28
31 grudnia 2020

Fobia społeczna – patologiczna nieśmiałość, a może coś więcej?

Dla wielu z nas wyjście do sklepu na zakupy, umówienie telefonicznie wizyty u lekarza czy czekanie w kolejce na poczcie nie stanowi większego problemu. Postrzegamy te czynności jako rutynowe elementy naszej codzienności. Nie zamartwiamy się na samą myśl o wyjściu na uczelnię czy do pracy – traktujemy to jako szarą rzeczywistość. Dla osoby cierpiącej na fobię społeczną wszystkie wymienione wyżej czynności są źródłem silnego lęku, powodują stres i napięcie, a tym samym znacząco utrudniają normalne funkcjonowanie.

Czym jest fobia społeczna? 

Fobię społeczną definiujemy jako zaburzenie lękowe charakteryzujące się doświadczaniem przez chorego silnego lęku przed sytuacjami społecznymi, w których osoba zmagająca się z fobią społeczną ma do czynienia nieznanymi ludźmi lub jest poddawana ocenie ze strony innych.  

Fobią społeczną nie jest: 

  • Nieśmiałość – ludzie, którzy nie są zaznajomieni z tematem fobii społecznej, mogą błędnie „stawiać znak równości” pomiędzy nieśmiałością a fobią społeczną. Taki sposób myślenia jest jednak błędny, gdyż nieśmiałość jest cechą osobowości, a fobia społeczna to zaburzenie lękowe, na którego rozwój składają się komponenty środowiskowe i biologiczne. 
  • Introwersja – podobnie jak nieśmiałość, introwersja to cecha osobowości, której nie można utożsamiać z fobią społeczną. Osoba introwertyczna może czasem unikać pewnych sytuacji społecznych, ale robi to z zupełnie innych powodów niż człowiek zmagający się z fobią społeczną. Introwertyk może odmówić pójścia do baru ze znajomymi, bo danego wieczoru chce „naładować baterie” i w spokoju obejrzeć serial. Natomiast osoba z fobią społeczną może mieć ochotę wyjść ze znajomymi, ale jej lęk i obawy przed przebywaniem wśród obcych ludzi zmusza ją do pozostania w domu. 

Fobia społeczna – przyczyny 

Przyczyny rozwoju fobii społecznej nie są jeszcze dobrze poznane, ale naukowcy wskazują na kilka możliwych teorii. Należą do nich: 

  • Model neurobiologiczny – za możliwą przyczynę powstawania fobii społecznej zwolennicy tego podejścia wskazują zmiany dokonujące się na poziomie mózgu takie jak: nieprawidłowe działanie neuroprzekaźników lub nadaktywność ciała migdałowatego. 
  • Uwarunkowania genetyczne – u osób, u których ktoś z bliskich krewnych cierpi na fobię społeczną, obserwuje się większe prawdopodobieństwo wystąpienia tego zaburzenia. Świadczy to o dziedziczności fobii społecznej. 
  • Model psychospołeczny – podkreśla rolę środowiska pacjenta w rozwoju fobii społecznej. Do rozwoju tego zaburzenia przyczyniać się może doświadczenie przez pacjenta w przeszłości prześladowania i odrzucenia ze strony rówieśników (szczególnie narażone są dzieci i nastolatkowie). Wpływ na rozwój fobii społecznej może mieć też nadopiekuńczość i ciągła kontrola ze strony opiekunów dziecka, które stanowią przeszkodę na drodze jego rozwoju psychospołecznego i uczą postawy lękowej w stosunku do tego, co nowe i nieznane. 

Po czym poznajemy, że mamy do czynienia z fobią społeczną? 

W celu prawidłowego rozpoznania fobii społecznej wykwalifikowani specjaliści muszą uwzględnić obraz kliniczny zaburzenia, który jest rozumiany jako całokształt obserwacji poczynionych przez lekarza i informacji zebranych przez niego podczas wywiadu lekarskiego z danym pacjentem. 

Psychiatra dokonuje rozpoznania fobii społecznej na podstawie takich objawów jak: 

  • Nasilony lęk i niepokój lub/i wyraźne unikanie bycia obiektem uwagi innych ludzi lub sytuacji, które zdaniem pacjenta mogą być interpretowane jako upokarzające i budzące zakłopotanie. 
  • Gdy pacjent narażony jest na stres społeczny, mogą pojawić się takie objawy jak: czerwienienie się, drżenie rąk lub ciała, mdłości, parcie na stolec lub mocz, zawroty głowy, rozmazane widzenie, wrażenie pustki w głowie, duszność. 
  • Objawy występują i szybko nasilają się w sytuacji stresu społecznego lub podczas wyobrażenia sobie takiej sytuacji. 
  • Świadomość tego, że lęk jest nieadekwatny. Jednak nie wpływa ona na obniżenie dyskomfortu w sytuacjach społecznych. 
  • Powtórne przeżywanie stresu przez objawy lub zachowania unikające. Przykładowo osoba cierpiąca na fobię społeczną przeżywa stres, kiedy jest w szkole, ze względu na dużą liczbę osób i konieczność aktywnego uczestnictwa w lekcjach. Pacjent zaczyna więc wagarować (zachowanie unikające), jednak wówczas jego frekwencja i oceny się obniżają, co powoduje u niego stres i lęk (błędne koło). 
  • Objawy nie wynikają w sposób bezpośredni z innego zaburzenia psychicznego i nie są uwarunkowane kulturowo. 

Fobia społeczna – leczenie 

Za podstawową formę leczenia fobii społecznej uznaje się psychoterapię. Do najbardziej skutecznych technik psychoterapii w przypadku tego zaburzenia należy przede wszystkim terapia poznawczo-behawioralna. Przynosi ona dobre rezultaty, skupiając się na nauczeniu pacjenta prawidłowego reagowania w sytuacjach społecznych. Terapeuta w swojej pracy pomaga pacjentowi zmodyfikować negatywne schematy myślowe dotyczące sytuacji i relacji społecznych, które występują w przebiegu fobii społecznej. 

Do leczenia fobii społecznej może być włączona farmakoterapia, ale odgrywa ona raczej rolę wspomagającą i nie stanowi jedynej formy leczenia tego zaburzenia. Skuteczne w leczeniu fobii społecznej są leki z grupy SSRI stosowane często w leczeniu depresji. Lekarze mogą również przepisać pacjentowi leki z grupy beta-blokerów lub benzodiazepiny. Te ostatnie stosuje się w przypadku bardzo nasilonego lęku. Ze względu na właściwości uzależniające benzodiazepin przy mniej nasilonych objawach sięga się po inne rodzaje leków. 

Fobia społeczna jest zaburzeniem lękowym charakteryzującym się doświadczaniem silnego lęku w sytuacjach społecznych lub w przypadku bycia poddanym ocenie społecznej. Objawy występujące w przebiegu tego zaburzenia, jak i zachowania unikowe przejawiane przez osoby zmagające się z fobią społeczną prowadzą do znacznego pogorszenia jakości życia, a w skrajnych przypadkach zupełnie uniemożliwiają normalne funkcjonowanie tych osób w sferze zawodowej i osobistej. Powrót do zdrowia powinien być priorytetem dla osoby doświadczającej fobii społecznej i jej bliskich, a może on być osiągnięty przez jak najszybsze wdrożenie prawidłowego leczenia. 

Źródła: 

  • Potoczek A. Fobia społeczna – zarys koncepcji zaburzenia. Psychiatria Polska, 2005; 39(4). s. 629-639. 
  • Stein M B., Stein D J. Social anxiety disorder, Lancet, 2008; 371(9618). s. 1115- 1125. 
  • Stopa L., Clark D M. Social phobia and interpretation of social events. Behaviour Research and Therapy, 2000; 38(3). s. 273-283. 
  • Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak leczyć chroniczne zmęczenie?

Przede wszystkim powinna Pani udać się do lekarza rodzinnego w celu zdiagnozowania albo wyeliminowania chorób, których objawem mogłoby być chroniczne…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
05 października 2021 mgr farm. Joanna Pawlik
28 września 2021 Adriana Kawecka
01 czerwca 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
16 marca 2021 mgr Natalia Adamczuk
26 lutego 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)