13
19 maja 2020
Opowiadanie o odporności
odcinek 2
Piotr Niedziałkowski Autor
Autor
dr n. med.
Piotr Niedziałkowski
Specjalista chorób wewnętrznych i alergologii. Dyplomowany lekarz medycyny estetycznej. Absolwent Wydziału Lekarskiego Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi oraz Studiów Podyplomowych z zakresu medycyny estetycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Członek Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i francuskiego stowarzyszenia medycyny prewencyjnej MEDIPREVENT. Dr Niedziałkowski jest prezesem Polskiego Towarzystwa Lekarzy Medycyny Estetycznej "POLME". Organizuje konferencje naukowe i szkolenia z zakresu zdrowia, medycyny estetycznej i przeciwstarzeniowej. Doświadczenie medyczne uzyskał w Klinice Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii oraz w Zakładzie Immunologii i Alergologii Klinicznej Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. Od kilku lat regularnie uczestniczy w spotkaniach naukowych lekarzy polskich i francuskich, zajmujących się mikroodżywianiem, poprawą stanu mikrobioty jelitowej, a tym samym odporności. Zawodowo dr Niedziałkowski jest właścicielem Centrum Estetyki Medycznej (CEM) – wyjątkowego miejsca, gdzie w sposób nowatorski połączono dbanie o zdrowie (czyli estetykę wewnętrzną) z poprawą stanu skóry (estetyka zewnętrzna). W CEM opieką objęci są pacjenci zdrowi oraz ci z poważnymi chorobami przewlekłymi (dzieci, dorośli, sportowcy, trenerzy). Dr Niedziałkowski osiąga spektakularne efekty terapeutyczne dzięki całościowemu podejściu do organizmu człowieka. Celem jego pracy jest przywrócenie sprawności zdrowotnej, leczenie przyczyn, a nie tylko skutków choroby, a w efekcie poprawa dobrego samopoczucia i radości z życia pacjentów.

Odporność a choroby autoimmunologiczne

Powodem występowania chorób układu immunologicznego jest nieprawidłowa, zazwyczaj zbyt agresywna reakcja układu odpornościowego. U zdrowej osoby komórki immunologiczne pełnią funkcję ochronną i atakują tylko czynniki zewnętrzne (np. bakterie, wirusy) mogące być potencjalną przyczyną choroby. U niektórych osób system odpornościowy staje się nadmiernie pobudzony, w efekcie czego traktuje komórki własnego organizmu jako potencjalnie niebezpieczne i zaczyna je niszczyć.  Tego typu patologię określa się mianem autoimmunologii.

Powodem występowania chorób układu immunologicznego jest nieprawidłowa, zazwyczaj zbyt agresywna reakcja układu odpornościowego. U zdrowej osoby komórki immunologiczne pełnią funkcję ochronną i atakują tylko czynniki zewnętrzne (np. bakterie, wirusy) mogące być potencjalną przyczyną choroby. U niektórych osób system odpornościowy staje się nadmiernie pobudzony, w efekcie czego traktuje komórki własnego organizmu jako potencjalnie niebezpieczne i zaczyna je niszczyć.  Tego typu patologię określa się mianem autoimmunologii.

Przebieg choroby autoimmunologicznej jest dynamiczny – przeplata się okresami bezobjawowymi i nagłymi zaostrzeniami, dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i leczenie. Niestety liczba zachorowań na choroby autoimmunologiczne w Polsce ciągle wzrasta.

Warto podkreślić, że agresywna reakcja układu immunologicznego wobec własnych komórek (np. zakażonych wirusem czy bakterią) nie zawsze musi kończyć się chorobą. Wręcz przeciwnie – w wielu sytuacjach błyskawiczna reakcja jest konieczna! Układ odpornościowy rozpoznaje, gdy jakaś tkanka ulega uszkodzeniu, np. w efekcie procesu starzenia się czy uszkodzenia i natychmiast uruchamia złożone mechanizmy naprawcze. Niszczy starą komórkę, by zastąpić ją zdrową. Dzieje się to na skutek wywołania niewielkiego stanu zapalnego. W tym samym czasie są też wytwarzane przeciwciała neutralizujące zagrożenie. Jest to całkowicie fizjologiczny proces.

U każdego zdrowego człowieka układ odpornościowy atakuje tylko obce cząsteczki, dla swoich natomiast ma ogromną tolerancję. Jest to tzw. tolerancja immunologiczna na własne komórki (autotolerancja). Powstaje ona w wyniku wielu skomplikowanych procesów zachodzących w organizmie. Ważną rolę odgrywa tu narząd o nazwie grasica, w którym limfocyty (komórki układu odpornościowego biorące udział w rozwoju chorób autoimmunologicznych) uczą się rozróżniać komórki własne od obcych. Ważne jest więc, czy ten organ jest zdrowy, gdyż jego nieprawidłowe funkcjonowanie może zaburzać cały ten proces.

Dodatkowo w organizmie istnieją również mechanizmy zapobiegające nadmiernemu pobudzeniu komórek układu immunologicznego, dzięki czemu po każdym zakażeniu organizm może wrócić do prawidłowego stanu.

Przyczyny chorób autoimmunologicznych

Przyczyny zaburzeń autoimmunologicznych są wieloczynnikowe – genetyczne, immunologiczne lub środowiskowe. Przy braku predyspozycji genetycznej i immunologicznej trudno jest zapaść na tego typu chorobę. Jeżeli jednak występuje taka predyspozycja, to chorobę mogą wyzwolić czynniki środowiskowe takie jak:

  • niewłaściwy sposób odżywiania,
  • nadużywanie alkoholu,
  • palenie papierosów,
  • liczne lub masywne zakażenia wirusowe i bakteryjne,
  • uszkodzenie narządów,
  • przewlekłe stany zapalne,
  • nieprawidłowa flora bakteryjna jelit,
  • leki oraz substancje chemiczne.

Pamiętaj! Autoimmunologię może też wyzwalać przewlekły stres.

Przeczytaj również:
Stres a odporność – odcinek 3

Czym są choroby autoimmunologiczne?

Nie ma pełnej zgodności, które z chorób należy bezwzględnie zaliczać do grona chorób autoimmunologicznych (autoagresywnych).

Przyjęto definicję, że są to schorzenia, u których podstaw leży nadmierna aktywność układu odpornościowego.

Zazwyczaj ich objawy pojawiają się nagle i to już w młodym wieku. Zapadalność na choroby autoimmunologiczne związana jest również z płcią i hormonami. O ile na wrzodziejące zapalenie jelita grubego zapada tyle samo kobiet co mężczyzn, to na reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, miastenię, toczeń rumieniowaty układowy, chorobę Gravesa-Basedowa, chorobę Hashimoto czy twardzinę układową częściej zapadają kobiety. Do tej pory nie udało się jednoznacznie ustalić, dlaczego na tego typu choroby częściej chorują kobiety.

Przeczytaj również:
Czy wiek wpływa na naszą odporność? – odcinek 4

Lista chorób autoimmunologicznych

Proces autoimmunologiczny może obejmować konkretne narządy lub być procesem uogólnionym.

Przykładami chorób autoimmunologicznych narządowo swoistych są:

  • choroba Hashimoto,
  • choroba Gravesa-Basedowa,
  • autoimmunologiczne metaplastyczne zapalenie błony śluzowej żołądka,
  • choroba Addisona,
  • cukrzyca typu 1,
  • miastenia,
  • pęcherzyca zwykła,
  • stwardnienie rozsiane,
  • bielactwo,
  • zespół Goodpasture’a.

Do chorób z zajęciem układowym należą:

  • pierwotna marskość żółciowa,
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • zespół Sjogrena,
  • zapalenie skórno-mięśniowe,
  • twardzina układowa (sklerodermia),
  • łuszczyca,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
  • toczeń układowy rumieniowaty.

Choroby tarczycy

Choroby autoimmunologiczne – diagnostyka

O chorobie autoimmunologicznej mówimy w przypadku, gdy jednocześnie:

  • pojawiają się objawy,
  • dochodzi do uszkodzenia narządów,
  • uzyskujemy potwierdzenie w badaniach laboratoryjnych.

Sama obecność przeciwciał nie oznacza choroby i nie wymaga leczenia. Czasami pojawienie się samych przeciwciał wyprzedza na wiele lat objawy w pełni rozwiniętej choroby, np. przeciwciała p/tarczycowe.

Choroby autoimmunologiczne – objawy

U pacjenta z chorobą autoimmunologiczną każde nowe zakażenie może pogarszać ogólny przebieg choroby. Osoby mające kontakt od dzieciństwa z wieloma bakteriami, wirusami, grzybami i pasożytami rzadziej chorują na choroby autoimmunologiczne.

Objawy osłabionego układu immunologicznego mogą mieć różnorodny charakter, w zależności od zajętego narządu lub układu:

  • chroniczne zmęczenie,
  • chudnięcie,
  • nietolerancje pokarmowe lub nadwrażliwość na składniki odżywcze,
  • migreny,
  • astma,
  • problemy z utratą wagi,
  • nieswoiste zapalenia jelit, biegunki, bóle brzucha,
  • bóle mięśni,
  • bóle stawów,
  • nadmierna wrażliwość na światło,
  • pokrzywki,
  • poronienia,
  • łysienie,
  • zmiany skórne.

W badaniach laboratoryjnych najczęściej spotykamy:

  •  leukocytozę,
  • małopłytkowość,
  • niedokrwistość,
  • przyspieszone OB,
  • zwiększone CRP,
  • białkomocz,
  • krwinkomocz,
  • nieprawidłowy proteinogram (zwiększenie gamma-globulin w surowicy).

Wszystkie choroby autoimmunizacyjne mimo różnych objawów mają wspólny mianownik – nieprawidłowo działający układ odpornościowy. Występowanie jakiejkolwiek choroby autoimmunologicznej świadczy o zachwianej równowadze immunologicznej i może być powodem występowania kolejnych chorób z tej grupy.

Jak przebiega leczenie chorób autoimmunologicznych?

Leczenie chorób autoimmunologicznych nie jest łatwe. Przede wszystkim stosowane są leki działające przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Zastosowanie znajdują także leki immunosupresyjne. Dużą rolę odgrywa leczenie biologiczne, które pomaga uspokoić system odpornościowy organizmu. W przypadku chorób tarczycy konieczna jest substytucja hormonów, przy chorobach skóry powinno się stosować m.in. fototerapię, a w schorzeniach przewodu pokarmowego pacjent może wymagać operacji. Po stwierdzeniu choroby autoimmunologicznej każdy pacjent musi znajdować się pod stałą opieką lekarza prowadzącego.

Większość schorzeń z tej grupy jest nieuleczalna lub bardzo trudna do leczenia.

Pacjent musi ściśle przestrzegać zaleceń, dzięki temu jest szansa, że choroba przez dłuższy czas będzie w remisji i rzadziej będą pojawiać się jej zaostrzenia.

U pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi niezwykle ważna jest ocena stanu odporności. Wiemy, że układ immunologiczny niszczy własne komórki, czyli jest pobudzony i działa destrukcyjnie. Z drugiej strony choroba autoimmunologiczna może być wywołana lub współistnieć z infekcją wirusową, co z kolei powoduje w dłuższym okresie wyczerpanie układu immunologicznego i niedobór komórek NK (Natural Killer), a tym samym brak obrony przed kolejnymi wirusami lub nowotworami. Mając wiedzę, co jest zaburzone w naszym układzie immunologicznym, możemy mieć kontrolę nad stanem zdrowia. Niejednokrotnie leczenie immunosupresyjne bardzo dobrze niweluje objawy, z drugiej jednak strony zbyt silne hamowanie układu immunologicznego naraża organizm na inne niebezpieczeństwa. Ważne jest monitorowanie i dobranie jak najmniejszej dawki leku przy uzyskaniu największego bezpieczeństwa.

Moim zdaniem wszelkie działania prowadzące do zachowania wewnętrznej równowagi w organizmie na poziomie wszystkich układów i prawidłowa funkcja mechanizmów regulatorowych to klucz do uzyskania remisji lub zapobiegania pojawienia się chorób autoimmunologicznych. Przebieg chorób układu immunologicznego możemy zmienić pod warunkiem, że każdy pacjent będzie traktowany indywidualnie. Nie można cieszyć się tylko z ustąpienia objawów – trzeba dążyć do homeostazy w całym organizmie i do zmniejszania przyjmowanych dawek leków bez szkody dla zdrowia.

O tym, co wpływa na homeostazę organizmu i jakie ma to znaczenie dla naszej odporność, opowiem Państwu w kolejnych odcinkach.

Więcej informacji znajdziesz w naszym materiale

Przeczytaj również:

Jak poprawić odporność organizmu? – Odcinek 1
Stres a odporność – Odcinek 3
10 kroków do wzmocnienia odporności – przepis na sukces! – Dodatek specjalny 1
Czy wiek wpływa na naszą odporność? – Odcinek 4
Czy stan jelit ma wpływ na naszą odporność? – Odcinek 5
Objawy skórne chorób wewnętrznych – Odcinek 6

Dołącz do wspólnej dyskusji
  1. Ewa pisze:

    Witam, Panie Doktorze w artykule wymienia Pan grasicę jako ważny organ i ważne by była zdrowa.
    Jak się ją bada? Czy grasica starzeje się razem ze mną? Czy mój tata, który skończył niedawno 60 lat powinien zacząć badać ją regularnie? Pozdrawiam, Ewa

    1. dr n. med. Piotr Niedziałkowski pisze:

      Witam serdecznie, grasica jest gruczołem zanikającym z wiekiem. Metodami używanymi w rozpoznawaniu zmian ogniskowych są obecnie tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Warto ją badać kiedy jesteśmy młodzi, w wieku 60 lat jest ona już bardzo mała. To, czy badać grasicę, zależy od wywiadu lekarskiego. Jeżeli tata nie ma niepokojących objawów, skupiłbym się najpierw na wykonaniu badań krwi.

  2. Karol pisze:

    Nie zdawałem sobie sprawy, że brak odporności poza przeziębieniem może doprowadzić do tylu chorób, które trudno leczyć. Dzięki za ten artykuł. Żona ma akurat problemy z tarczycą, nie wiązałem tego wcześniej z odpornością.

    1. dr n. med. Piotr Niedziałkowski pisze:

      Większość społeczeństwa myśli podobnie, dlatego mam nadzieję, że ten artykuł pozwoli spojrzeć na nasz organizm nieco szerzej. Nie każda osoba z autoimmunologiczną chorobą tarczycy ma obniżoną odporność. Dlatego warto wykonywać badania i oceniać aktualny stan.

  3. Krzych pisze:

    Dzień dobry. Jestem alergikiem i się odczulam. Po pół roku od pierwszego zastrzyku miałem duszności, które nawracają od tamtej pory sezonowo (1-2 razy w roku). Czy to to możliwe, że autoimmunologia powoduje problemy z oddychaniem?

    1. dr n. med. Piotr Niedziałkowski pisze:

      Duszności mogą być objawem zwężenia oskrzeli w przebiegu choroby alergicznej. Należy zawsze w takim przypadku wykonać spirometrię, badanie RTG klatki piersiowej, EKG i badania krwi, żeby ustalić ich przyczynę. Sezonowość przemawia za tłem alergicznym objawu, jednak to może ustalić lekarz po wykonaniu badań i osłuchaniu pacjenta. Czasami choroby autoimmunologiczne mogą prowadzić do zmian w układzie oddechowym i powodować duszność. Koniecznie należy udać się do lekarza i wykonać niezbędne badania.

  4. Magdalena. pisze:

    Cierpie na bielactwo. Jestem pewna, ze mam tez inne choroby współistniejące autoimmunologicznie zw. Ze stawami. Byłam już u wielu specjalistów. To czego jednak brakuje w diagnostyce to holistyczne podejscie do pacjenta… może polecilby Pan jakąś poradnię, ktora zajmuje się taką diagnostyką?

    1. dr n. med. Piotr Niedziałkowski pisze:

      Często objawy chorób autoimmunologicznych obejmują różne narządy lub choroby współistnieją ze sobą, dlatego tak ważna jest dokładna diagnostyka i umiejętność interpretacji badań w powiązaniu z występującymi objawami. To swego rodzaju majstersztyk medyczny. Podejście holistyczne to podstawa wprowadzenia pacjenta w remisję. Proszę poszukać miejsc, które zajmują się „Oceną stanu biologicznego organizmu”.

  5. Anna pisze:

    Dzień dobry. Córka od ponad roku zmaga się z łysieniem plackowatym. Początkowo były tylko niewielkie ubytki włosów na głowie, ale w ciągu ostatnich miesięcy wszystkie wypadły. Na podstawie przeprowadzonych badań krwi, stwierdzono, że choroba nie jest spowodowana hormonami, alergią itd. Wprowadzono lek immunosupresyjny, ale po 4 miesiącach stosowania nie następuje poprawa. Psycholog pod opieką , którego córka się znajduje nie stwierdził psychicznego podłoża choroby. Jakie badania sugerował by Pan doktor jeszcze przeprowadzić, aby ustalić przyczynę choroby? W artykule pisze Pan o grasicy w jaki sposób ocenić jej funkcjonowanie?

    1. dr n. med. Piotr Niedziałkowski pisze:

      Łysienie plackowate to objaw zmian zachodzących w organizmie. Bez dokładnej oceny stanu zdrowia i homeostazy w organizmie trudno będzie znaleźć przyczynę. Koniecznie proszę udać się do lekarza zajmującego się oceną stanu biologicznego organizmu. Grasicę zostawiłbym w spokoju. Należy ocenić stan odżywienia, stan mikrobioty jelitowej, stan układu immunologicznego, stan hormonalny organizmu oraz obecność grzybów. Często przyczyną jest stres, doświadczony lekarz to wyczuje, nie jest potrzebny psycholog 😊.

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)