65
24 lipca 2018
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Endometrioza – objawy, diagnostyka i leczenie

Aktualnie rozpoznawana jest u coraz większej liczby młodych kobiet, a jej udokumentowany związek z niepłodnością wymusza konieczność poszukiwania coraz lepszych metod diagnostycznych i sposobów leczenia. Należy również podnosić świadomość społeczną odnośnie endometriozy, gdyż złe samopoczucie i ból nie do wytrzymania u kobiet podczas miesiączki może nie być formą słabości, lecz skutkiem poważnej choroby.

Aktualnie rozpoznawana jest u coraz większej liczby młodych kobiet, a jej udokumentowany związek z niepłodnością wymusza konieczność poszukiwania coraz lepszych metod diagnostycznych i sposobów leczenia. Należy również podnosić świadomość społeczną odnośnie endometriozy, gdyż złe samopoczucie i ból nie do wytrzymania u kobiet podczas miesiączki może nie być formą słabości, lecz skutkiem poważnej choroby.

Endometrioza jest chorobą opisaną po raz pierwszy w publikacjach medycznych przez Rokitańskiego w XIX wieku, ale w praktyce jeszcze kilka dekad temu mało kto o niej wiedział.

Endometrioza – czym jest?

Endometrioza (endometriosis – gruczolistość błony śluzowej macicy) przez długi czas była uważana za dość tajemniczą chorobę. Została nawet określona jako “wsteczne miesiączkowanie”. Obecnie wiemy, że jest to występowanie tkanki endometrialnej macicy w obrębie innych narządów. Problem rozpoznawany jest u coraz większej liczby kobiet i obecnie dotyczy około 6-15 % populacji w wieku rozrodczym. Wiadomo, że jest to choroba przewlekła, a jej występowanie zależy od indywidualnych czynników hormonalnych, genetycznych, immunologicznych i środowiskowych. Klinicznie wyróżnia się trzy typy endometriozy:

  • otrzewną,
  • jajnikową,
  • głęboko naciekającą.
Endometrioza

Zmiany chorobowe mogą być umiejscowione w:

  • jajnikach,
  • przegrodzie odbytniczo-pochwowej,
  • przeponie,
  • jelicie grubym,
  • otrzewnej, opłucnej i osierdziu,
  • pęcherzu moczowym,
  • płucach,
  • pępku i bliźnie po operacjach brzusznych, np. po cesarskim cięciu.

Endometrioza a niepłodność

Choroba diagnozowana jest głównie u kobiet w wieku rozrodczym, kiedy to mimo wielu prób, nie udaje się im zajść w ciążę. Patologiczne zmiany w układzie rozrodczym spowodowane endometriozą są częstą przyczyną niepłodności, co potwierdza fakt rozpoznawania tej choroby u 35-50% kobiet starających się bezskutecznie o dziecko. Udowodniono, że uwolnienie blizn i zrostów oraz usunięcie torbieli endometrialnych zwiększa szansę na posiadanie potomstwa.  

Diagnostyka i leczenie endometriozy

Trudności w rozpoznaniu choroby są związane z jej niejednoznacznymi objawami. Otóż zdarza się, że kobiety, które nigdy nie narzekały na bolesne miesiączki mają zaawansowaną postać choroby, natomiast kobiety, które podczas okresu niemalże mdlały z bólu, są zupełnie zdrowe. Z tego powodu endometrioza jest często diagnozowana przypadkowo, np. podczas leczenia operacyjnego innych schorzeń. Pamiętajmy, że wnikliwe obserwowanie swojego organizmu oraz wizyta u dobrego specjalisty na pewno poskutkują postawieniem trafnej diagnozy. W przypadku podejrzenia endometriozy należy zwrócić uwagę na:

  • bolesne i obfite miesiączki,
  • problemy z zajściem w ciążę,
  • odczuwanie bólu podczas kontaktów intymnych,
  • bolesne oddawanie moczu oraz bolesną defekację,
  • ból w okolicy krzyżowej kręgosłupa,
  • krótkotrwałe i przewlekłe bóle brzucha z niewiadomych przyczyn,
  • wzdęcia i biegunki,
  • krwawienie z odbytu lub dróg moczowych,
  • obecność zmian np. torbieli w obrębie układu rozrodczego.

Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego zgodnie uznał, że najlepszym narzędziem zarówno diagnostycznym, jak i leczniczym jest laparoskopia, dzięki której można jasno określić stadium choroby, zlokalizować ogniska zapalne oraz usunąć ewentualne blizny, zrosty i torbiele. Poza tym, ginekolog, diagnozując pacjentkę, powinien zebrać szczegółowy wywiad lekarski. Niezbędne jest wykonanie USG przezpochwowego oraz przez powłoki brzuszne, podczas którego doświadczony lekarz może wykryć obecność zmian chorobowych, w wielu przypadkach bez konieczności przeprowadzania laparoskopii.

Zalecane jest też wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI), choć zdecydowanie nie jest to metoda popularnie wykorzystywana w diagnostyce endometriozy. W praktyce często okazuje się, że nawet klasyczne palpacyjne badanie ginekologiczne okolic przydatków może okazać się niezwykle skuteczne w wykryciu torbieli endometrialnych. Torbiele endometrialne nazywane są czekoladowymi ze względu na wypełniającą je krew. Obecne zalecane jest laparoskopowe usuwanie tych zmian, ale tylko w przypadku średnicy powyżej 3 cm. Niestety, zdarza się, że podczas zabiegu musi być także usunięty cały zmieniony chorobowo jajnik lub trzeba dokonać jego częściowej resekcji. Niepokojące są dane statystyczne odnośnie ponownego pojawiania się torbieli czekoladowych. Wznowy dotyczą nawet do 30% pacjentek po przebytej laparoskopii. Pojawiające się w czasie choroby zmiany nie mają charakteru nowotworu, ale uznano, że występowanie endometriozy niewątpliwie stwarza zagrożenie onkologiczne. W tym wypadku szczególnie narażone są kobiety w okresie menopauzalnym.

Choć laparoskopia uważana jest za złoty standard w diagnostyce i leczeniu endometriozy, część specjalistów decyduje się na wprowadzenie farmakoterapii bez ingerencji chirurgicznej. Wiadomo, że tkanka endometrialna jest wrażliwa na działanie hormonów, dlatego kobietom przepisywane są preparaty estrogenowo-progestagenowe, preparaty progestagenowe w postaci doustnej lub systemu wewnątrzmacicznego oraz uśmierzające ból niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Stosowany niegdyś danazol okazał się wywoływać uciążliwe skutki uboczne w postaci przybierania na wadze, spadku libido, trądziku, uderzeń gorąca, a nawet zmiany barwy głosu. Obecnie w leczeniu endometriozy stosowany jest najczęściej dienogest, który jest pochodną progesteronu. Preparat ten okazał się być skuteczny w walce z bólem towarzyszącym endometriozie, przy jednoczesnej redukcji ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu z innymi lekami.

Nadzieje związane z markerami biochemicznymi

Markery biochemiczne to substancje znajdujące się we krwi, których obecność lub zwiększone stężenie świadczy o występowaniu określonej choroby, w tym endometriozy. Są pomocne w szybkiej i w miarę taniej diagnostyce. Obecnie w laboratoriach diagnostycznych wykonywana jest analiza stężenia czynnika Ca-125 oraz Ca 19-9, które wprawdzie nie są substancjami ostatecznie potwierdzającymi endometriozę, ale stanowią uzupełnienie specjalistycznych badań ginekologicznych i umożliwiają podjęcie decyzji o ukierunkowanym leczeniu.

Do niedawna prowadzono także analizy w aspekcie wykorzystania w diagnostyce laboratoryjnej kilku czynników angiogennych, czyli wpływających na powstawanie naczyń krwionośnych podczas implantacji fragmentów endometrium poza obrębem macicy. Badaniu zostały poddane takie substancje jak angiogenina, czynnik wzrostu śródbłonka (VEGF) oraz czynnik wzrostu fibroblastów (FGF). Uzyskane wyniki nie były jednak satysfakcjonujące, więc aspekt poszukiwania biochemicznych markerów skutecznie diagnozujących endometriozę pozostaje wciąż otwarty.

Endometrioza nie jest chorobą zagrażającą życiu, ale skutecznie może obniżyć jakość funkcjonowania. Ból i niepokojące krwawienia to niestety częsta codzienność pacjentek dotkniętych tą chorobą. Dodatkowo endometrioza istotnie obniża płodność kobiety, co może być przyczyną osobistych tragedii. Pocieszająca jest skuteczność leczenia preparatami hormonalnymi oraz za pomocą laparoskopii, co u wielu kobiet na długi czas pozwala zapomnieć o tej uciążliwej chorobie.

Przeczytaj również: Borykasz się z problemami intymnymi? Zainteresuj się kwasem hialuronowym!

Źródła:

  • Adamiak-Godlewska A. (2015). Stężenie wybranych czynników angiogennych w płynie otrzewnowym i surowicy krwi pacjentek z endometriozą. Ginekol Pol, 86, 188-192.
  • Brucka A., Górski J., Kulig B. (2012). Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i metod leczenia endometriozy. Ginekol Pol, 83, 871-876.
  • Sobstyl M., Tkaczuk-Wlach J., Jakiel G. (2012). Endometriosis and pain. Przegląd Menopauzalny, 16(1), 60.
  • Sznurkowski J. J. (2012). Endometrioza i proces nowotworowy. Current Gynecologic Oncology, 1(10), 61-70.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
  1. Jarok pisze:

    Czy Endometrioza może występować długo po przekwitaniu? Ok 7 lat. Bo moja pani miała podejrzenie raka jelita grubego, raka nie zdiagnozowano, tylko jakieś zmiany do operacyjne, ale jak stawiła się na operację to już nic pani Doktor nie widziała i odesłała do domu. Objawy pozostały!!! Pomocy!???

  2. Klaudia pisze:

    U mnie diagnostyka trwała wiele lat, ale teraz, gdy już wiem na co choruję, jestem po operacji, zmieniłam dietę na przeciwzapalną, prawie wegańską, jest lepiej. Pogodziłam się z tym, że endometrioza będzie ze mną jeszcze wiele lat…

Czytaj także
24 sierpnia 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
12 czerwca 2019 mgr farm. Aneta Sara Lis
24 maja 2018 mgr farm. Anna Ochenkowska
25 stycznia 2018 Poradnik Gemini
18 grudnia 2017 mgr farm. Anna Ochenkowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)