3
24 lipca 2020
Ewa Fiedorowicz Autor
Autor
dr
Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych, obecnie pracuje jako adiunkt na Wydziale Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Jest czynnym nauczycielem akademickim, prowadzi badania naukowe z zakresu biochemii medycznej. Obszar jej zainteresowań obejmuje molekularne podłoże alergii oraz wykorzystanie hodowli komórkowych in vitro w badaniach biomedycznych.

Na które pasożyty należy uważać latem?

Pasożyty, zwane często “robakami”, są wszechobecne i towarzyszą człowiekowi od tysięcy lat. Niestety obecność tych organizmów wywołuje choroby, osłabia nas i zwyczajnie budzi odrazę. Choć problem powszechnego występowania owsików, glisty ludzkiej czy też wszy jest wszystkim znany, to z pewnością nie stanowi on wymarzonej pamiątki po letnim wypoczynku.   

Pasożyty, zwane często “robakami”, są wszechobecne i towarzyszą człowiekowi od tysięcy lat. Niestety obecność tych organizmów wywołuje choroby, osłabia nas i zwyczajnie budzi odrazę. Choć problem powszechnego występowania owsików, glisty ludzkiej czy też wszy jest wszystkim znany, to z pewnością nie stanowi on wymarzonej pamiątki po letnim wypoczynku.   

Pasożyty – kto jest narażony na zakażenie? 

W ciele człowieka może przebywać nawet 300 gatunków różnych pasożytów, z czego aż około 40 możemy spotkać w Polsce. Ryzyko zarażenia dotyczy każdego, bez względu na wiek i status społeczny.  

Problem dotyka miliardów ludzi na całym świecie, a każdego roku kilkanaście milionów pacjentów umiera z powodu skutków zakażenia pasożytami. Według danych statystycznych nawet do 95% osób w naszym kraju jest nosicielem przynajmniej jednego gatunku pasożyta, co jednoznacznie wskazuje na skalę problemu także w Polsce. 

Największa trudność w zwalczaniu pasożytów polega na tym, że wystarczy chwila nieuwagi i problem gotowy. Zarazić może się nawet największy czyścioch! Zjedzenie truskawki prosto z ogrodu, pogłaskanie psa czy wdychanie kurzu, w którym znajdują się jaja pasożytów, może być początkiem groźnego zakażenia.  

Para wybiera owoce

Jakie są możliwe drogi zakażeń pasożytniczych? 

Choroby wywołane przez pasożyty zwane są parazytozami. Można się nimi zarazić właściwie wszędzie, jednak do najczęstszych przyczyn wnikania pasożytów do organizmu możemy zaliczyć:

  • spożywanie brudnych owoców i warzyw,  
  • wkładanie brudnych rąk do buzi i obgryzanie paznokci, 
  • picie nieprzegotowanej lub zanieczyszczonej wody, 
  • niewystarczająca higiena osobista, np. niemycie rąk po skorzystaniu z toalety, 
  • brak gruntownego sprzątania w pomieszczeniach, 
  • używanie niewystarczająco wypranej pościeli i ręczników, 
  • jedzenie potraw w przypadkowych miejscach,  
  • częsty kontakt z dzikimi lub obcymi zwierzętami, 
  • nieregularne odrobaczanie i brak dbania o czystość zwierząt domowych, 
  • częste podróże i korzystanie z transportu publicznego, 
  • powietrze zanieczyszczone jajami pasożytów, 
  • ukąszenia i ugryzienia przez owady,  
  • kąpiele w zbiornikach wodnych oraz korzystanie z basenu, 
  • zakażenia w łonie matki, 
  • czynnikami sprzyjającymi zakażeniu są zmęczenie, brak snu, stres i obniżenie odporności.  

Pasożyty człowieka należą do różnych grup taksonomicznych, takich jak pierwotniaki, płazińce, nicienie czy stawonogi. Ze względu na miejsce występowania dzielimy je na wewnętrzne lub zewnętrzne, które mogą bytować między innymi w: 

  • jelitach,  
  • wątrobie,  
  • płucach, 
  • mięśniach i stawach, 
  • krwi, 
  • gałkach ocznych, 
  • mózgu, 
  • skórze.  

Lato to okres szczególnie sprzyjający zakażeniom pasożytniczym 

W czasie wakacji spędzamy długie godziny na plaży, placu zabaw czy wędrówkach, podczas których często trudno o właściwą higienę osobistą, a dodatkowo jesteśmy narażeni na atak komarów i kleszczy. To właśnie dlatego okres urlopu powinien stanowić nie tylko wyczekiwany odpoczynek, ale też czas wzmożonej czujności, by uchronić się przed następującymi pasożytami:  

Owsik ludzki (Enterobius vermicularis)  

Pasożyt ten wywołuje chorobę zwaną owsicą. Osobniki bytują w jelicie grubym człowieka, często nie dając żadnych objawów. Owsiki to zdecydowanie jedne z najbardziej rozpowszechnionych pasożytów w naszej strefie klimatycznej, stąd wysoki odsetek chorych wśród dzieci (od 40% do 100 % w izolowanych grupach) i dorosłych (około 20%) mieszkających w Polsce. Głównymi objawami jest swędzenie i zaczerwienienie odbytu, a w kale można zaobserwować prawie centymetrowe białe osobniki. Niestety owsiki są trudne do zwalczenia, gdyż chory może ulegać wielokrotnemu samozarażeniu. Jaja przenoszone są głównie poprzez brudne ręce oraz przedmioty codziennego użytku. W przypadku zdiagnozowania owsicy konieczne jest leczenie farmakologiczne, wzmożona higiena osobista oraz gruntowne sprzątanie swojego otoczenia.  

Przeczytaj również:
Wszy i owsiki u dzieci

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides)  

Jest to pasożyt należący do robaków obłych, które mogą występować nawet u 25% populacji w skali całego globu. Glista ludzka osiąga długość kilkudziesięciu centymetrów i bytuje w jelicie cienkim człowieka. Pasożyt wywołuje chorobę zwaną glistnicą (askariozą), której objawami mogą być między innymi pokrzywka, zaburzenia jelitowe, dysfunkcje ze strony układu nerwowego, obrzęk twarzy, suchy kaszel czy też zapalenie spojówek. Larwy glisty wędrują w ciele człowieka, uszkadzając tym samym ściany jelita, wątrobę i płuca. Zarażenie glistą ludzką wynika często z nieprzestrzegania higieny osobistej.  

Włosogłówka ludzka (Trichuris trichiura

Jest jednym z najczęściej występujących nicieni w Polsce. Umiejscawia się w jelicie ślepym i grubym człowieka. Pasożytem możemy zarazić się poprzez pożywienie (np. brudne owoce i warzywa) oraz niewystarczającą higienę osobistą. Objawami, które powinny nas zaniepokoić, są zawroty głowy, nudności, ból brzucha, biegunka z pasmami krwi, anemia i rozdrażnienie.  

Tasiemce (Cestoda

Wtym np. tasiemiec bąblowiec (Echinococcus granulosus), który jest pasożytem występującym przede wszystkim u psowatych. Larwy mogą występować u człowieka (żywiciel pośredni), co powoduje, że bąblowica staje się coraz częściej diagnozowaną chorobą. Do zakażenia dochodzi w wyniku kontaktu ze zwierzęciem lub poprzez przedmioty codziennego użytku, które zostały zanieczyszczone jajami. Ze względu na wysokie ryzyko występowania bąblowicy powinniśmy regularnie odrobaczać psy oraz zachować szczególną czystość w miejscach funkcjonowania razem ze zwierzętami domowymi.  

Toksoplasma gondii  

Należy do pierwotniaków i wywołuje chorobę zwaną toksoplazmozą, która jest niebezpieczna szczególnie dla kobiet w ciąży. Niestety zakażenie może doprowadzić do poronienia, a skutki występujące u noworodków bywają niezwykle poważne (wodogłowie, niedorozwój umysłowy, zapalenie siatkówki i naczyniówki). Charakterystycznymi objawami potwierdzającymi obecność pasożytniczego pierwotniaka w organizmie człowieka jest gorączka, bóle głowy, zaburzenia ze strony układu oddechowego, powiększenie wątroby i śledziony, a nawet zapalenie opon mózgowych i mózgu. Do zakażenia dochodzi poprzez jedzenie surowego mięsa lub innej skażonej żywności oraz kontakt z kałem zainfekowanych zwierząt. 

Przeczytaj również:
Toksoplazmoza – objawy, profilaktyka i leczenie

Włosień kręty (Trichinella spiralis

Jest pasożytem, którego rezerwuarem w przyrodzie są gryzonie. U człowieka wywołuje chorobę zwaną włośnicą, którą można się zarazić poprzez zjedzenie niedogotowanego bądź surowego mięsa wieprzowego lub dzika. Głównymi objawami obecności włośnia krętego w naszym organizmie mogą być bóle jamy brzusznej, bóle i zawroty głowy, apatia i brak apetytu, nudności, biegunki, kłopoty ze snem, swędzenie skóry, obrzęki twarzy, a także sztywność szyi, karku i ud. Niestety może dojść nawet do uszkodzenia serca i płuc, co stanowi zagrożenie życia u osoby zarażonej tym pasożytniczym nicieniem.  

Pchły (Siphonaptera)  

Występują przede wszystkim w miejscach, gdzie mieszkają zwierzęta domowe. U ludzi mogą wywoływać reakcje alergiczne obejmujące między innymi swędzenie skóry, zaczerwienienie i stany zapalne. Ich jaja i larwy są wszędobylskie – mogą osiąść na meblach, kanapach, dywanach, dlatego w zwalczaniu pasożytów konieczne jest gruntowne wysprzątanie wszystkich pomieszczeń. Aby uniknąć problemu pcheł u zwierząt domowych, warto stosować krople, obroże i szampony przeciwpchelne.  

Wszy (Anoplura), np. wesz głowowa (Pediculus humanus capitis

Te pasożyty budzą odrazę i stanowią wstydliwy problem u wielu osób, niezależnie od wieku. W praktyce okazuje się, że wszawica (pedikuloza) jest chorobą dość często występującą, nawet u ludzi bardzo dbających o higienę. Ryzyko wystąpienia wszawicy związane jest z przebywaniem w skupiskach ludzi, dlatego zawsze trzeba regularnie sprawdzać włosy u dzieci wyjeżdżających na kolonie czy przebywających w żłobkach, przedszkolach i szkole. Głównym objawem jest swędzenie i zaczerwienienie skóry głowy. Leczenie wszawicy jest łatwe do wdrożenia poprzez użycie preparatów, które bez problemu zakupimy w aptece. Ważne, by jak najszybciej zwalczyć problem, gdyż wszy mogą przenosić groźne choroby, takie jak tyfus plamisty czy dżuma.  

Zarodziec malaryczny (Plasmodium malariae)  

Ten pierwotniak wywołuje malarię, zwaną zimnicą. Pasożyt ten występuje w krajach tropikalnych, więc powinniśmy na niego uważać szczególnie podczas zagranicznych wyjazdów. Wektorem przenoszącym niebezpiecznego pierwotniaka są komary, dlatego ważna jest prewencja przed ukąszeniami tych owadów. Pasożyt atakuje krwinki czerwone, w których może się namnażać, doprowadzając do prawdziwego spustoszenia w naszym organizmie. Głównymi objawami jest osłabienie organizmu, gorączka i dreszcze, bóle głowy, bóle mięśniowe, nudności i wymioty, biegunka, nadmierne pocenie się. Skutki zarażenia pasożytniczym pierwotniakiem mogą być naprawdę poważne – począwszy od  uszkodzenia narządów wewnętrznych, poprzez zmiany neurologiczne, aż po śpiączkę i zagrożenie życia pacjenta.  

Przeczytaj również:
Malaria – przyczyny, objawy, leczenie, miejsce występowania

Pełzak czerwonki (Entamoeba histolytica)  

Pasożyt występujący głównie w obszarze strefy tropikalnej, więc ryzyko zakażenia występuje podczas egzotycznych wakacji. Choroba wywołana przez pełzaka to pełzakowica, zwana też biegunką amebową. Objawami zakażenia jest gorączka, ból brzucha, nudności i wzdęcia oraz krwista biegunka z dużą ilością śluzu. Niestety często dochodzi też do uszkodzeń wątroby, śledziony czy mózgu. 

Lamblie, a właściwie ogoniastki jelitowe (Giardia lamblia, Giardia intestinalis, Giardia duodenalis

Pierwotniaki z grupy wiciowców, które powodują chorobę zwaną giardiozą. Do charakterystycznych objawów należą tłuste biegunki, wzdęcia i ból brzucha, nudności, wymioty, gorączka, osłabienie organizmu i utrata wagi. U niektórych pacjentów choroba mija samoistnie, jednak w przypadku obniżonej odporności giardioza przechodzi w wyniszczającą formę przewlekłą, a chory wymaga hospitalizacji. Do zakażenia dochodzi w wyniku niewystarczającego dbania o higienę osobistą i spożycia pokarmu lub wody skażonej ludzkim kałem. Każdego roku w naszym kraju odnotowywanych jest co najmniej tysiąc przypadków giardiozy, jednak dane te wydają się być bardzo niedoszacowane. Należy też wspomnieć, że dużym problemem diagnostycznym są fałszywie ujemne wyniki analizy obecności oocytów lamblii w kale człowieka, dlatego każdy uzyskany wynik należy powtórzyć.  

Świerzbowiec ludzki (Sarcoptes scabei)  

Pasożytniczy pajęczak, który wywołuje dobrze znaną chorobę skóry, zwaną świerzbem. Dolegliwość objawia się swędzeniem, zgrubieniem naskórka, występowaniem pęcherzy, przeczosów i wysypki, czemu często towarzyszą stany zapalne. Świerzbowcem bardzo łatwo się zarazić przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną, więc zachowanie higieny osobistej i częsta dezynfekcja rąk to najważniejszy aspekt w prewencji choroby. W przypadku jej zdiagnozowania leczeniu powinny poddać się wszystkie osoby z bliskiego otoczenia pacjenta, nawet jeśli nie wystąpiły u nich żadne z objawów.  

Powyższa lista zawiera tylko niektóre przykłady pasożytów, którymi możemy zarazić się w czasie letniego odpoczynku. Pamiętajmy, że czas wakacji od pracy czy obowiązków, nie powinien być okresem przerwy od dbania o higienę osobistą i czystość w swoim otoczeniu. Zwracamy uwagę na jakość pożywienia i wody, używamy odpowiednich środków ochrony oraz zwyczajnie przyglądajmy się miejscu wakacyjnych wypraw, by do domu powrócić zdrowym i bez pasożytujących intruzów w naszym organizmie.  

Przeczytaj również:
Świerzb – jak go wyleczyć?

Źródła: 

  • Flies, I. (2017). Wektory przenoszące choroby pasożytnicze, bakteryjne i wirusowe człowieka. I. Muchówki (Diptera). Hygeia, 52(2), 96-102. 
  • Hadaś, E., & Derda, M. (2014). Pasożyty–zagrożenie nadal aktualne. Probl Hig Epidemiol, 95(1), 6-13. 
  • Hadaś, E. (2017). Wektory przenoszące choroby pasożytnicze, bakteryjne i wirusowe człowieka. III. Ptaki i gryzonie. Hygeia, 52(4), 321-325. 
  • Pomorska-Wesołowska, M. (2019). Pasożyty jako czynniki etiologiczne zakażeń szpitalnych. Zakażenia XXI wieku, 2(2), 93–101. 
  • https://gis.gov.pl/zdrowie/wszawica-choroba-ktora-trzeba-leczyc-a-nie-nalezy-sie-wstydzic/ (Data dostępu: 16.07.2020).

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Kwarantanna a nadzór epidemiologiczny

Kwarantanna domowa to celowa izolacja osób zdrowych, które miały bliski kontakt z osobami zarażonymi lub podejrzanymi o zarażenie, a także…

Zobacz więcej

Magdalena Fuszara Autor

Magdalena Fuszara

mgr farm.

Lek na koronawirusa (COVID-19) w Polsce

13 marca 2020 roku Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zatwierdził Arechin, produkt leczniczy zawierający substancję czynną…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Czym się różni pandemia od epidemii?

Epidemia to występowanie zachorowań na chorobę zakaźną w określonym czasie na określonym terenie w ponadprzeciętnej ilości. Pandemia to rozprzestrzenianie się…

Zobacz więcej

Michał Frynas Autor

Michał Frynas

Tomografia a rezonans – czym się różnią?

Rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) są radiologicznymi badaniami obrazowymi pozwalającymi na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur w ciele człowieka.…

Zobacz więcej

Marta Junowicz Autor

Marta Junowicz

mgr farm.

Dermatolog a skierowanie NFZ

Niestety skierowanie do dermatologa jest konieczne w celu odbycia wizyty. Skierowanie na NFZ do lekarza specjalisty może wystawić lekarz podstawowej…

Zobacz więcej

Mirka Karendys Autor

Mirka Karendys

mgr farm.

Czy po wprowadzeniu e-recepty można wykupić receptę w wersji papierowej?

Jeśli mimo obowiązku wystawiania e-recept otrzymała Pani receptę papierową, może ją Pani zrealizować w aptece.   Więcej na temat e-recepty…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Norma CRP we krwi

CRP (białko C-reaktywne) pojawia się we krwi pacjenta podczas stanu zapalnego. Normalnie stężenie CRP nie przekracza 5 mg/ml krwi, zarówno u…

Zobacz więcej

Rafał Suchodolski Autor

Rafał Suchodolski

Czym jest badanie OB?

OB (odczyn Biernackiego, opad Biernackiego) to badanie prędkości, z jaką opadają czerwone krwinki we krwi pacjenta. Prędkość ta rośnie w…

Zobacz więcej

Dołącz do wspólnej dyskusji
Czytaj także
03 sierpnia 2020 dr Ewa Fiedorowicz
14 lipca 2020 lek. Małgorzata Czerniak
30 czerwca 2020 dr Ewa Fiedorowicz
10 marca 2020 Rafał Suchodolski
10 marca 2020 Rafał Suchodolski
09 stycznia 2020 mgr farm. Marta Junowicz
18 czerwca 2019 dr Ewa Fiedorowicz
07 marca 2019 mgr farm. Dorota Chrabkowska
19 września 2018 mgr farm. Magda Jabłonowska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)