15
27 stycznia 2021

Dzika róża – panaceum czy zwyczajna roślina ozdobna?

Choć dziką różę (łac. Rosa canina), niczym zwykły krzew, można łatwo spotkać w zaroślach, na brzegach lasów, w pobliżu gospodarstw domowych lub w ogródkach działkowych, z całą pewnością można ją nazwać roślinnym panaceum. Wszystko dzięki jej bogatemu składowi chemicznemu, a szczególnie wysokiej zawartości witaminy C oraz związków flawonoidowych działających przeciwutleniająco. 

Dzika róża

Produkty z dziką różą

Dzika róża – morfologia i pochodzenie 

Dzika róża jest krzewem, którego wysokość może sięgać nawet do 3 metrów. Gałęzie rośliny posiadają ostre, zakrzywione ku dołowi kolce, a liście układają się w skupiska. Kwiaty przybierają zabarwienie od różu aż po czerwień, chociaż spotkać można również gatunki zupełnie białe. Owoc pozorny to zgrubiałe dno kwiatowe, które zawiera zgrupowanie owoców właściwych w postaci białawych orzeszków. Roślina jest spotykana najpowszechniej na półkuli północnej – w Europie, Azji, na Bliskim Wschodzie, a także w Ameryce Północnej. Jej potoczna nazwa „psia róża” wywodzi się z języka angielskiego „dog rose”, ze względu na dawne wykorzystywanie rośliny w zwalczaniu wścieklizny. 

Dzika róża – historia 

Dzika róża, z uwagi na właściwości estetyczne i użytkowe, doceniana była już w starożytności. Obecna była zarówno w kulturze, religii, jak i literaturze. W Egipcie stanowiła atrybut Izydy – bogini płodności, a w Grecji symbol Afrodyty – bogini piękna. Grecy uważali, że róża i Afrodyta powstały z tej samej morskiej piany. Starożytni rzymianie tak bardzo cenili sobie właściwości dzikiej róży, że obchodzili nawet święto – Rosalia.  

Używano jej do produkcji wonnych olejków stosowanych w łaźniach, konfitur, lekarstw, a nawet afrodyzjaków. Do dziś dzika róża doceniana jest w wielu krajach nie tylko ze względu na piękno, ale również za walory smakowe i zastosowanie w medycynie i kosmetologii. 

Dzika róża – pozyskiwanie surowca 

Dzika róża stanowi źródło witamin i przeciwutleniaczy w diecie człowieka. Najczęściej spotykanym surowcem jest susz z owoców, które zbiera się od sierpnia do października. Suszenie owoców odbywa się w dwuetapowym procesie. Początkowo owoce należy szybko suszyć w temperaturze nieprzekraczającej 60°C, ale nie mniejszej niż 50°C. Następnie suszenie odbywa się w przedziale 40-50°C.  

Owoce można suszyć zarówno w postaci zgrubiałej szypułki, jak i po wcześniejszym wydobyciu i wyrzuceniu orzeszków i włosków. Aby zmniejszyć straty składników aktywnych owocu, warto zaraz po zbiorach zamrozić surowiec. Susze owocowe jako surowiec roślinny odznaczają  się największymi właściwościami przeciwutleniającymi. 

Dzika róża – składniki aktywne 

Związki polifenolowe, podobnie jak witamina C, charakteryzują się najsilniejszymi działaniami przeciwrodnikowymi. Okazuje się, że wśród roślin to właśnie dzika róża wykazuje największą zawartość tych składników. W tej klasyfikacji pokonuje ona nawet aronię, hibiskus czy malinę. Dzika róża zawiera do 2% witaminy C, a także witaminy z grupy B, witaminy A, E i K. Dodatkowo roślina ta charakteryzuje się wysoką zawartością karotenoidów, m.in. likopenu czy luteiny oraz wspomnianymi związkami polifenolowymi w tym garbnikami, antocyjanami i flawonoidami np. rutyną. Oprócz tego dzika róża zawiera również: cukry, pektyny, olejek eteryczny, kwasy organiczne, foliany oraz sole mineralne takie jak sole wapnia, potasu, magnezu, krzemu oraz żelazo.

Dzika róża – właściwości zdrowotne 

Owoce dzikiej róży charakteryzują się właściwościami: 

  • wzmacniającymi, 
  • odżywczymi, 
  • przeciwzapalnymi, 
  • moczopędnymi, 
  • żółciopędnymi, 
  • spazmolitycznymi, 
  • przeciwalergicznymi, 
  • odtruwającymi, 
  • przeciwdrobnoustrojowymi, 
  • przeciwkaszlowymi, 
  • uspokajającymi, 
  • poprawiającymi dobre samopoczucie, 
  • uszczelniającymi naczynia krwionośne. 

Kwiaty dzikiej róży, stosowane w zapaleniach jamy ustnej i gardła, wykazują dodatkowo właściwości: 

  • ściągające, 
  • przeciwzapalne. 

Dziką różę zaleca się również kobietom w ciąży i rekonwalescentom ze względu na jej właściwości uspakajające, wzmacniające i odprężające.  

Działanie przeciwnowotworowe dzikiej róży 

Nowotwór powstaje poprzez działanie reaktywnych form tlenu (RFT – rodników) na komórki, co prowadzi do zakłócenia stabilności struktury DNA komórki i mutacji. W konsekwencji komórki narastają w sposób nieprawidłowy. Dzięki zawartości związków polifenolowych dzika róża dezaktywuje RFT, działając zapobiegawczo i leczniczo w przypadku nowotworzenia. Dodatkowym wsparciem w tym działaniu jest zawarty w owocach rośliny likopen, który również neutralizuje RFT. 

Działanie przeciwzapalne i przeciwosteoartrotyczne dzikiej róży 

Osteoartroza (zapalenie kości i stawów) to brak równowagi pomiędzy niszczeniem struktur chrząstki stawowej, a jej odbudowywaniem. W takim przypadku pacjentom podawana jest zazwyczaj glukozamina. Okazuje się, że dzika róża podawana w wysokich dawkach wykazywała silniejsze właściwości regenerujące chrząstkę stawową oraz przeciwbólowe w tym schorzeniu niż glukozamina w dawce 1500 mg. Dodatkowo dzika róża znajduje zastosowanie w suplementacji w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów, zmniejszając objawy bólowe tego schorzenia dzięki działaniu przeciwzapalnemu. 

Dzika róża przeciw osteoporozie 

Przeciwutleniające działanie ekstraktów z dzikiej róży prowadzi również do zapobiegania osteoporozie, która wynika ze stresu oksydacyjnego (braku równowagi pomiędzy istnieniem RFT i ich negatywnym skutkom a detoksykacją organizmu z rodników i naprawą wyrządzonych przez RFT szkód). 

Dzika róża a kamica nerkowa 

Badania nad owocem dzikiej róży wykazały jej działanie redukujące nadtlenki lipidów w wątrobie i nerkach. Ekstrakty z dzikiej róży wypłukują nadmiar wapnia z nerek, a także redukują ilość i wielkość kamieni szczawianowych

Dzika róża – działanie hepatoochronne i przeciwdziałanie hipercholesterolemii 

Wątroba jest najbardziej narażonym na działanie RFT organizmem człowieka. Przeciwutleniające właściwości dzikiej róży zapobiegają uszkodzeniu błon komórkowych wątroby, zmniejszają poziom trójglicerydów i wolnego kwasu tłuszczowego, a także przywracają odpowiedni poziom enzymów wątrobowych. 

Działanie przeciwwrzodowe i przeciwbiegunkowe dzikiej róży 

W fazie badań pozostaje również wpływ dzikiej róży na przewód pokarmowy człowieka. Wstępne badania wykazują działanie przeciwwrzodowe i regenerujące błonę śluzową żołądka. Dodatkowo dzika róża wspomaga wchłanianie zwrotne wody i elektrolitów ze światła jelita grubego, dzięki czemu objawowo działa w biegunkach

Zastosowanie dzikiej róży w kosmetyce 

Dzika róża cieszy się również szerokim zastosowaniem w kosmetologii. Pozyskiwany z owoców olej różany stosowany jest w fitoterapii w leczeniu i regeneracji stanów zapalnych skóry, oparzeń czy łuszczenia naskórka. Nakładany na głowę odbudowuje strukturę włosa i poprawia jego elastyczność. Zawiera w swoim składzie m.in. witaminę C, kwasy tłuszczowe, karotenoidy i sterole. 

Z kwiatów i nasion otrzymuje się olejek różany. Stosowany zewnętrznie charakteryzuje się właściwościami przeciwbakteryjnymi i antyseptycznymi. Używany jest również w aromaterapii jako środek przeciwdepresyjny, uspokajający i łagodzący bóle głowy. Olejek jest również składnikiem wielu kremów oraz płynów do zmęczonej, wrażliwej i suchej cery, szczególnie na okolice oczu. 

Dzika róża – przeciwwskazania 

Dzika róża, choć postrzegana jako łagodny środek, jest przeciwwskazana pacjentom z przebytym udarem czy zwiększoną krzepliwością krwi ze względu na zawartą w jej składzie rugoscynę E. Substancja ta powoduje zakrzepy i może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia zawału. 

Warunkiem prawidłowego funkcjonowania organizmu jest zdrowa, zbilansowana dieta. W ramach profilaktyki warto wspomóc ją ekstraktami roślinnymi czy herbatami z suszu. Pamiętajmy jednak, aby w przypadku konkretnych schorzeń zwrócić się do lekarza. 

Źródła: 

  • WŁAŚCIWOŚCI PRZECIWUTLENIAJĄCE HERBATEK OWOCOWYCH, MIROSŁAWA SZLACHTA, MARIA MAŁECKA, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2008, 1 (56), 92 – 102.
  • Dzika róża (Rosa canina L.) jako źródło witamin i przeciwutleniaczy w diecie człowieka. Mateusz Kaszuba, Agnieszka Viapiana, Marek Wesołowski, LEK ROŚLINNY Tom 75 nr 2 2019 97-102.
  • Characterization of Rose Hip (Rosa canina L.) Fruits Extracts and Evaluation of Their in vitro    Antioxidant Activity Ira Taneva, Nadezhda Petkova, Ivan Dimov, Ivan Ivanov, Panteley Denev, Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 2016; 5(2): 35-38. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Objawy i leczenie zapalenia żołądka

Objawy zapalenia żołądka to głównie mdłości, wymioty, silny ból, pieczenie, uczucie pełności i zgaga. Diagnozę może jednak postawić tylko i…

Zobacz więcej

Dna moczanowa a problemy ze stopami

Przede wszystkim należy skonsultować się z reumatologiem. Być może trzeba zmienić dawkę  allopurynol lub dołączyć dodatkowy preparat. Pomocna może okazać…

Zobacz więcej

Czym smarować lekkie poparzenie skóry?

W pierwszej fazie oparzenia, gdy uszkodzona skóra bardzo boli, powinno się zastosować żele chłodzące, pianki z pantenolem lub opatrunki hydrożelowe.…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dzika róża

Produkty z dziką różą

Czytaj także
15 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
12 października 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
08 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
07 października 2021 mgr farm. Joanna Dąbska-Zylka
07 października 2021 mgr farm. Izabela Burda-Markiewicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)