89
23 października 2019

Jak stosować tabletki antykoncepcyjne?

Jedną z metod zapobiegania niepożądanej ciąży jest stosowanie tabletek antykoncepcyjnych. Dawniej doustna antykoncepcja hormonalna powodowała wiele skutków ubocznych. Obecnie, dzięki mniejszej zawartości hormonów, stosowanie tabletek antykoncepcyjnych jest bezpieczniejsze dla zdrowia, a skuteczność tej metody sięga prawie 100%.

Tabletki antykoncepcyjne

Tabletki antykoncepcyjne – jak działają?

Mechanizm działania tabletek antykoncepcyjnych polega na: 

  • zahamowaniu owulacji – w wyniku tego nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej, przez co zapłodnienie nie może mieć miejsca;
  • zmianie śluzu szyjkowego – śluz szyjki macicy staje się gęstszy i lepki, co utrudnia plemnikom poruszanie się,
  • zmianie endometrium – dzięki temu ewentualna implantacja zarodka jest niemożliwa, ponieważ błona śluzowa jest zbyt cienka lub zbyt mało ukrwiona.

Tabletki antykoncepcyjne – rodzaje

Wyróżniamy następujące rodzaje tabletek antykoncepcyjnych:

  • jednoskładnikowe – zawierają tylko jeden hormon (syntetyczny progestagen, lewonorgestrel, dezogestrel lub noretysteron) w niskim stężeniu. Zalecane są pacjentkom, które nie tolerują estrogenu zawartego w składzie tabletek dwuskładnikowych. Mogą być przyjmowane przez matki karmiące (nie zaburzają laktacji).
  • dwuskładnikowe – składają się z dwóch hormonów: etynyloestradiolu (syntetyczna forma estrogenu) i progestagenu (syntetyczna forma progesteronu). Estrogen hamuje owulację, a progesteron wpływa na zagęszczenie śluzu. Dodatkowo ten rodzaj tabletek ma wpływ na budowę endometrium.

Istnieje podział tabletek dwuskładnikowych pod względem kompatybilności z fazami cyklu i ich schematem działania:

  • tabletki jednofazowe – w opakowaniu znajdują się tabletki o takiej samej zawartości substancji czynnej. Producenci oferują 4 rodzaje takich tabletek:
    • 21 tabletek, po przyjęciu których należy zrobić 7 dni przerwy,
    • 21 tabletek + 7 tabletek placebo,
    • 24 tabletki + 4 tabletki placebo,
    • minipigułki – 28 tabletek stosowanych w ciągu; ze względu na zastosowanie jednego składnika (progesteronu), są bezpieczne dla kobiet po urodzeniu dziecka, karmiących naturalnie, powyżej 35. roku życia i palących papierosy, ponieważ nie zwiększają ryzyka zakrzepów.

Preparaty zawierające 28 tabletek w opakowaniu (w tym tabletki placebo), czyli 21+7 lub 24+4 to system ciągłego przyjmowania antykoncepcji, który został bardzo dobrze przyjęty przez pacjentki mające problem z systematycznym przyjmowaniem leku. 

Tabletki placebo nie zawierają hormonów – ich zadaniem jest wyrobienie nawyku regularnego stosowania tabletek. 

  • tabletki dwufazowe – opakowanie zawiera dwa rodzaje tabletek w innych kolorach: 11 białych i 10 różowych. Bardzo ważna jest kolejność ich przyjmowania, której należy się ściśle trzymać (zgodnie z dołączoną ulotką). Zawartość hormonów w tabletce jest uzależniona od poszczególnych dni cyklu.
  • tabletki trójfazowe – składają się z 21 tabletek. W blistrze znajdują się trzy grupy tabletek, które różnią się kolorem i składem (trzy odmienne kombinacje dwóch hormonów). Zawartość substancji chemicznych trzykrotnie ulega zmianie, tak aby przypominać rzeczywisty cykl kobiety.

Wszystkie tabletki antykoncepcyjne dostępne są wyłącznie na receptę. Doboru tabletek antykoncepcyjnych, a co za tym idzie – występujących w nich hormonów i ich dawek, dokonuje lekarz ginekolog. Aby jak najlepiej dostosować preparat, podczas wizyty wykona on niezbędne badania i przeprowadzi wywiad z pacjentką.

Tabletki antykoncepcyjne – skutki uboczne

Do skutków ubocznych przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych należą:

  • zmiany nastroju, m.in. stany depresyjne, drażliwość, gorsze samopoczucie, płaczliwość,
  • silne bóle głowy połączone z nudnościami i wymiotami,
  • wzdęcia,
  • nadwrażliwość na światło,
  • łojotok, trądzik,
  • zwiększone ciśnienie krwi,
  • zatrzymanie wody w organizmie oraz nadmierny apetyt, co skutkuje zwiększeniem masy ciała,
  • wrażliwość piersi, szczególnie sutków,
  • wydłużenie czasu trwania miesiączki i jej obfitości,
  • spadek libido,
  • uczucie dyskomfortu w trakcie stosunku spowodowane nadwrażliwością miejsc intymnych.

Wystąpienie skutków ubocznych może być związane ze źle dobranymi tabletkami antykoncepcyjnymi. Jeżeli u kobiety wystąpią powyższe objawy, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza ginekologa, który zmieni preparat na inny.

Przed rozpoczęciem doustnej antykoncepcji hormonalnej niezbędne jest wykonanie badań w kierunku krzepliwości ze względu na fakt, iż stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zwiększa ryzyko wystąpienia zakrzepów krwi. 

Kobiety z wrodzoną trombofilią bezwzględnie nie mogą zabezpieczać się w ten sposób.

Tabletki antykoncepcyjne mogą także wywoływać niebezpieczne choroby, m.in. zakrzepicę żył i zator. Ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do:

  • zawału serca,
  • udaru mózgu.

Stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej może minimalnie zwiększać ryzyko zachorowania na:

  • nowotwór piersi – według badania Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer w 1996 r., największe ryzyko wystąpienia zachodzi, gdy kobieta zaczęła stosować antykoncepcję doustną już jako nastolatka i używa tej metody nieprzerwanie przez wiele lat; po 10-letniej przerwie w przyjmowaniu hormonów zagrożenie zmniejsza się do bezpiecznego poziomu;
  • nowotwór szyjki macicy – zauważono związek między stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych (przez co najmniej 5 lat) a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy; może to wynikać z faktu, że kobiety aktywne seksualnie częściej zarażają się wirusem HPV, który zapoczątkowuje proces nowotworowy w szyjce macicy.

Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zmniejsza jednak ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy, jajnika i jelita grubego.

Ponadto duże dawki hormonów w doustnej antykoncepcji hormonalnej zmieniają skład żółci i przyczyniają się tym samym do kamicy pęcherzyka żółciowego. Poza tym zaburzają transport żółci, co prowadzi do żółtaczki cholestatycznej. Dlatego bardzo ważne jest regularne badanie enzymów wątrobowych. 

Do działań niepożądanych stosowania tabletek antykoncepcyjnych należą również:

  • zatrzymanie miesiączki,
  • wzrost „złego cholesterolu”,
  • stany przedcukrzycowe.

Tabletki antykoncepcyjne – przeciwwskazania

Do przeciwwskazań przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych należą:

  • nadwaga i otyłość,
  • cukrzyca,
  • żylaki kończyn dolnych, 
  • występowanie w rodzinie zakrzepicy i hiperlipidemii, 
  • nadciśnienie (powyżej 160/100 mm Hg),
  • aktywna choroba wątroby,
  • choroba wieńcowa,
  • migrena z aurą,
  • depresja,
  • stan po przeszczepie narządu (ze względu na przyjmowanie leków immunosupresyjnych, które wchodzą w interakcje z tabletkami antykoncepcyjnymi),
  • rak piersi, jajników, trzonu macicy oraz odbytnicy,
  • nowotwory hormonozależne, np. przysadki, tarczycy,
  • palenie papierosów po 35. roku życia,
  • ciąża.

Tabletki antykoncepcyjne a ciąża

U niektórych kobiet już podczas pierwszego cyklu po zaprzestaniu przyjmowania tabletek powraca płodność. Część lekarzy zaleca jednak trzymiesięczną przerwę między odstawieniem tabletek antykoncepcyjnych a staraniami o dziecko. W tym czasie warto stosować kwas foliowy, przyjmować niezbędne witaminy i wykonać wszystkie potrzebne badania.

Przeczytaj również:
Przyszłe mamy, czy wiecie jakie badania wykonać przed i w trakcie ciąży?

Kiedy kobieta zażyje tabletki antykoncepcyjne, nie wiedząc o ciąży, zagrożenie wystąpienia wad u dziecka nie ulega zwiększeniu (ryzyko jest podobne do populacyjnego). W przypadku podejrzenia ciąży powinno się jak najszybciej zrobić test ciążowy i w razie pozytywnego wyniku natychmiast odstawić tabletki.

Jak brać tabletki antykoncepcyjne?

Najlepszą ochronę przed zajściem w ciążę zapewnia regularne przyjmowanie tabletek, najlepiej zawsze o tej samej porze. Dzięki takiemu postępowaniu w organizmie stale będzie utrzymywać się jednakowa dawka leku i unikniemy wahania poziomu hormonów. 

  • Preparaty 21+7 dni przerwy: stosujemy je codziennie przez 3 tygodnie, a następnie robimy 7 dni przerwy, w której trakcie powinna pojawić się miesiączka.
  • Preparaty 21+7 tabletek placebo: po przyjęciu 21 tabletek zawierających hormony stosujemy 7 tabletek placebo; po przyjęciu blistra nie musimy robić przerwy – od razu rozpoczynamy kolejne opakowanie.
  • Preparaty 24+4 tabletki placebo: po przyjęciu 24 tabletek stosujemy 4 tabletki placebo, a następnie rozpoczynamy kolejny blister.

Co w sytuacji, kiedy zapomnimy o przyjęciu tabletki? 

Codzienne regularne przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych jest warunkiem prawie 100% skuteczności antykoncepcji. Najlepiej stosować je codziennie o tej samej godzinie.

Jeśli jednak zapomnisz o przyjęciu tabletki, zastosuj się do poniższych wskazówek:

W sytuacji, kiedy stosujesz antykoncepcję doustną, która zawiera tabletki placebo i pominiętą tabletką jest właśnie jedna z nich – nie masz się czym martwić. Tabletki placebo nie zawierają hormonów i ich pominięcie nie skutkuje utratą zabezpieczenia.

Jeżeli od pominięcia tabletki zawierającej hormony minęło mniej niż 12 godzin, przyjmij tabletkę, o której zapomniałaś, a kolejne zażywaj już o stałej porze.

Gdy spóźnienie przy przyjęciu tabletki jest większe niż 12 godzin, postępowanie zależy od tego, w której fazie cyklu się znajdujesz:

  • 1. tydzień cyklu (1-7 dzień):
    • Jeżeli w ciągu ostatnich 7. dni uprawiałaś seks, istnieje ryzyko, że jesteś w ciąży, dlatego niezwłocznie udaj się do ginekologa.
    • Jeżeli w ciągu ostatnich 7. dni nie współżyłaś, przyjmij zaległą pigułkę, a przez kolejny tydzień w trakcie stosunku stosuj prezerwatywę lub inną mechaniczną metodę antykoncepcji. Pozostałe tabletki przyjmuj o stałej porze.
  • 2. tydzień cyklu (8-14 dzień): przyjmij zaległą tabletkę, a przez kolejne 7 dni w trakcie współżycia stosuj prezerwatywę lub inną mechaniczną metodę antykoncepcji. Pozostałe tabletki stosuj o stałej porze.
  • 3. tydzień cyklu (15-21 dzień): dokończ blister tabletek i rozpocznij kolejny bez robienia przerwy między opakowaniami lub z pominięciem tabletek placebo. Podczas stosowania kolejnego opakowania może pojawić się plamienie, a po jego zakończeniu powinno wystąpić krwawienie lub plamienie. Jeśli nie wystąpi, może to wskazywać na ciążę – zgłoś się w takim przypadku do ginekologa.

Jeśli pominęłaś więcej niż jedną tabletkę, podczas stosunku stosuj dodatkowe zabezpieczenie, np. w postaci prezerwatywy. Niezwłocznie skontaktuj się ze swoim ginekologiem i poinformuj go o sytuacji.

Wymiotująca kobieta

Doustna antykoncepcja hormonalna a dolegliwości żołądkowo-jelitowe

W sytuacji, gdy od zażycia tabletki minęło mniej niż 3-4 godziny i u kobiety wystąpiły wymioty, istnieje prawdopodobieństwo, że tabletka się nie wchłonęła. Wówczas należy przyjąć kolejną pigułkę. Ponadto przez kolejne 7 dni warto stosować dodatkową metodę antykoncepcji, np. prezerwatywę. 

Biegunka, która pojawiła się do 4 godzin od przyjęcia leku, zmniejsza skuteczność antykoncepcji. Warto przyjąć lek na biegunkę. Tutaj również przez kolejnych 7 dni zaleca się stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji.

Doustna antykoncepcja hormonalna a antybiotykoterapia

Stosowanie niektórych antybiotyków osłabia działanie doustnej antykoncepcji hormonalnej. Oznacza to, że zwiększa się ryzyko zajścia w ciążę. Przy antybiotykoterapii należy stosować dodatkowe zabezpieczenie, np. w postaci prezerwatywy.

Skuteczność tabletek antykoncepcyjnych przy jednoczesnym stosowaniu antybiotykoterapii zależy od aktualnego cyklu kobiety. Jeżeli antybiotykoterapię rozpoczynamy na początku cyklu, prawdopodobieństwo zmniejszonej ochrony antykoncepcyjnej jest większe niż np. po przyjęciu 14 tabletek (kiedy kobieta jest w połowie cyklu). Antybiotyki wyjaławiają florę bakteryjną organizmu, a do prawidłowego wchłaniania tabletek antykoncepcyjnych jest ona niezbędna.

Do antybiotyków obniżających działanie tabletek antykoncepcyjnych należą m.in. te stosowane przy:

  • chorobach górnych dróg oddechowych,
  • trądziku,
  • zapaleniu ucha,
  • stanach zapalnych zębów, 
  • stanach zapalnych układu moczowego,
  • gronkowcu,
  • gruźlicy.

Pamiętajmy, by zawsze uważnie czytać ulotki przyjmowanych leków.

Doustna antykoncepcja hormonalna a leki

Stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji jest potrzebne również przy przyjmowaniu niektórych ziół lub leków, m.in.:

  • preparatów z dziurawca, 
  • dużych dawek witaminy C
  • preparatów z żelazem,
  • węgla aktywnego (może absorbować na swojej powierzchni hormony i uniemożliwiać ich wchłanianie),
  • środków tworzących ochronny film na powierzchni jelit, np. smecta,
  • preparatów przeczyszczających i wspomagających odchudzanie,
  • leków antywirusowych,
  • leków przeciwgrzybiczych, 
  • leków przeciwpadaczkowych,
  • benzodiazepin (leków nasennych),
  • leków immunosupresyjnych (stosowanych po przeszczepach narządów),
  • antydepresantów. 

Tabletki antykoncepcyjne to jedna z wielu metod zapobiegania ciąży. Jak każdy sposób, również ten ma swoje wady i zalety, z którymi należy zapoznać się przed ich przyjęciem. Tabletki są dostępne jedynie na receptę, a lekarz dobiera je indywidualnie do potrzeb pacjentki.

Źródła:

http://onkologia.org.pl/przyjmowanie-hormonow/.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Tabletki antykoncepcyjne a leki na astmę - interakcje

Zgodnie z dostępną wiedzą farmaceutyczną pomiędzy wymienionymi preparatami nie występują interakcje mające wpływ na wchłanianie bądź działanie substancji. Domyślam się,…

Zobacz więcej

Jak działają tabletki antykoncepcyjne?

Mechanizm działania tabletek antykoncepcyjnych polega na hamowaniu owulacji (jajeczkowania). Ponadto następują zmiany w śluzie szyjki macicy, które blokują zagnieżdżenie komórki…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Patrycja pisze:

    do kontroli swoich dni płodnych polecam komputer cyklu, doskonale wylicza dni płodne jest doskonały jako antykoncepcja bądź do planowania dziecka.

    1. Pati pisze:

      Witam. Czy drugie opakowanie leku vines mogę zacząć przyjmować o innej godzinie niż poprzednie opakowanie?

    2. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry.
      Tabletki antykoncepcyjne powinno się przyjmować o stałej porze, jednak jeśli zmiana nie będzie dłuższa niż 12 godzin, skuteczność antykoncepcyjna zostanie zachowana.

  2. ALICJA pisze:

    Ja stosuje tabletki antykoncepcyjne i zawsze się sprawdzają. Problem większy z przepisywaniem recept przez lekarza w dzisiejszych czasach. Większość z nich pracuje przy Covid lub czas oczekiwania ponad 2 miesiące. Obawiam się że ten czas będzie jeszcze dłuższy :/ kilka dni temu umówiłam się na telekonsultacje online na e-recepta.net Pani ginekolog bez pro lemu przepisała w kilka minut po rozmowie telefonicznej receptę i dużo taniej. Ważna informacja to taka ze zamiast chodzić o 2-3 miesiące na wizyty stacjonarne do ginekologa teraz chodzę tylko 1 raz w roku aby dokonać kontolli, a przedłużenie recept robię przez neta.

  3. Mirynda pisze:

    Witam zaczęłam dopiero pierwszy dzień brać tabletki antykoncepcyjne wziełam o 21 a później następna o której godzinie mam wziąć

    1. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry.
      Leki antykoncepcyjne powinno się przyjmować o stałej porze, raz dziennie. Czyli kolejna tabletka powinna zostać przyjęta około godziny 21:00.

  4. Katarzyna pisze:

    Czy 6 dni po stosunku jest sens zażycia tabletki dzień po?

    1. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry, substancje lecznicze znajdujące się w antykoncepcji awaryjnej wykazują skuteczność działania do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku.

  5. Nat pisze:

    Witam zostały mi przepisane nowe tabletki antykoncepcyjne ponieważ poprzednie nie działały tak jak powinny. Rano wzięłam jeszcze tabletkę z tego starego opakowania, czy wieczorem mogę wziąć tabletkę z nowego opakowania czy dopiero będę mogła przyjąć tabletkę jutro?. Z góry dziękuję

    1. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry, Każdy lek antykoncepcyjny może mieć różne zalecenia stosowania, w zależności od składu. Zmiana dawkowania, czy zmiana preparatu na inny jest dokładnie opisana w ulotce preparatu. Zazwyczaj w przypadku preparatów jednoskładnikowych zmiana może nastąpić z dnia na dzień. Z kolei w przypadku leków dwuskładnikowych zazwyczaj konieczne jest dokończenie poprzedniego blistra. Proszę upewnić się jakie wskazówki daje ulotka preparatu lub skonsultować się z lekarzem, który zmienił lek.

  6. Karolina pisze:

    Co jeśli wzielam przez przypadek o jedną dawkę za dużo?

    1. mgr farm. Marta Junowicz pisze:

      Dzień dobry. Jednorazowe zażycie dwóch tabletek nie powinno przełożyć się na wystąpienie jakichkolwiek dolegliwości. Należy kontynuować przyjmowanie tabletek z hormonami z bieżącego opakowania, a następnie bez przerwy zacząć przyjmować tabletki z kolejnego.

  7. Agata pisze:

    Czy antybiotyk na trądzik a dokładniej izotretynoina obniża działanie tabletek antykoncepcyjnych?

    1. mgr farm. Agnieszka Mikołajczak pisze:

      Dzień dobry, izotretynonina jest pochodną witaminy A. Nie wpływa na obniżenie działania tabletek antykoncepcyjnych. W trakcie stosowania leku oraz miesiąc przed i miesiąc po skończonej terapii konieczne jest stosowanie skutecznej, nieprzerywanej antykoncepcji. Lek ma działanie teratogenne. Z tego powodu przy stosowaniu doustnej antykoncepcji istnieje konieczność doboru drugiej uzupełniającej metody antykoncepcji.

Tabletki antykoncepcyjne
Czytaj także
15 listopada 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
23 czerwca 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
16 lutego 2021 mgr Ewa Lisius
15 maja 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)