49
31 października 2019

Na czym polega scyntygrafia?

Scyntygrafia to jedna z nieinwazyjnych metod diagnostycznych, polegająca na tworzeniu obrazów zmian fizjologicznych oraz patologicznych zachodzących w ciele człowieka za pomocą izotopów promieniotwórczych. Tego typu badaniami zajmuje się odrębna gałąź medycyny – medycyna nuklearna.

Pacjent poddany scyntygrafii

Czym jest radiofarmaceutyk?

Podstawą badań scyntygraficznych jest zobrazowanie rozkładu radiofarmaceutyku podanego pacjentowi dożylnie w badanym narządzie. Radiofarmaceutyk stanowi połączenie izotopu promieniotwórczego (emitującego promieniowanie gamma) z odpowiednią substancją chemiczną, której zadaniem jest doprowadzenie źródła promieniowania (izotopu promieniotwórczego) do narządu, który stanowi przedmiot zainteresowania. 

Przygotowanie radiofarmaceutyku (radioznacznika) podlega ścisłej kontroli ochrony radiologicznej i odbywa się w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu, tzw. pracowni gorąca Zakładu Medycyny Nuklearnej. Substancja ta podawana jest pacjentowi dożylnie przed badaniem, z zachowaniem szczególnej ostrożności.

Scyntygrafia – na czym polega badanie?

Samo badanie polega na utworzeniu obrazu rozkładu podanego środka (nośnika chemicznego wraz z izotopem emitującym promieniowanie jonizujące w postaci promieni gamma) w ciele pacjenta. Aparatem służącym do tego typu obrazowania jest gammakamera. Gammakamera to rozbudowany licznik scyntylacyjny, którego głównym elementem budowy jest kryształ scyntylacyjny i układ fotopowielaczy.

Scyntygrafia – przebieg badania

Po podaniu radioznacznika w gabinecie zabiegowym pacjent przechodzi do pomieszczenia, w którym odbywa się badanie. Tam zostaje położony na specjalnym stole (łóżku), który stanowi część aparatu diagnostycznego. Technik elektroradiolog układa badanego w odpowiedniej pozycji i umieszcza głowicę gammakamery nad obszarem badanego narządu, po czym poleca pacjentowi pozostanie w bezruchu i przechodzi do pomieszczenia sterowni. 

Podany uprzednio radiofarmaceutyk, zgromadzony w badanym narządzie, emituje promieniowanie gamma, które jest rejestrowane przez aparat. Kwanty (porcje) promieniowania docierają do kryształu scyntylacyjnego gammakamery i tam zostają zamienione na błysk świetlny. Tu ma miejsce fizyczne zjawisko scyntylacji, czyli emisja błysku świetlnego w wyniku przechodzenia promieniowania jonizującego przez kryształ. Następnie powstały błysk świetlny zostaje wzmocniony i zamieniony na sygnał elektryczny przez fotopowielacze. Sygnały elektryczne są odpowiednio zliczone i przetworzone na obraz cyfrowy, który można oglądać na monitorze komputera oraz wydrukować jako wynik badania.

Badanie może trwać od 15 do nawet 60 minut (przy badaniu szkieletu całego ciała) w zależności, jaki narząd badamy i co chcemy zobaczyć. Po badaniu zaleca się pacjentowi:

  • picie dużej ilości wody, 
  • częste opróżnianie pęcherza moczowego,
  • (w miarę możliwości) unikanie kontaktu z dziećmi oraz kobietami w ciąży aż do następnego dnia.

Przyczyną tych zaleceń jest użyty do badania radioizotop, który jest usuwany z organizmu przez układ moczowy, a jego aktywność promieniotwórcza maleje wraz z upływem czasu.

Obraz w badaniu scyntygraficznym

Obraz badania scyntygraficznego –  o czym nam mówi?

Obraz badania scyntygraficznego znacznie odbiega od obrazu rentgenowskiego czy obrazu utworzonego za pomocą tomografii komputerowej. Przedstawia on ciemniejsze i jaśniejsze plamy tworzące zarys narządu (np. nerki czy tarczycy). Plamy te odpowiadają ilości kwantów promieniowania, które dotarły do detektora.

Za pomocą systemu komputerowego możemy zobaczyć obraz w kolorach. W miejscach, w których plamy są intensywniejsze, zobaczymy kolor czerwony lub bordowy, a tam, gdzie są słabsze – barwę żółtą i niebieską. Takie przedstawienie badania pomaga w rozpoznaniu tzw. punktów gorących i zimnych.

Punkty gorące – miejsca o zwiększonym gromadzeniu radioznacznika, bardziej aktywne metabolicznie. Może to być:

  • zmiana nowotworowa,
  • proces zapalny, 
  • miejsce aktywnego procesu podziałów komórkowych.

Punkty zimne – miejsca o zmniejszonym gromadzeniu radioznacznika, mniej aktywne lub nieaktywne metabolicznie. Może to być:

  • dojrzała nieczynna metabolicznie tkanka,
  • zmiana nowotworowa o łagodnym typie,
  • miejsce obumarłej tkanki.

Jak się przygotować do badania scyntygraficznego?

Badanie scyntygraficzne nie wymaga specjalnego przygotowania ani bycia na czczo. Przed badaniem należy jedynie zdjąć wszystkie metalowe elementy z obszaru objętego badaniem (tj. biżuteria, zegarek, pasek), aby nie zaburzyły procesu powstawania obrazu. Po podaniu radiofarmaceutyku i wykonaniu badania pacjent powinien wypić dużą ilość płynów i często oddawać mocz, ponieważ podany radiofarmaceutyk jest zwykle usuwany z organizmu drogą filtracji nerkowej. Zawiera on w swoim składzie izotop promieniotwórczy, a niepożądane jest długie zaleganie takiej substancji w organizmie.

Scyntygrafia – rodzaje

Scyntygrafia dzieli się ze względu na badany narząd na:

  • scyntygrafię kości,
  • scyntygrafię tarczycy,
  • scyntygrafię przytarczyc,
  • scyntygrafię nerek,
  • limfoscyntygrafię, czyli radioizotopową diagnostykę układu limfatycznego,
  • scyntygrafię płuc,
  • scyntygrafię ślinianek,
  • scyntygrafię wątroby i dróg żółciowych,
  • scyntygrafię górnego odcinka przewodu pokarmowego,
  • scyntygrafię serca,
  • scyntygrafię mózgu.

Scyntygrafia – wskazania do wykonania badania

Do najczęstszych wskazań do wykonania badania scyntygraficznego należą:

  • podejrzenie przerzutów do kości oraz pierwotne nowotwory kości,
  • diagnostyka zapaleń kości i stawów, reumatoidalne zapalenie stawów,
  • stan po wszczepieniu protezy ortopedycznej – diagnoza funkcjonowania protez,
  • diagnostyka nadczynności i niedoczynności tarczycy,
  • guzy tarczycy,
  • diagnostyka choroby Gravesa-Basedowa i Hashimoto,
  • określenie funkcji i diagnostyka wad wrodzonych nerek u dzieci,
  • odmiedniczkowe zapalenie nerek u małych dzieci,
  • diagnostyka refluksu pęcherzowo-moczowego,
  • diagnostyka węzła wartowniczego w leczeniu nowotworów,
  • diagnostyka wentylacji i perfuzji płuc,
  • diagnostyka nowotworów i procesów zapalnych płuc,
  • zapalenia i podejrzenie zwłóknienia ślinianek,
  • upośledzenie wydzielania śliny,
  • diagnostyka choroby wieńcowej,
  • ocena odwracalności niedokrwienia mięśnia sercowego,
  • diagnostyka zespołów otępiennych,
  • diagnostyka epilepsji.

Scyntygrafia – przeciwwskazania

Scyntygrafia jest badaniem bezpiecznym, ale do jego wykonania wykorzystuje się promieniowanie jonizujące. W zależności od użytej dawki powoduje ono szereg zmian w materiale genetycznym człowieka, dlatego, ze względów bezpieczeństwa, badania nie wykonuje się u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią.

Do wykonania badania konieczne jest skierowanie od lekarza specjalisty tak samo, jak w przypadku badania RTG czy innych badań wykorzystujących promieniowanie jonizujące.

Scyntygrafia – skutki uboczne

Jedynym niebezpieczeństwem wynikającym z przeprowadzania badań scyntygraficznych jest użycie radioizotopów promieniotwórczych. Jednakże dawki emitowanego przez radiofarmaceutyki promieniowania są dobrane tak, aby mieściły się w granicach dopuszczalnych norm i nie powodowały wczesnych skutków popromiennych. Należy stosować się do zaleceń lekarza i osób przeprowadzających badanie, aby skutecznie wyeliminować skutki działania promieniowania jonizującego.

Scyntygrafia a PET – czym się od siebie różnią?

Zarówno scyntygrafia, jak i badania PET należą do dziedziny badań z zakresu medycyny nuklearnej.

PET to skrót od pozytonowej tomografii emisyjnej i już sama nazwa zdradza, że badanie różni się od scyntygrafii. Różnice polegają na użyciu odmiennych radiofarmaceutyków i radioizotopów, które ulegają innym rozpadom promieniotwórczym. Budowa oraz zasada działania aparatów też znacznie się różni. Badanie PET wymaga odpowiedniego i bardziej skomplikowanego przygotowania pacjenta. Inne są także wskazania do przeprowadzenia badań.

Źródło:

Birkenfeld B., Listewnik M., Medycyna nuklearna – obrazowanie molekularne, Wydawnictwo PUM, Szczecin 2011.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Normy PSA we krwi

Uznaje się, że:  stężenie 0-2,5ng/ml to bezpieczny poziom, 2,6-4,0 ng/ml to poziom bezpieczny dla większości mężczyzn, jednak należy porozmawiać z…

Zobacz więcej

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Pacjent poddany scyntygrafii
Czytaj także
13 września 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
31 maja 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
27 maja 2021 mgr farm. Marta Grabowska
24 maja 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)