Charakterystyka bakterii i możliwe drogi zarażenia

Bakterie Helicobacter pylori to bakterie o spiralnym kształcie, które są przystosowane do życia w ludzkim żołądku. Na jednym z końców posiadają rzęski, które umożliwiają im wnikanie w błonę śluzową. Potrafią one zobojętnić kwaśne środowisko panujące w żołądku, dzięki wytwarzaniu ureazy. Enzym ten rozkłada amoniak na mocznik i dwutlenek węgla, co zmienia pH żołądka na zasadowe. Oprócz tego, bakterie te produkują toksyny, które przyczyniają się do zaniku błony śluzowej żołądka (zapalenie zanikowe żołądka). Stan ten może doprowadzić do powstania wrzodów żołądka i dwunastnicy. Zakażenie Helicobacter pylori najczęściej następuje w dzieciństwie. Bakteria ta zagnieżdża się w żołądku, ale można ją również znaleźć na płytce nazębnej lub w kale. Dlatego drogi przenoszenia H.pylori dzielimy na oralno- oralną oraz oralno- fekalną. Najwięcej osób zarażonych jest w krajach rozwijających się (nawet do 100% populacji). W Europie częstotliwość zakażeń waha się od 20 do 60 % populacji, a przyczyniają się do tego złe warunki sanitarne i higieniczne.

Helicobacter pylori – objawy zarażenia i diagnostyka

Występowanie H.pylori w przewodzie pokarmowym nie jest równoznaczne z jakimikolwiek objawami. U większości osób zakażenie tą bakterią przebiega bezobjawowo. Mówimy wtedy o tzw. „prostym zapaleniu żołądka”, które można wykryć jedynie badaniem mikroskopowym. W przypadku 10-20 % osób bakteria ta może wywołać objawy nieżytu żołądka takie jak:

  • wzdęcia,
  • biegunka,
  • bóle brzuch,
  • wymioty,
  • niestrawność,
  • zgaga, kwaśne odbijanie,
  • brak apetytu.

Objawy te najczęściej dość szybko same znikają, ale nie oznacza to zniknięcia problemu. Jeśli obserwujemy je u siebie dość często, warto udać się do lekarza, który może zlecić dalsze badania w celu ustalenia przyczyny dolegliwości. Diagnostyka zakażenia może być inwazyjna lub nieinwazyjna. Testy mogą polegać na:

  • Badaniu histologicznym– podczas gastroskopii pobiera się wycinek błony śluzowej żołądka. Pobraną tkankę ocenia się pod kątem zmian zapalnych lub nowotworowych. Ponadto wykonuje się test barwny, w którym fragment tkanki nakłada się na wskaźnik z mocznikiem. Ocena zmiany barwy służy do stwierdzenia zakażenia. Metody te są najskuteczniejsze przy ocenie zakażenia oraz skuteczności leczenia bakterii.
  • Oznaczenie antygenu  bakterii w kale– badania dokonujemy poprzez prosty test, który można kupić w aptece bez recepty. Jest on bardzo wiarygodny zarówno w ocenie zakażenia, jak i wyleczenia bakterii.
  • Oznaczenie przeciwciał w krwi– metoda skuteczna przy ocenie zakażenia, ale nie wyleczenia, ponieważ przeciwciała mogą się utrzymywać w organizmie przez długi czas po wyleczeniu. Tego typu testy również można kupić w aptece.
  • Test oddechowy– jest on bezbolesny oraz wykonywany w laboratorium, ocenia obecność mocznika w wydychanym powietrzu. Wiarygodny w ocenie zakażenia i wyleczenia.

Nieleczone zakażenie Helicobacter pylori może mieć poważne konsekwencje. Niektóre z chorób, które ta bakteria może wywołać to:

  • choroba wrzodowa żołądka- większość chorych jest nosicielami tej bakterii
  • zapalenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy
  • choroba wrzodowa dwunastnicy
  • rak żołądka- u około 0,1% zakażonych
  • choroba Menetriera- zapalenie żołądka przebiegające z przerostem błony śluzowej

Przed Helicobater pylori dość trudno się ustrzec. Nie ma określonych profilaktycznych działań, które uchronią nas przed zakażeniem. Możemy jedynie zwrócić szczególną uwagę na zasady higieny (zwłaszcza u małych dzieci) oraz stosować dietę bogatą w antyoksydanty (witaminy C i E). Po wyleczeniu warto zadbać o zęby. Ubytki i próchnica się częstą przyczyną nawrotów choroby. Cały czas trwają badania nad szczepionką, która chroniłaby przed tą bakterią. Pierwsze wyniki są obiecujące, więc całkiem możliwe, że w niedługim czasie dostaniemy konkretne narzędzie profilaktyki wrzodów i raka żołądka.

Leczenie H.pylori

Podobnie jak inne bakterie, Helicobacter pylori można próbować zwalczyć stosując antybiotyki i chemioterapeutyki. Najczęściej stosuje się leczenie trójskładnikowe, gdzie podaję się:

  • dwa z trzech leków przeciwbakteryjnych (klarytromycyna, metronidazol, amoksycylina), podawane dwa razy dziennie,
  • inhibitor pompy protonowej (najczęściej pantoprazol, omeprazol lub lanzoprazol), podawane raz dziennie (rano, 30 minut przed śniadaniem).

Leki te stosuje się zazwyczaj przez okres 7 dni. Po skończonej kuracji zaleca się stosowanie inhibitorów pompy protonowej przez 3-4 tygodnie u pacjentów z chorobą wrzodową. W celu oceny skuteczności leczenie należy przeprowadzić testy na obecność bakterii, co najmniej 4 tygodnie po zakończonym leczeniu skojarzonym. Wyleczenie obserwuje się nawet u 90 % pacjentów. W przypadku nieskuteczności leczenia, lekarz może zdecydować o dołożeniu czwartego preparatu (soli bizmutu) lub zlecić wykonanie antybiogramu w celu określenia, na które leki wrażliwy jest dany szczep H. pylori. Helicobacter pylori to bakteria, która jest bardzo powszechna. Do zakażenia dochodzi najczęściej w dzieciństwie i zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Czasem jednak możemy zaobserwować nawracające objawy ze strony układy pokarmowego. Mimo, że są pozornie niegroźne, nie wolno ich lekceważyć i w razie nawrotów należy zgłosić się do lekarza. Nieleczone zakażenie grozi bowiem poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.