3
21 października 2020

Odra u dorosłych – czy jest groźna?

Odra to jedna z chorób wieku dziecięcego, która, dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych, jest obecnie dość rzadko spotykana. Aktywność ruchów antyszczepionkowych spowodowała jednak, że diagnozowana jest ona coraz częściej, nie tylko u dzieci, ale również u dorosłych, którzy dotychczas nie chorowali na odrę i nie byli przeciwko niej szczepieni. Jak osoby dorosłe przechodzą odrę i czy jest dla nich bardziej niebezpieczna niż dla dzieci? 

Czym jest odra i jak można się nią zarazić? 

Odra to choroba wirusowa powodowana przez wirus z grupy Paramyxoviridae. Zarazić się można od osoby chorej, nawet wtedy, gdy nie obserwuje się u niej typowych objawów. Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową poprzez kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych chorego, rozpylaną podczas kaszlu i kichania. Odra jest chorobą o wyjątkowo wysokiej zakaźności – szacuje się, że ponad 90% osób nieposiadających odporności przeciw odrze, a mających kontakt z wirusem, rozwinie objawy choroby.  

Chory na odrę jest zakaźny już na 4 dni przed pojawieniem się wysypki, czyli mniej więcej od momentu pojawienia się objawów zwiastunowych. Oznacza to, że osoby pozornie zdrowe mogą zarażać osoby z otoczenia. 

Okres wylęgania choroby, czyli czas od momentu wniknięcia wirusa do organizmu do pojawienia się pierwszych objawów chorobowych, trwa w przypadku odry od 7 do 21 dni

Jakie są objawy odry u dorosłych? 

Odra u osób dorosłych występuje stosunkowo rzadko, dlatego lekarze często nie podejrzewają tej choroby, kiedy pojawiają się pierwsze, niecharakterystyczne objawy. W początkowym okresie chorzy skarżą się zwykle na: 

  • wysoką gorączkę,  
  • dolegliwości bólowe głowy i gardła, 
  • bóle mięśni,  
  • suchy, szczekający kaszel,  
  • katar,  
  • zaczerwienienie i łzawienie oczu,  
  • światłowstręt, 
  • powiększenie węzłów chłonnych szyjnych.  

Czasami na błonie śluzowej jamy ustnej można dostrzec niewielkie niebieskawe lub białawe plamki otoczone rumieniem, czyli charakterystyczne dla odry plamki Koplika. Po kilku dniach od wystąpienia objawów prodromalnych pojawia się plamisto-grudkowa wysypka. Początkowo obserwuje się ją za uszami (wysypka nie obejmuje owłosionej skóry głowy), a następnie na twarzy, tułowiu i kończynach. Zmiany skórne mają pierwotnie postać drobnych, jasnoróżowych przebarwień, jednak po kilku dniach plamki stają się większe, ciemniejsze i mogą się ze sobą zlewać. Wysypka ustępuje w analogicznej kolejności po około tygodniu, pozostawiając zwykle brązowawe przebarwienia i otrębiaste złuszczanie naskórka.  

Jak przebiega odra u osób dorosłych i jakie mogą być jej powikłania? 

Przebieg odry u dorosłych jest zwykle łagodny lub umiarkowanie ciężki, jednak znacznie częściej występują u nich powikłania. Stosunkowo często występują te dotyczące układu oddechowego, w tym zapalenie płuc, które może być spowodowane zarówno przez samego wirusa odry, jak i wtórnie przez bakterie. Jest to bardzo niebezpieczne powikłanie, ponieważ zapalenie płuc może mieć ciężki przebieg i prowadzić do zgonu. Bardzo niebezpieczne są także powikłania neurologiczne. Mogą to być m.in. zapalenie mózgu, ostre demielinizacyjne zapalenie mózgu (ADEM), czy podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE). Schorzenia te mogą powodować trwałe ubytki neurologiczne oraz być przyczyną niepełnosprawności, niedowładów, śpiączki, a nawet śmierci. Innymi powikłaniami odry są małopłytkowość, zapalenie ucha środkowego, wątroby lub mięśnia sercowego

Szczególną grupę pacjentów stanowią chorzy z niedoborami odporności, np. zakażeni wirusem HIV, wrodzonymi zaburzeniami odporności lub chorzy w trakcie terapii przeciwnowotworowej. W tej grupie chorych często odra ma ciężki przebieg oraz wysokie jest ryzyko rozwoju powikłań, szczególnie zapalenia płuc i powikłań neurologicznych. 

Jak diagnozuje się odrę? 

Odrę stwierdza się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych. Pomocny może być także wywiad odnośnie przebytych chorób wieku dziecięcego, szczepień oraz ewentualnych kontaktów z osobą chorą. Pomocnicze znaczenie mają badania laboratoryjne, w tym badania serologiczne, pozwalające potwierdzić infekcję. Ponadto u chorych, u których rozwinęły się powikłania odry w postaci zapalenia płuc, wątroby lub schorzeń neurologicznych, konieczne bywa wykonanie badań obrazowych i szczegółowych badań laboratoryjnych. 

Na czym polega leczenie odry? 

Choroby nie należy lekceważyć, gdyż jest zakaźna i może prowadzić do wystąpienia wielu groźnych dla życia powikłań. Konieczna jest wizyta lekarska, podczas której lekarz zdiagnozuje odrę i dobierze odpowiednią terapię. Leczenie odry polega głównie na stosowaniu leków przeciwgorączkowych, odpoczynku, odpowiednim odżywianiu i nawadnianiu. Dodatkowo korzystny efekt może przynieść suplementacja witaminy A, zwłaszcza u chorych niedożywionych. W przypadku nadkażeń bakteryjnych, np. bakteryjnego zapalenia płuc, konieczne bywa natomiast zastosowanie antybiotyku

Jak zapobiegać zachorowaniu? 

Podstawową metodą zapobiegania są szczepienia ochronne. Szczepienie MMR, czyli skojarzoną szczepionkę przeciwko odrze, śwince i różyczce podaje się w dwóch dawkach w wieku dziecięcym.  

Szczepienia można jednak dokonać także u osoby dorosłej, która nie posiada odporności przeciwko wirusowi odry.  

Ponadto bardzo istotna jest izolacja chorych i potencjalnie zakażonych, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby. W wyjątkowych sytuacjach, np. u nieuodpornionych kobiet w ciąży lub u chorych z niedoborami odporności, którzy mieli kontakt z osobą chorą, stosuje się tzw. profilaktykę bierną, polegającą na podaniu immunoglobuliny. 

Odra to choroba, którą aktualnie stosunkowo rzadko diagnozuje się w Polsce u osób dorosłych. Dotyczy ona głównie chorych nieszczepionych oraz tych, którzy nie przechorowali odry w dzieciństwie. Należy mieć jednak na uwadze, że w ostatnich latach obserwuje się spadek odsetka dzieci szczepionych przeciw odrze, co w połączeniu z wyjątkową zakaźnością tej choroby może być przyczyną zwiększonej liczby zachorowań. I choć sama choroba przebiega zwykle w stosunkowo łagodny sposób, to najbardziej niepokoją jej powikłania, które mogą być groźne dla życia lub powodować trwałe kalectwo. Dlatego tak wiele mówi się dziś o stosowaniu szczepień ochronnych, które są obecnie jedyną znaną metodą zapobiegania tej potencjalnie groźnej dla zdrowia i życia chorobie.  

Przeczytaj również:
Odra – przyczyny, objawy, leczenie

Źródła: 

  • Interna Szczeklika 2019; Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski; wyd. 10; Kraków 2019. 
  • rcb.gov.pl; „SYTUACJA EPIDEMIOLOGICZNA ODRY W POLSCE I NA ŚWIECIE”. 
  • Izabela Kucharska, Katarzyna Tkaczuk – Główny Inspektorat Sanitarny. 
  • „Sporadic cases of adult measles: a research article”; Ranjan Premaratna, Nathasha Luke, Harsha Perera, Mahesh Gunathilake, Pubudu Amarasena, and T. G. A. Nilmini Chandrasena. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Objawy wszawicy u dzieci

Wszawica u dzieci objawia się przede wszystkim swędzeniem skóry głowy, również w nocy, co może powodować problemy ze snem. Bardzo…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)