8
30 września 2020

Farmakologiczne leczenie grypy

W sezonie grypowym 2019/2020 obejmującym okres od 1 września 2019 roku do 30 kwietnia 2020 odnotowano w Polsce blisko 3,8 mln zgłoszeń przypadków lub podejrzeń zachorowań na grypę.  Z powodu tej choroby oraz jej powikłań zmarły w tym czasie 64 osoby.  Co ciekawe, „poza sezonem” w okresie od 1 maja do 15 sierpnia 2020 zarejestrowano ponad 150 000 przypadków i podejrzeń zachorowań.  

Grypa – leczenie objawowe 

W większości przypadków stosuje się wyłącznie objawowe leczenie grypy. Obejmuje ono: 

  • obniżanie temperatury i łagodzenie bólów głowy oraz kostno-stawowych: paracetamol, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy, metamizol sodowy; 
  • łagodzenie bólu gardła: chlorek cetylopirydyniowy, chlorowodorek lidokainy, flurbiprofen; 
  • łagodzenie suchego kaszlu np. cytrynian butamiratu, lewodropropizyna; 
  • działanie wykrztuśne, np. acetylocysteina, ekstrakt z bluszczu; 
  • udrożnienie nosa – inhalacje, płukanie nosa solą izotoniczną, spraye z oksymetazoliną, leki przeciwhistaminowe, np. desloratadyna.  

Niezwykle istotne jest także odpowiednie nawadnianie organizmu, odpoczynek i dostateczna ilość snu. 

Gdy grypa ma ciężki przebieg i objawy nie ustępują po 3-5 dniach lub zachoruje na nią osoba z grupy ryzyka (ciężarne, dzieci poniżej 1 roku życia, osoby powyżej 65 roku życia, osoby o obniżonej odporności, współistniejąca astma, cukrzyca czy choroby serca), konieczne jest wdrożenie leczenia przeciwwirusowego.  

Grypa – leczenie przeciwwirusowe 

Amantadyna 

Hamuje replikację wirusa grypy typu A poprzez zatrzymanie usuwania otoczki wirusa, a tym samym uwalniania jego genomu. Jest nieskuteczna wobec wirusa grypy typu B. Ze względu na wpływ na przekaźnictwo dopaminergiczne stosowana jest także w leczeniu choroby Parkinsona. Z tej właściwości amantadyny wynikają także jej najczęstsze działania niepożądane w obrębie ośrodkowego układu nerwowego – pobudzenie, lęk, omamy czy splątanie. 

Dawkowanie 

Lek może być podawany dzieciom powyżej 10 roku życia i dorosłym w dawce 100 mg na dobę przez 5 kolejnych dni.  

Przeciwwskazania 

  • ciąża,  
  • choroba wrzodowa żołądka,  
  • ciężka choroba nerek, 
  • wystąpienie drgawek w przeszłości.   

Rymantadyna 

Jest pochodną amantadyny i podobnie do niej wykazuje skuteczność jedynie wobec wirusa grypy typu A, hamując jego replikację.  

Dawkowanie 

Dzieciom od 7 roku życia ordynuje się dawkę 50 mg dwa razy na dobę, dzieciom w wieku 11-14 lat 50 mg trzy razy na dobę, młodzieży powyżej 14 roku życia i dorosłym 100 mg (dwie tabletki) dwa razy na dobę. Kuracja powinna trwać do 5 dni.  

Działania niepożądane 

Rymantadyna wywołuje działania niepożądane: 

ze strony układu nerwowego: 

  • bezsenność,  
  • nerwowość, 
  • bóle i zawroty głowy, 

zaburzenia układu pokarmowego:  

  • nudności,  
  • wymioty,  
  • bóle brzucha. 

Przeciwwskazania 

Leku nie stosuje się u osób: 

  • z ostrymi chorobami wątroby i nerek,  
  • z nadczynnością tarczycy,  
  • w trakcie ciąży i karmienia piersią 
  • u dzieci poniżej 1 roku życia.  

Aktualnie nie zaleca się leczenia grypy amantadyną i rymantadyną ze względu na rozwijającą się oporność szczepów AH3N2 i AH1N1 na te substancje.  

Oseltamiwir 

Po przekształceniu się w organizmie do aktywnego metabolitu hamuje działanie enzymu – neuraminidazy. Uniemożliwia to uwolnienie nowo wytworzonych cząstek wirusa z zarażonej komórki, rozprzestrzenianie się go oraz wnikanie do niezainfekowanych komórek.  

Oseltamiwir jest skuteczny zarówno wobec wirusa grypy A, jak i B.  

Dawkowanie 

Zalecana dawka zależy od wieku lub wagi pacjenta i przedstawia się następująco: 

  • niemowlęta 3 mg / kg masy ciała 2 razy na dobę,  
  • 10-15 kg – 30 mg 2 razy na dobę, 
  • 15,1-23 kg – 45 mg 2 razy na dobę, 
  • 23,1-40 kg – 60 mg 2 razy na dobę, 
  • >40 kg – 75 mg 2 razy na dobę. 

Standardowo leczenie trwa 5 dni, a u osób z obniżoną odpornością m.in. zarażonych wirusem HIV, po przeszczepach, stosujących leki immunosupresyjne czy chorujących na hematologiczne nowotwory złośliwe – 10 dni. U pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest redukcja dawki. 

Profilaktyka po ekspozycji na wirus obejmuje te same dawki jednorazowe przyjmowane raz na dobę przez okres 10 dni. Długotrwałą profilaktyką podczas epidemii w danym środowisku można objąć młodzież powyżej 13 roku życia i dorosłych, podając im dawkę 75 mg raz na dobę przez okres 6 tygodni lub 12 tygodni w przypadku osób z obniżoną odpornością.  

Przeciwwskazania 

Stosowanie leku w czasie ciąży i karmienia piersią może być rozważane, jeżeli jest niezbędne, a korzyści dla matki przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla dziecka. 

Działania niepożądane 

Do najczęściej występujących działań niepożądanych należą:  

  • ból głowy i brzucha,  
  • nudności, 
  • wymioty. 

Zanamiwir 

Związek ten również należy do grupy inhibitorów neuraminidazy wirusa grypy. Ponieważ jego biodostępność po podaniu doustnym osiąga max 10 %, stosowany jest w postaci proszku do inhalacji.  

Dawkowanie 

Schemat leczenia u dzieci powyżej 5 roku życia i dorosłych to 10 mg (2 inhalacje) dwa razy na dobę przez 5 dni. W przypadku profilaktyki po kontakcie z osobą zarażoną należy podawać 10 mg raz na dobę przez 10 dni. W celu zapobiegania grypie w trakcie epidemii dawkowanie to utrzymuje się do 28 dni. 

Przeciwwskazania 

U kobiet w ciąży substancję tę można podawać wyłącznie, gdy korzyści dla matki zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.  

Działania niepożądane 

W trakcie stosowania zanamiwiru obserwowano: 

  • wysypkę,  
  • rumień,  
  • bóle głowy,  
  • obrzęk jamy ustnej i gardła,  
  • u niektórych także ostry skurcz oskrzeli i duszność. 

W przypadku wszystkich wymienionych leków ważne jest, by rozpocząć kurację w ciągu 48 godzin od pojawienia się pierwszych objawów. Istotnie skraca to czas trwania infekcji i zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań.  

W niektórych krajach stosuje się w postaci dożylnej inną substancję z grupy inhibitorów neuraminidazy – peramiwir. W Polsce jest on jednak niedostępny. 

Powikłania grypy

Przebyta grypa bardzo osłabia organizm, który w konsekwencji jest bardziej podatny na kolejne infekcje. Ponadto, zwłaszcza u osób z grupy ryzyka oraz u tych z ostrym przebiegiem i nieodpowiednio wcześnie rozpoczętym leczeniem, może prowadzić do szeregu powikłań takich jak: 

  • zapalenie płuc,  
  • zapalenie ucha,  
  • zapalenie górnych dróg oddechowych, 
  • zapalenie opon mózgowych,  
  • zapalenie mięśnia sercowego, 
  • poronienie lub przedwczesny poród.  

Dlatego, w myśl zasady „lepiej zapobiegać niż leczyć”, warto skorzystać z jednej z trzech dostępnych w Polsce szczepionek przeciwko grypie.  

Przeczytaj również:
Grypa i inne wirusy – jak się przed nimi chronić?
Grypa i przeziębienie – jak je odróżnić?
Szczepionka przeciwko grypie – czy warto ją stosować?
Koronawirus a grypa – co je łączy, a co różni?

Źródła: 

  • www.opzg.pl, 
  • www.pzh.gov.pl, 
  • Charakterystyka produktu leczniczego Viregyt K, Rimantin, Tamiflu i Relenza, 
  • Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie grypy. Wytyczne kolegium lekarzy Rodzinnych w Polce 2019, 
  • Terapia grypy, B. Stanisz, Katedra i Zakład Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciw grypie a recepta

Tak, by zakupić szczepionkę przeciw grypie należy mieć receptę.  W większości przychodni istnieje możliwość zaszczepienia się preparatami, którymi dysponuje placówka…

Zobacz więcej

Czy lek przeciwwirusowy działa w trakcie infekcji?

Preparat zawierający pranobeks inozyny można zastosować w trakcie infekcji górnych dróg oddechowych - im szybciej, tym lepiej. Jest to lek…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Czytaj także
15 marca 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
26 stycznia 2021 mgr farm. Sylwia Kulikowska-Figiel
20 stycznia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
26 października 2020 lek. Małgorzata Czerniak
16 października 2020 lek. Małgorzata Czerniak
26 sierpnia 2020 dr Ewa Fiedorowicz
26 sierpnia 2020 mgr farm. Monika Cichocka
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)