gallstone formation – a new data cohort study and a systematic review with meta-analysis. Scand J Gastroenterol. 2016 Oct;51(10):1239-48. 
  5. Park Y., Kim D., Lee J.S., et al.: Association between diet and gallstones of cholesterol and pigment among patients with cholecystectomy: a case-control study in Korea. J Health Popul Nutr. 2017 Nov 23;36(1):39. 
  6. Di Ciaula A., Wang D.Q.H., Portincasa P.: An update on the pathogenesis of cholesterol gallstone disease. Curr Opin Gastroenterol. 2018 Mar;34(2):71-80. 
  7. Chang C.M., Chiu T.H.T., Chang C.C., et al.: Plant-Based Diet, Cholesterol, and Risk of Gallstone Disease: A Prospective Study. Nutrients. 2019 Feb 4;11(2):335. 
  8. Kędzia B., Hołderna-Kędzia E.: Miód i surowce roślinne w leczeniu chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego. Post Fitoter 2017; 18(1): 42-46. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Jakie jedzenie na grilla?

Przede wszystkim, produkty grillowane nie powinny zawierać konserwantów, np. azotyn sodu i potasu, których aktywność kancerogenna wzrasta wraz z obróbką…

Zobacz więcej

Ile jajek można zjeść w Wielkanoc?

Dwa jaja w ciągu dnia będą optymalną sumą. Jeżeli mamy zamiar zjeść więcej, pamiętajmy, aby w pozostałe dni około Wielkanocy,…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
22 września 2021 Magdalena Bernisz
10 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
10 września 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
08 września 2021 Agata Kleszcz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)