3
03 kwietnia 2020

Grzybica stóp i paznokci – co je powoduje?

Czynnikami, które przyczyniają się do rozwoju grzybicy stóp i paznokci są m.in. noszenie ubrań i obuwia produkowanych z syntetycznych materiałów, nadpotliwość oraz brak higieny osobistej. Również choroby współistniejące, np. cukrzyca, może sprzyjać wystąpieniu grzybicy. 

Grzybica – czym jest i jakie są jej przyczyny? 

Problemem w skali światowej, który od kilkunastu lat stale narasta, jest grzybica skóry i jej przydatkówPrzyczynami powierzchownych infekcji grzybiczych są dermatofity, grzyby drożdżopochodne i pleśnie, zakażające głównie struktury skeratynizowane (paznokcie, naskórek, włosy).  

Najczęściej występującą postacią kliniczną jest grzybica stóp (łac. tineapedis), która dotyczy podeszwowej części stopy, palców oraz fałdów międzypalcowych.  

Następną, często występującą postacią kliniczną jest grzybica paznokci (onychimikoza). Stanowi ona 50% wszystkich schorzeń aparatu paznokciowego. Blisko 80% onychomikoz związanych jest ze stopami, w głównej mierze z paznokciami paluchówNajczęściej występujące patogeny w grzybicach stóp i paznokci to:  

  • Trichophyton rubrum,  
  • Trichophyton mentagrophytes 
  • Candida albicans.  

Do zakażeń dochodzi często poprzez bezpośredni kontakt z chorym człowiekiem bądź zwierzęciem.  Grzyby uwalniają enzymy zwane keratyzanami, aby zaatakować warstwę keratynową skóry. Ponadto ściana komórkowa dermatofitów zawiera również cząsteczki zwane mannanami, które tłumią odpowiedź immunologiczną organizmu. Dzięki temu zakażenie szybciej postępuje. 

W ostatnich latach częstość występowania infekcji grzybiczych wzrastaCzynnikami, które mogą przyczynić się do jej rozwoju, są m.in. 

  • ciepłe i wilgotne warunki atmosferyczne 
  • noszenie ubrań i obuwia produkowanych z syntetycznych materiałów,  
  • brak higieny osobistej,  
  • próby samoleczenia,  
  • nadpotliwość 
  • choroby współistniejące (np. cukrzyca, nowotwór),  
  • wiek,  
  • leki immunosupresyjne.  

Większość chorych nie jest zdiagnozowana, tym samym nieświadomie stają się oni źródłem zakażeń, powodując rozprzestrzenianie się grzybów chorobotwórczych.  

Grzybica paznokci 

Grzybica paznokci powodowana jest przez: 

  • dermatofity,  
  • grzyby drożdżopodobne, 
  • saprofityczne pleśnie.  

Stanowi co najmniej połowę schorzeń paznokci (pozostałe to infekcje bakteryjne oraz choroby zapalne). Około 28% Europejczyków cierpi na grzybicę paznokci, w Stanach Zjednoczonych jest to aż 10% populacji Infekcja nie zagraża życiuale ze względu na częstość występowania stanowi istotny problem zdrowotny. Konsekwencje, jakie może nieść grzybica paznokci to:  

  • nadkażenie innymi patogenami, w tym bakteriami, 
  • przejście w ostry wrzodziejący rodzaj grzybicy stóp,
  • alergie 
  • dyskomfort w trakcie chodzenia 
  • pieczenie,  
  • swędzenie,  
  • nieprzyjemny zapach, 
  • miejscowe uszkodzenie paznokci, często z towarzyszącym bólem, uniemożliwiające codzienne funkcjonowanie. 

Badanie podologiczne

Grzybica paznokci, ze względu na wielowarstwową budowę płytki paznokciowejjest trudna do leczenia. Patogen wnikający między łożysko, a płytkę nie poddaje się łatwo miejscowym środkom farmakologicznym (najczęściej konieczne jest trwające wiele tygodni leczenie systemowe). Kolejnym czynnikiem przedłużającym terapię jest powolny wzrost płytki paznokcia (z tego powodu grzybnia może się dłużej utrzymywać). Grzybica paznokci dotyczy zdecydowanie częściej paznokci stóp niż dłoni. Dominują infekcje dermatofitami, które żywią się keratyną – podstawowym budulcem paznokci. Płytka paznokciowa w części dystalnej zmienia zabarwienie na żółtawe, białe, staje się pogrubiała, krucha. W przypadku infekcji Candida zakażenie zaczyna się w części proksymalnej od zmienionego wału paznokciowego.  

Postać onychomikozy

Charakterystyka

Dalsza i boczna podpaznokciowa

Miejscem infekcji jest hyponychium oraz wały boczne. Charakteryzuje się żółto-brązowym zabarwieniem oraz odwarstwieniem płytki paznokcia. Występuje hiperkeratoza podpaznokciowa.

Bliższa podpaznokciowa

Grzybica lokalizuje się przy wałach bliższych paznokci. Początkowo płytka ulega zmlecznieniu, następnie przyjmuje kolor żółto-brązowy. Występuje hiperkeratoza podpaznokciowa.

Biała powierzchowna

Początkowo grzyb tworzy odgraniczone, białe wysepki na powierzchni paznokcia. W zaawansowanej postaci ogniska zlewają się, zajmując cały paznokieć. W konsekwencji płytka staje się miękka, szorstka i krucha.

Wewnątrzpłytkowa

Miejscem inwazji grzyba jest wolny brzeg aparatu paznokcia. Występuje zmatowienie płytki oraz blaszkowate złuszczanie.

Całkowita dystroficzna

Charakteryzuje się żółtawo-brązowym zabarwieniem. Lokalizacja patogenu jest różna. Obecne jest rogowacenie podpaznokciowe. Prowadzi do całkowitego zniszczenia paznokcia.

Grzybica stóp

Infekcja grzybicza stóp dotyczy około 10% całej populacji, z czego kobiety chorują czterokrotnie rzadziej od mężczyzn. Grzybica stóp jest przewlekłym zakażeniem, często obserwowanym u pacjentów chorujących na cukrzycę oraz z immunosupresją. Wyróżnia się cztery główne postaci kliniczne grzybicy stóp. 

Postać

Charakterystyka

Międzypalcowa

Zlokalizowana między palcami stóp, głównie między 4 a 5. Charakteryzuje się maceracją, złuszczeniem, pęknięciami naskórka oraz rumieniem. Często występuje świąd oraz nieprzyjemna woń. Infekcja może przejść w postać przewlekłą.

Hiperkeratotyczna (złuszczająca/mokasynowa)

Zajmuje podeszwę stopy oraz jej boczne powierzchnie. Charakteryzuje się złuszczaniem, nadmiernym rogowaceniem całej stopy lub może się ograniczać tylko do jej części. Postać mokasynowa jest stosunkowo łagodna w przebiegu – występuje nieznaczne zaczerwienienie i lekki świąd. Może przejść w postać przewlekłą. Bardzo często przyczynia się do infekcji paznokci paluchów.

Dyshydrotyczna (potnicowa)

Chorobowe zmiany zlokalizowane są w przestrzeniach międzypalcowych, na grzbiecie i podeszwach stóp. Przyjmują postać pogrubionego naskórka, maceracji, świądu i złuszczenia. Infekcja przebiega z pojawianiem się różnej wielkości pęcherzy, krost i pęknięć oraz rozpadlin.

Wrzodziejąca

Infekcja grzybicza rzadko spotykana. Objawia się owrzodzeniami, ropnymi pęcherzami, maceracją. U pacjentów z cukrzycą i w stanie obniżonej odporności może być powikłaniem grzybicy międzypalcowej.

Grzybica stóp i paznokci a zabiegi kosmetyczne 

Nie tylko osoby ze stwierdzoną grzybica skóry stóp czy paznokciale również z jej podejrzeniem nie powinny uczestniczyć w zabiegach kosmetycznych 

Grzybica jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonywania zabiegów kosmetycznych. 

Może to skutkować zaostrzeniem choroby lub rozprzestrzenieniem infekcjna zdrową skórę i jej przydatki. Dzieje się tak np. podczas zabiegu pedicure, w którym moczy się stopy w celu zmiękczenia hiperkeratoz (zgrubiałego naskórka). Na tym etapie zakażenie grzybicze przenosi się z chorej na zdrową część stopyDodatkowo pod wpływem długotrwałego moczenia tkanka staje się rozpulchniona, przez co jest ona łatwym podłożem do wnikania infekcji w głębsze partie paznokcia lub skóry.  

Osoby posiadające niepokojące zmiany na stopach w pierwszej kolejności powinny zgłosić się do podologa lub dermatologa w celu postawienia odpowiedniej diagnozy. 

Przeczytaj również:
Badanie podologiczne – czym jest i jak przebiega?

Wówczas zostanie pobrana zeskrobina z ogniska chorobowego i wysłana do badania. Nie oznacza to, że w przypadku uciążliwych dolegliwości pacjent zostanie pozostawiony sam sobie. Specjalista dokona rozpoznania, omówi charakter leczenia oraz kompleksowo zajmie się problemem, który dotknął pacjenta. 

Źródła: 

  • Banaszak A., Kurek L., Adamski Z. Czynniki etiologiczne grzybicy paznokci w materiale pracowni mikologii szpitala wojewódzkiego w poznaniu i zakładu mikologii lekarskiej i dermatologii UM w poznaniu w latach 2006–2007. Nowiny Lekarskie. 2008; 77(5): 353–356, 
  • Bykowska B. Flora mikologiczna w makroregionie gdańskim w latach 1984-2000.  
    Praca doktorska. Akademia Medyczna, Gdańsk, 2003, 
  • Elewski B. Adamski Z  Grzybicze zakażenia skóryJANSSEN-CILAG, αmedicapress. Bielsko Biała, 2000, 
  • Findley K., Grice E. The Skin Microbiome: A Focus on Pathogens and Their Association with Skin Disease. Plos2014. 
  • http://journals.plos.org/plospathogens/article?id=10.1371/journal.ppat.1004436,
  • Hay R. Tinea Capitis: Current Status. Mycopathologia. 2017; 182(1): 87–93. 
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5283510/,
  • Havlickova B., CzaikaV., FriedrichMEpidemiologicaltrends in skin mycosesworldwideMycoses. 2008; Sep:51 Suppl (4)2-15, 
  • Krajewska-Kułak E. Zarys mikologii dla pielęgniarek, CzelejLublin, 2005, 
  • Sokołowska-Wojdyło M., Woś-Wasilewska E. Podologia w praktyce, wybrane zagadnienia. Nails&Stylehouse. Wyd. I. Pruszcz Gdański, 2015, 
  • Trzmiel D., Lis-Święty A., Bergler-Czop B. Klinika zakażeń grzybiczych skóry i jej przydatków w praktyce lekarza rodzinnego – problem ciągle aktualny, Katedra i Klinika Dermatologii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2011: Tom 179(4): 212-217, 
  • White T., Findley K., Dawson T.,Scheynius A, Boekhout T, Cuomo C, Xu J, Saunders Ch. Fungi on the Skin: Dermatophytes and Malassezia. Cold Spring Harb Perspect Med 2014 4(8): e019802 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4109575/).

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak leczyć grzybicę skóry w cukrzycy?

Grzybica jest bardzo częstym symptomem, jak i powikłaniem cukrzycy. Aby leczenie było skuteczne i celowane w odpowiedni rodzaj pasożyta, zalecałabym…

Zobacz więcej

Czy chorując na cukrzycę można stosować skarpetki złuszczające?

U osób chorujących na cukrzycę bardzo często dochodzi do zaburzeń czucia w stopach na skutek licznych uszkodzeń nerwów i problemów…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
  1. Szymon pisze:

    Bardzo rzeczowy artykuł i przydatna wiedza!

  2. Karolka pisze:

    @Szymon, to prawda, tez mi się podoba ten artykuł. Ja niestety miałam grzybice, podejrzewam, ze własnie z powodu syntetycznych, ciężkich butów i skarpetek i przebywania w nich prawie non stop. A przynajmniej tak to się zaczęło. Teraz już zmieniłam nawyki. Dodatkowo stosuję takie specjalny spray ochronny, bo wole zapobiegać niż znowu leczyć grzybice. Spray jest fajny bo szybko wysycha i ma niedrażniący zapach.

  3. Ola pisze:

    Często to obuwie jest powodem grzybicy…u mnie też tak właśnie było… ale dość szybko zgłosiłam się do podologa i udało się szybko pozbyć problemu 🙂

Czytaj także
19 maja 2021 mgr farm. Monika Cichocka
27 stycznia 2021 mgr farm. Katarzyna Szkaradek
26 stycznia 2021 mgr farm. Iwona Zyznowska
25 stycznia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
22 stycznia 2021 mgr Ewelina Zawada
22 stycznia 2021 mgr Aniela Brzozowska
20 stycznia 2021 dr Ewa Fiedorowicz
20 stycznia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
15 stycznia 2021 mgr farm. Natalia Sadowska
16 listopada 2020 mgr pielęgniarstwa/podolog Aleksandra Urban
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)