Czym jest nużeniec?

U człowieka występują dwa gatunki nużeńca – Demodex folliculorum i Demodex brevis. Oba są mikroskopijnymi stawonogami osiągającymi rozmiary: do niespełna 0,3 mm (folliculorum) oraz do ok. 0,2 mm długości (brevis). Bytują w gruczołach łojowych, szczególnie okolicy twarzy i przewodów słuchowych oraz mieszkach włosowych brwi, rzęs i owłosionej skóry głowy. Cały cykl rozwojowy nużeńca odbywa się u jednego żywiciela, a wszystkie jego formy rozwojowe odżywiają się dostępnymi „na miejscu” komórkami nabłonka, lipidami i wydzieliną gruczołów łojowych.

Jak można się nim zarazić?

Do przenoszenia zakażenia nużeńcem dochodzi w wyniku kontaktu bezpośredniego z zakażonym oraz za pośrednictwem przedmiotów codziennego użytku, takich jak wspólne ręczniki czy pościel. Ponadto korzystanie ze wspólnych przyborów i kosmetyków, również w zakładach kosmetycznych i fryzjerskich sprzyja rozpowszechnianiu pasożyta. Jego obecność obserwuje się również w kurzu, co stwarza w zasadzie nieograniczone możliwości ekspansji na kolejnych żywicieli.

Jak przebiega zakażenie nużeńcem?

Nużeniec to szeroko rozpowszechniony pasożyt. Częstość jego występowania wzrasta wraz z wiekiem, od bardzo rzadkiego u dzieci, prawdopodobnie uwarunkowanego niską aktywnością ich gruczołów łojowych, do ponad 90% obecności u osób po 70. roku życia! Częściej obserwuje się go również u pacjentów z obniżoną odpornością.

Zakażenie nużeńcem w większości przypadków przebiega bezobjawowo. Symptomy pojawiają się zwykle u osób w podeszłym wieku lub obciążonych innymi chorobami, upośledzającymi odporność organizmu. W pojawieniu się objawów demodekozy dużą rolę odgrywa wspólne nadkażenie bakteriami – paciorkowcami i gronkowcami, o czym może świadczyć zmniejszenie rozpowszechnienia pasożyta po terapii antybiotykowej, eliminującej wspomniane zakażenie.

Mechanizm powstawania manifestacji zakażenia polega głównie na mechanicznym blokowaniu ujść gruczołów przez pasożyta oraz wywoływaniu miejscowej reakcji zapalnej przez obecność ich chitynowych pancerzyków, stanowiących ciało obce dla ludzkiego organizmu.

Badanie u okulisty

W przebiegu demodekozy występują:

  • wykwity rumieniowo-grudkowo-krostkowe,
  • mleczno-brunatne przebarwienia,
  • zapalenie mieszków włosowych,
  • przesuszenie skóry i rogowacenie naskórka,
  • stan zapalny gruczołów Meiboma, zlokalizowanych w brzegach powiek, i mieszków włosowych rzęs.

Obecność nużeńca kojarzy się również z występowaniem chorób, takich jak trądzik różowaty, łojotokowe zapalenie skóry, zapalenie okołoustne czy okołooczne. Nie stanowi on jednak potwierdzonego czynnika etiologicznego tych schorzeń.

Diagnostyka i leczenie nużeńca

Diagnostyka zakażenia nużeńcem polega na ocenie mikroskopowej odpowiednio pobranych próbek z miejsc bytowania pasożyta. Do badania używa się zeskrobin naskórka, wyciśniętej wydzieliny gruczołów łojowych, preparatów biopsyjnych naskórka oraz odcisków skórnych pobieranych na taśmę celofanową. W przypadku demodekozy rzęs ocenie podlegają same rzęsy, wyrwane z górnej i dolnej powieki wraz z cebulkami.

Leczenie demodekozy podejmuje się w przypadkach objawowych z potwierdzonym zakażeniem. Stosuje się wówczas miejscowe preparaty z lekiem przeciwpasożytniczym – iwermektyną. Ponadto celem eliminacji towarzyszącego zakażenia bakteryjnego stosuje się antybiotyki. Pomocne jest również używanie substancji przeciwzapalnych, maści rtęciowej czy olejku herbacianego.

Źródła:

  • Raszeja-Kotelba B., Jenerowicz D., Izdebska J.N., Bowszyc-Dmochowska M., Tomczak M., Dembińska M.: Some aspects of the skin infestation by Demodex folliculorum, Wiad Parazytol. 2004, 50,
  • Inceboz T., Yaman A., Over L., Ozturk A.T., Akisu C.: Diagnosis and treatment of demodectic blepharitis, Turkiye Parazitol Derg, 2009, 33,
  • Marcinowska Z., Kosik-Bogacka D., Łanocha-Arendarczyk N., Czepita D., Łanocha A., Demodex folliculorum i demodex brevis, w: Pomeranian Journal of Life Sciences Wol. 61, Nr 1 (2015),
  • Zhao Y.E., Guo N., Xun M., Xu J.R., Wang M., Wang D.L.: Sociodemographic characteristics and risk factor analysis of Demodex infestation (Acari: Demodicidae). J Zhejiang Univ Sci B. 2011, 12,
  • Diaz-Perez J.L.: Demodex mites in rosacea. J Am Acad Dermatol. 1994,
  • Kuźna-Grygiel W., Kosik-Bogacka D., Czepita D., Sambor I.: Objawowe i bezobjawowe inwazje Demodex spp. powiek u osób w różnych grupach wiekowych, Wiad Parazytol. 2004, 50.