1
09 czerwca 2021

Odwodnienie – rodzaje, objawy, leczenie

Odwodnienie to stan będący konsekwencją nadmiernej utraty płynów. Może do niej dochodzić w wielu sytuacjach, na które każdy z nas bywa narażony. Jakie to sytuacje? Jak objawia się odwodnienie i jak go uniknąć? 

Biegaczka i butelka wody

Preparaty nawadniające organizm

Odwodnienie izotoniczne 

Jest to typ odwodnienia, w którym występuje niedobór płynów z zachowaną prawidłową molalnością osocza. 

Ten typ odwodnienia powstaje w wyniku utraty płynów w kilku mechanizmach: 

  • przez przewód pokarmowy w wyniku wymiotów lub biegunki
  • wraz z krwią w wyniku jej szybkiej utraty, 
  • przez duże powierzchnie oparzonej skóry, 
  • w wyniku wielomoczu, 
  • w wyniku ucieczki płynu do tak zwanej „trzeciej przestrzeni” – pozanaczyniowej, na przykład w przebiegu niedrożności jelit. 

Odwodnieniu towarzyszą objawy charakterystyczne dla zmniejszenia efektywnej objętości płynu w organizmie. 

  • Obniżenie ciśnienia tętniczego – w naczyniach krwionośnych krąży mniej krwi niż w sytuacji prawidłowej, przez co ciśnienie tętnicze osiąga niższe wartości. 
  • Tachykardia (przyspieszenie akcji serca) – aby zapewnić prawidłowy przepływ krwi przy zmniejszonej objętości płynów, serce zaczyna kurczyć się szybciej.  
  • Suchość skóry i błon śluzowych – szczególnie dobrze widoczna na błonie śluzowej jamy ustnej i języku. 
  • Skąpomocz – zmniejszenie objętości wydalanego moczu. Organizm, aby chronić się przed dalszą utratą płynów, ogranicza diurezę.  
  • Zmniejszenie elastyczności skóry – szczególnie widoczny objaw odwodnienia u dzieci i osób starszych oraz w znacznym odwodnieniu. Uchwycony fałd skórny, głównie okolicy brzucha, bardzo wolno się odkształca. 
  • Zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego – w przebiegu odwodnienia może dochodzić do obniżenia przepływu krwi przez mózg, co skutkuje objawami takimi jak splątanie lub senność. 
  • Wydłużenie powrotu włośniczkowego – w ciężkim odwodnieniu, po uciśnięciu płytki paznokciowej, a następnie zwolnieniu ucisku powrót ukrwienia do łożyska paznokcia trwa powyżej 2 sekund. Jest to objaw wstrząsu, czyli stanu bezpośredniego zagrożenia życia. 

Odwodnienie hipertoniczne 

Ten typ odwodnienia wiąże się z niedoborem płynów i hipertonią osocza. W jego przebiegu hipertonia osocza i innych płynów pozakomórkowych jest przyczyną przemieszczania się płynu z komórek organizmu do przestrzeni pozakomórkowej. Następuje wówczas, nieobecne w przypadku odwodnienia izotonicznego, odwodnienie komórek organizmu. Do jego rozwoju dochodzić może w wyniku: 

  • utraty płynów przez płuca podczas hiperwentylacji – bardzo szybkiego, intensywnego oddechu, 
  • utraty płynów hipotonicznych w niektórych zaburzeniach endokrynologicznych, takich jak moczówka prosta lub w przebiegu cukrzycy, 
  • drastycznego zmniejszenia ilości przyjmowanych płynów, na przykład u osób nieprzytomnych. 

Wśród objawów towarzyszących odwodnieniu hipertonicznemu, poza typowymi dla samego odwodnienia, obserwujemy także symptomy charakterystyczne dla hipertonii. Do tych drugich należy silne wzmożenie pragnienia oraz objawy zaburzeń funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Te ostatnie wynikają ze wspomnianego wcześniej odwodnienia samych komórek, w tym wypadku nerwowych, a nasilenie zaburzeń jest tym znaczniejsze, im szybciej rozwija się odwodnienie hipertoniczne. Skutki odwodnienia organizmu to splątanie, zaburzenia świadomości, a nawet zaburzenia termoregulacji pod postacią hipertermii czy objawy ogniskowe, na przykład napady drgawkowe. Jest to stan zagrożenia życia, wymagający szybkiej diagnostyki i leczenia – nawadniania oraz wyrównywania zaburzeń elektrolitowych. 

Odwodnienie hipotoniczne 

To typ odwodnienia przebiegający ze zmniejszoną molalnością osocza. Tu kierunek ruchu płynu między komórkami a płynem pozakomórkowym jest odwrotny. Płyn przemieszcza się do wnętrza komórek organizmu, a te „puchną”. Natomiast w przestrzeni pozakomórkowej w tym w łożysku naczyniowym jego niedobór nasila się, potęgując objawy hipowolemii. 

Do rozwoju tego typu odwodnienia dochodzi, kiedy utratę płynów w mechanizmach opisanych w przypadku odwodnienia izotonicznego wyrównuje się płynami hipotonicznymi, na przykład przegotowaną wodą lub herbatą. To właśnie w celu uniknięcia rozwoju odwodnienia hipotonicznego i jego groźnych konsekwencji należy pamiętać o uzupełnianiu utraconych płynów przeznaczonymi do tego płynami wieloelektrolitowymi! 

Wśród symptomów, podobnie jak w poprzednich typach, obserwuje się typowe objawy odwodnienia, takie jak przyspieszenie akcji serca czy zmniejszenie ilości oddawanego moczu. Poza nimi w wyniku „puchnięcia” komórek może dojść do rozwoju obrzęku mózgu i towarzyszących mu objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Co zwodnicze, w wyniku hipotonii płynów ustrojowych może nie rozwinąć się uczucie wzmożonego pragnienia

Diagnostyka i leczenie odwodnienia 

Diagnostyka odwodnienia opiera się na zebraniu wywiadu dotyczącego wydarzeń i objawów poprzedzających jego rozwój (pozwala to szybko zorientować się, jakiego typu odwodnienia można oczekiwać) oraz na badaniu lekarskim i uzupełniających badaniach laboratoryjnych, oceniających między innymi stężenia poszczególnych elektrolitów w osoczu. 

Leczenie opiera się terapii przyczynowej oraz na wyrównywaniu niedoborów płynowych i zaburzeń elektrolitowych za pomocą roztworów o odpowiednich stężeniach. W przypadku rozwoju poważniejszych powikłań leczenie jest wielokierunkowe i dąży do odzyskania pełnej funkcji wszystkich dotkniętych zaburzeniami układów i narządów.

Źródła: 

  • F. Kokot, E. Franek, R. Drabczyk, Odwodnienie Izotoniczne, w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, 
  • F. Kokot, E. Franek, R. Drabczyk, Odwodnienie Hipertoniczne, w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017,  
  • F. Kokot, E. Franek, R. Drabczyk, Odwodnienie Hipotoniczne, w: Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017.  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Olej z wiesiołka a odbudowa warstwy lipidowej skóry

Olej z wiesiołka zawiera w swoim składzie nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 (takie jak gamma-linolenowy, linolenowy), fitosterole i witaminę E. Olej…

Zobacz więcej

Igły do penów z insuliną dla diabetyków

Liczbę bezpłatnych igieł wydawanych do danego rodzaju insuliny określa producent. Ilość ta nigdy nie przekracza 1 igły na 1 pen…

Zobacz więcej

Jak radzić sobie z objawami menopauzy?

Podane przez Panią objawy najprawdopodobniej są związane z menopauzą. W następstwie obniżenia poziomu hormonów płciowych dochodzi m.in. do przyrostu masy…

Zobacz więcej

Pulsoksymetr – jakie wyniki są prawidłowe?

Za prawidłowe wyniki saturacji, czyli poziomu natlenienia hemoglobiny uznaje się przedział od 95 do 99%. Wyniki poniżej 95% mogą świadczyć…

Zobacz więcej

Choroba lokomocyjna u małego dziecka

Niestety nie ma leku ani suplementu, który można podać niemowlęciu cierpiącemu na tę przypadłość. Zachowawczo należy nie przekarmiać dziecka przed…

Zobacz więcej

Suchy jałowy opatrunek – jak go przeciąć?

Im mniej działań wykonywanych na jałowym opatrunku, tym lepiej. Jeśli najmniejsze kompresy jałowe 5x5 cm są za duże i nie…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz
Biegaczka i butelka wody

Preparaty nawadniające organizm

Czytaj także
13 lipca 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
12 lipca 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
09 lipca 2021 mgr farm. Marta Grabowska
07 lipca 2021 mgr Ewelina Zawada
24 czerwca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
22 czerwca 2021 mgr Krzysztof Sumiński
04 maja 2021 lek. Joanna Sawicka-Metkowska, Doktor Poziomka
12 kwietnia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
Zobacz więcej
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)