2
03 sierpnia 2020

Dlaczego należy myć jagody? Uważaj na bąblowicę!

Tasiemiec wielojamowy jest jednym z najbardziej niebezpiecznych pasożytów na świecie. Wywołuje bąblowicę wielojamową, która ze względu na rosnącą populację lisów jest coraz częściej odnotowywana w Europie. Do zarażenia może dojść m.in. przez spożycie nieumytych owoców leśnych.  

Bąblowiec wielojamowy – czym się charakteryzuje? 

Echinococcus multilocularis, czyli tasiemiec wielojamowy (bąblowiec wielojamowy), w ujęciu taksonomicznym należy do rodziny Taenidae oraz rodzaju Echinococcus. Gatunek nie jest zróżnicowany pod względem fenotypowym i genetycznym, co ma miejsce u innych przedstawicieli tasiemców, np. Echinococcus granulosus (bąblowiec jednojamowy). 

Jak wygląda bąblowiec wielojamowy? 

Tasiemiec Echinococcus multilocularis mierzy zaledwie od 1,5 do 4,5 milimetrów, a jego ciało składa się z 3 do 5 członów. Główka pasożyta zaopatrzona jest w haki, dlatego organizm ten należy do tasiemców uzbrojonych.  

Człon matczyny zawiera kilkaset jaj o średnicy około 40 mikrometrów, które wykazują niezwykłą odporność nawet na najtrudniejsze warunki środowiska. Z powodzeniem wytrzymują temperaturę poniżej -20°C, a temperatura -70°C niszczy je dopiero po 4 dniach. Wszystko to sprawia, że bąblowiec wielojamowy nazywany jest potocznie „pasożytem zimnych stref”.  

Cykl życiowy bąblowca wielojamowego jest złożony. Jego żywicielem pośrednim są małe gryzonie, takie jak nornica ruda, mysz leśna, szczur piżmowy czy szczur wodny, które zarażają się poprzez spożycie jaj pasożyta. Cykl życiowy tasiemca zamyka się, jeśli ciało zainfekowanego gryzonia zostanie zjedzone przez żywiciela ostatecznego, do których należą przede wszystkim: 

  • lis rudy, 
  • lis polarny, 
  • jenot, 
  • ryś, 
  • wilk, 
  • kojot,  
  • koty i psy (rzadkie przypadki). 

Dojrzały pasożyt lokuje się w jelicie cienkim zwierzęcia, gdzie składa jaja, które zostaną później wydalone wraz z kałem, doprowadzając tym samym do kolejnych zarażeń. W ten sposób cykl życiowy bąblowca wielojamowego rozpoczyna się na nowo. 

Człowiek może w sposób przypadkowy stać się żywicielem pośrednim tasiemca Echinococcus multilocularis, co zazwyczaj skutkuje rozwojem groźnej choroby, zwanej bąblowicą wielojamową (alweokokozą).   

Przeczytaj również:
Bąblowica jednojamowa – czy można się nią zarazić od psa?

Największe ryzyko wystąpienia bąblowicy wielojamowej jest obserwowane u: 

  • myśliwych,  
  • pracowników Zakładów Higieny Weterynaryjnej, 
  • garbarzy futer, 
  • pracowników leśnych, 
  • rolników, 
  • amatorów leśnych wędrówek,  
  • osób zbierających grzyby i owoce leśne (np. jagody), 
  • turystów odwiedzających tereny endemiczne.  

Gdzie występuje bąblowiec wielojamowy? 

Rozpowszechniony jest przede wszystkim na półkuli północnej, przy czym obszary endemicznego występowania bąblowca wielojamowego na świecie obejmują teren Alaski i Kanady, Syberię, centralną i północno-zachodnią część Chin oraz północną Japonię. 

Tasiemiec wielojamowy powszechnie występuje także w Europie. Jest odnotowywany u populacji lisów zamieszkujących między innymi: 

  • Niemcy,  
  • Austrię,  
  • Francję,  
  • Belgię,  
  • Liechtenstein,  
  • Luksemburg,  
  • Czechy,  
  • Holandię,  
  • Słowację,  
  • Szwecję, 
  • Włochy,  
  • Danię,  
  • Węgry, 
  • Polskę.  

W naszym kraju bąblowiec wielojamowy został po raz pierwszy zidentyfikowany w 1995 roku w województwie pomorskim i od tamtej pory jego obecność jest regularnie potwierdzana. Najliczniejsze przypadki zakażenia występują na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, podkarpackiego i podlaskiego, ale wiele zakażonych lisów odnotowano także na terenie Pomorza, Mazowsza, Małopolski czy Lubelszczyzny.  

Zakażenie u człowieka – czy jest niebezpieczne? 

Larwy bąblowca wielojamowego umiejscawiają się u człowieka zazwyczaj w wątrobie, a rzadziej w płucach i mózgu (tylko około 1% przypadków). Rozwój larw może wynosić nawet 15 lat, podczas których osoba zarażona nie odczuwa żadnych objawów.  

Początkowo ogniska zarażenia w wątrobie są niewielkie, ale wraz z rozwojem larwy mogą osiągnąć rozmiar nawet 15-20 cm. Jeśli dodatkowo nastąpi tzw. naciekowy wzrost postaci larwalnych tasiemca bąblowca, może dojść do pojawienia się patologicznych zmian i zwapnień także w sąsiadujących narządach.  

Proces rozwoju larw bąblowca wielojamowego w organizmie człowieka jest często mylony z nowotworzeniem oraz występowaniem przerzutów nowotworowych. Utrudnia to prawidłowe rozpoznanie choroby i z pewnością powoduje ogromny stres zarówno u pacjentów, jak i personelu medycznego.  

Objawy bąblowicy wielojamowej obejmują między innymi: 

  • ból i uczucie rozpierania w prawej części brzucha, 
  • hepatomegalię (powiększenie wątroby), 
  • splenomegalię (powiększenie śledziony), 
  • żółtaczkę. 

Bąblowica wielojamowa – diagnostyka 

Pamiętajmy, że w przypadku rozpoznania zarażenia tasiemcem wielojamowym, diagnostyce powinny poddać się wszystkie osoby z bliskiego otoczenia pacjenta. Do narzędzi identyfikujących chorobę zaliczamy: 

  • badanie ultrasonograficzne (USG), 
  • tomografię komputerową, 
  • immunoenzymatyczny test ELISA, 
  • technikę Western-Blot, 
  • badanie histopatologiczne, 
  • techniki genetyczne, np. reakcję łańcuchową polimerazy (PCR).  

Bąblowica wielojamowa – leczenie 

U pacjenta należy jak najszybciej zastosować leczenie przeciwpasożytnicze, np. poprzez podanie preparatów benzimidazolowych (np. albendazol lub mebendazol). Konieczna jest też ingerencja chirurgiczna, która umożliwia usunięcie ognisk zarażenia, wraz z marginesem zdrowej tkanki.  

Leczenie bąblowicy wielojamowej jest trudne, a bezobjawowy okres choroby może przyczynić się do zbyt późnego wprowadzenia farmakoterapii. Niestety rokowania u nieleczonych pacjentów nie są zbyt optymistyczne – średni okres życia takich osób to ok. 10 lat. Z kolei śmiertelność wśród osób poddanych terapii oszacowana jest na 10-14%, co jednoznacznie podkreśla, jak niebezpieczne jest zarażenie tasiemcem Echinococcus multilocularis. 

Jak uniknąć zakażenia bąblowcem wielojamowym? 

Najlepszym sposobem zniwelowania ryzyka zachorowania na bąblowicę wielojamową jest po prostu unikanie kontaktu z pasożytem.  

Do działań profilaktycznych zaliczamy m.in.: 

  • dbanie o higienę i częste mycie rąk, 
  • stosowanie rękawic ochronnych przez pracowników leśnych, 
  • dokładne mycie warzyw i owoców, szczególnie tych zebranych w lesie, 
  • unikanie kontaktu z lisami, np. podchodzącymi do gospodarstw domowych, 
  • zorganizowane akcje odrobaczania lisów i kontrolowanie liczby populacji tych zwierząt. 

Rosnąca populacja lisów oraz sytuacja epizootyczna jest istotnym wskaźnikiem ryzyka wystąpienia bąblowicy u ludzi. Jest to niezwykle niebezpieczna choroba, dająca niekorzystne rokowania dla pacjentów, dlatego konieczne jest prowadzenie edukacyjnych kampanii społecznych, stosowanie działań profilaktycznych oraz monitorowanie liczby zakażeń, szczególnie w miejscu występowania ognisk choroby, które w naszym kraju znajdują się na Warmii i Mazurach. 

Źródła: 

  • Gawor, J., Malczewski, A., Stefaniak, J., Nahorski, W., Paul, M., Kacprzak, E., & Myjak, P. (2004). Zagrożenie bąblowicą wielojamową (alweokokozą) dla ludzi w Polsce. Przegląd Epidemiologiczny, 58, 459-465. 
  • Karamon, J., Kochanowski, M., Dabrowska, J., Rozycki, M., Bilska-Zajac, E., Sroka, J., & Cencek, T. (2015). Echinococcus multilocularis w Polsce-sytuacja epizootyczna u lisów wskaźnikiem ryzyka zarażenia ludzi. Życie Weterynaryjne, 90(09). 
  • Malczewski, A., Rocki, B., Ramisz, A., & Eckert, J. (1995). Echinococcus multilocularis (Cestoda), the causative agent of alveolar echinococcosis in humans: first record in Poland. The Journal of parasitology, 318-321. 
  • Zając Z. (2020). Środowiskowe uwarunkowania ludzkiej echinokokozy i alweokokozy w Europie. Wyzwania współczesnej medycyny i nauk pokrewnych–analiza, diagnostyka i leczenie. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, 111-117. 
  • https://gis.gov.pl/zdrowie/choroby-zakazne/ (data dostępu: 28.07.2020). 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak skutecznie wyleczyć nużeńca?

Nużeniec jest pajęczakiem z rzędu roztoczy, który może zaatakować oko. Objawem tego są najczęściej suche, zaczerwienione oczy, które łzawią z…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)