6
02 marca 2021

Osteoporoza – czy wszystkich dotyka tak samo?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała osteoporozę za chorobę cywilizacyjną. Jest to choroba przede wszystkim ludzi starszych i kobiet po menopauzie, wobec tego wydłużanie życia i starzenie się społeczeństw świadczy o możliwości wzrostu liczby zachorowań. Dane statystyczne wskazują, że choroba ta dotyka około 75 milionów osób na świecie i jest jednym z najczęściej występujących schorzeń w populacji ludzi starszych. 

Dane epidemiologiczne 

Osteoporoza atakuje głównie kobiety po 50. roku życia i dotyczy około 30% kobiet po menopauzie oraz ponad 50% populacji w wieku powyżej 80. roku życia – zarówno mężczyzn, jak i kobiet, chociaż stosunek zachorowań na osteoporozę wśród mężczyzn do zachorowań wśród kobiet wynosi 1:4. Na problemy związane ze spadkiem masy kostnej jest narażona co czwarta kobieta po 60. roku życia i co druga po 70. roku życia. Zdarzają się jednak przypadki osteoporozy u osób dużo młodszych (między 30. i 50. rokiem życia), ale stanowią one niewielki ułamek. Choroba ta jest najczęściej spotykana u mieszkańców Europy, Ameryki Północnej (USA) oraz Azji (Japonia). Bardzo rzadko występuje w Afryce. 

Czy osteoporoza dotyka każdego? 

Nie, jest wiele czynników wpływających na ryzyko wystąpienia osteoporozy. Kości wraz z wiekiem tracą swoją gęstość mineralną, co jest naturalną konsekwencją starzenia się, jednak nie u każdego procesy te zachodzą tak samo. 

Czynniki wpływające niekorzystnie na stan naszych kości to: 

  • czynniki niemożliwe do wyeliminowania: 
    • wiek – starzenie się organizmu i związane z tym zaburzenia w metabolizmie kostnym; 
    • płeć – osteoporoza dotyka kobiety czterokrotnie częściej niż mężczyzn; 
    • uwarunkowania genetyczne i czynniki rodzinne – zidentyfikowano geny, które mogą wpływać na gęstość mineralną tkanki kostnej; 
    • rasa – osteoporoza bardzo rzadko występuje u osób czarnoskórych, dotyka głównie osoby rasy białej i żółtej; 
  • czynniki częściowo możliwe do wyeliminowania: 
    • masa ciała – osteoporoza występuje częściej u osób szczupłych, ze względu na mniejszą szczytową masę kostną; 
    • poziom hormonów – spadek poziomu estrogenów u kobiet podczas menopauzy i testosteronu u mężczyzn; 
    • przyjmowanie niektórych leków, np. heparyna, leki przeciwpadaczkowe czy sterydy; 
    • współistnienie niektórych chorób, takich jak: cukrzyca, nadczynność tarczycy, przedwczesne przekwitanie czy choroby reumatyczne; 
  • czynniki pozwalające na całkowitą eliminację: 
    • dieta ze zbyt małą zawartością witaminy D i wapnia, a także białka; 
    • brak lub zbyt mała ilość ruchu, długotrwałe unieruchomienie (np. w gipsie); 
    • palenie papierosów; 
    • nadużywanie alkoholu; 
    • spożywanie dużych ilości kofeiny, m.in. w kawie, coca-coli, herbacie czy napojach energetycznych; 
    • niewystarczająca ekspozycja na słońce. 

Objawy osteoporozy 

Osteoporoza jest jedną z podstępnych chorób, które na początku nie zdradzają żadnych charakterystycznych oznak, zatem chory nie zdaje sobie sprawy o początkach trwającej już w jego organizmie choroby. Chory dowiaduje się o schorzeniu najczęściej dopiero wtedy, gdy dojdzie do złamania kości długich lub kręgów.  

Złamanie osteoporotyczne określa się jako złamanie po niewielkim urazie, niewspółmierne do sił go wywołujących, które u zdrowego człowieka nie spowodowałyby takiego efektu. Do złamań osteoporotycznych często dochodzi po upadku z wysokości nie wyższej niż własna, przy wykonywaniu zwykłych codziennych czynności.  

Objawy osteoporozy mają różne nasilenie, obraz kliniczny choroby zależy od skali uszkodzeń. Schorzenie może objawiać się już niewielkim dyskomfortem przy siadaniu, staniu i skłonach oraz dokuczliwym bólem, szczególnie w pozycji siedzącej i stojącej, co prowadzi do ograniczenia ruchów kręgosłupa i zmiany postawy. Jednym z pierwszych objawów postępującej choroby jest ostry ból kręgosłupa piersiowego lub kręgosłupa piersiowo-lędźwiowego, nawet przy niewielkim wysiłku lub w spoczynku. Choroba powoduje zniekształcenie kręgosłupa, pojawiają się przy tym również niebezpieczne symptomy ze strony układu krążenia, układu pokarmowego i oddechowego. Najczęściej dochodzi do złamań kręgosłupa, kości przedramienia i kości ramiennej, kości udowej, żeber, miednicy i kości piszczelowej. Pojawienie się złamania osteoporotycznego znacznie zwiększa ryzyko kolejnych złamań, nawet 11-krotnie! 

Profilaktyka osteoporozy 

Optymizmem napawa fakt, że możliwość zachorowania na osteoporozę pozostaje w dużej korelacji z naszym stylem życia, zatem profilaktyka jest tu niezwykle istotna. Wczesne wdrożenie działań prewencyjnych pozwala na znaczne zahamowanie występowania osteoporozy. 

Ruch to zdrowie 

Wszelka aktywność fizyczna stanowi ogromną wartość w budowaniu masy kostnej, a także w utrzymaniu tej masy i powstrzymywaniu jej utraty. Ruch pobudza tkankę kostną do rozwoju szczytowej masy kostnej u osób młodszych i hamuje rozpad tkanki kostnej u osób starszych. Wiele osób nie docenia istoty codziennych spacerów, gimnastyki, biegania czy nawet wchodzenia po schodach zamiast używania windy. 

Dieta 

W profilaktyce osteoporozy należy pamiętać o ogromnym wpływie prawidłowego postępowania dietetycznego na stan kości. Największe znaczenie przypisuje się odpowiednim ilościom wapnia i fosforu. Wraz z wiekiem spada efektywność przyswajania wapnia, zatem osobom starszym zaleca się zwiększoną podaż wapnia – 1200 mg w dawce dobowej. Dla zachowania odpowiedniej mineralizacji kości istotna jest homeostaza wapniowo-fosforanowa, stosunek tych pierwiastków w diecie powinien wynosić 1:1. Źródła pokarmowe dostarczające wapń dobrze przyswajalny to przede wszystkim mleko i przetwory mleczne, ale również niektóre konserwy rybne, woda mineralna i odpowiednie suplementy diety. Fosfor powszechnie występuje w produktach spożywczych i nie zaobserwowano problemów z pokryciem zapotrzebowania na ten pierwiastek.  

Kolejnym niezwykle ważnym czynnikiem w profilaktyce osteoporozy jest odpowiednia podaż witaminy D, która wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu mięśniowo-szkieletowego oraz na metabolizm kostny. Witamina D odpowiada także za utrzymanie prawidłowego stężenia wapnia poprzez wpływ na efektywność jego wchłaniania. Synteza skórna to najbogatsze źródło witaminy D (stanowi aż 80-90%), zatem warto pamiętać o odpowiedniej ekspozycji na słońce – przynajmniej 15 minut dziennie przy odkryciu co najmniej 18% powierzchni ciała, bez zastosowanych filtrów przeciwsłonecznych. Źródła żywieniowe witaminy D to tłuste ryby morskie, oleje rybne, a także jajka. Osobom powyżej 65. roku życia zaleca się całoroczną suplementację witaminy D w dawce dziennej 800-2000 IU. 

W świetle badań deficyt witaminy K zwiększa ryzyko rozwoju osteoporozy. Osteoblasty (dojrzałe komórki tkanki kostnej) wydzielają białko – osteokalcynę, zależnie od podaży witaminy K. Osteokalcyna jest odpowiedzialna za syntezę macierzy kostnej. Witamina K zapobiega spadkowi mineralizacji tkanki kostnej. 

Badania epidemiologiczne wskazują na wpływ optymalnej podaży białka na utrzymanie prawidłowych funkcji układu mięśniowo-szkieletowego, a także na zmniejszenie powikłań po złamaniach. Należy tu jednak wspomnieć, że nadmierna podaż białka (dieta wysokobiałkowa) powoduje zwiększenie wydalania wapnia z moczem, prowadząc do ujemnego bilansu wapniowego i ubytek masy kostnej. 

Używki i nałogi 

Chcąc zmniejszyć ryzyko zachorowania na osteoporozę, należy ograniczyć  spożycie alkoholu, kawy i napojów zawierających kofeinę, a także całkowicie zrezygnować z palenia papierosów

Nadmierne spożycie alkoholu powoduje znaczne deficyty pokarmowe – są to głównie niedobory wapnia, fosforu i witaminy D, co powoduje ujemny bilans wapniowy i redukuje ilość komórek kościotwórczych. 

Z przeprowadzonych badań wynika, że kofeina zawarta w kawie, napojach typu coca-cola, herbacie czy napojach energetycznych niekorzystnie oddziałuje na metabolizm kostny poprzez hamowanie różnicowania komórek kościotwórczych i mineralizację kości. 

Konsekwencją palenia papierosów jest redukcja masy kostnej. Nikotyna działa destrukcyjnie na tkankę kostną, a także wpływa na obniżenie poziomu estrogenów, co jak wiadomo ma wpływ na resorpcję wapnia z tkanki kostnej. W badaniach zaobserwowano wpływ palenia papierosów na wzrost częstotliwości złamań osteoporotycznych. 

Podsumowując, odpowiednia profilaktyka może w znaczący sposób wpłynąć na uniknięcie zachorowania na osteoporozę. Zatem tak bardzo istotna jest edukacja osób w wieku powyżej 50. roku życia odnośnie prawidłowych nawyków żywieniowych, zachowania zdrowej diety bogatej w produkty mleczne, ryby, a także owoce i warzywa, pamiętając o optymalnej podaży wapnia, witaminy D i witaminy K. Utrzymanie prawidłowej masy ciała i aktywność fizyczna oraz ograniczenie picia kawy i alkoholu, a także całkowite zaprzestanie palenia papierosów – to sprzymierzeńcy w ochronie przed tą podstępną chorobą. 

Źródła: 

  • „Osteoporoza jako problem społeczny – patogeneza, objawy i czynniki ryzyka osteoporozy pomenopauzalnej” Mariola Janiszewska, Teresa Kulik, Małgorzata Dziedzic, Dorota Żołnierczuk-Kieliszek, Agnieszka Barańska, Katedra Zdrowia Publicznego, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1):106-114. 
  • „Postępowanie żywieniowe w prewencji osteoporozy u osób starszych” Izabela Kwiatkowska, Michalina Lubawy, Dorota Formanowicz, Zakład Biochemii Klinicznej i Medycyny Laboratoryjnej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu. 
  • „Rola witaminy K2 w metabolizmie kostnym” Bartłomiej Rawski, Via Medica, Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 2, 60-63. 
  • Strona internetowa www.poradnikzdrowie.pl 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Darmowe szczepienie przeciw grypie – kogo dotyczy?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie metody zapobiegania grypie w sezonie 2021/2022 bezpłatne szczepienia przysługują: osobom zatrudnionym w podmiocie…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 50. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?

Muchomor sromotnikowy odpowiada za najczęstsze zatrucia grzybami w Polsce. Jest to bardzo niebezpieczny grzyb, który tak jak Pani wspomniała, może…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Niewykorzystana szczepionka a kolejność według Programu Szczepień

We wtorek 21 kwietnia 2021 roku została opublikowana aktualizacja rozporządzenia, które określa nakazy, zakazy i ograniczenia związane z występowaniem stanu…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
19 października 2021 mgr farm. Karolina Raźniewska
09 czerwca 2021 mgr Ewelina Pietrzak
26 kwietnia 2021 mgr farm. Karolina Kochańska
08 kwietnia 2021 mgr Ewelina Pietrzak
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)